چندان که می بینم جفا امید می دارم وفا چشمانت می گویند لا ابروت می گوید نعم

درود بر شما🌹🙏
شعری پر محتوا و دلچسب از سعدی جان:
جانان هزاران آفرين بر جانت از سر تا قدم
صانع خدايی كاين وجود آورد بيرون از عدم 
خورشيد بر سرو روان ديگر نديدم در جهان
وصفت نگنجد در بيان نامت نيايد در قلم 
گفتم چو طاووسی مگر عضوی ز عضوی خوبتر
می بينمت چون نيشكر شيرينی از سر تا قدم 
چندان كه می‌بينم جفا اميد می‌دارم وفا
چشمانت می‌گويند لا ابروت می‌گويد نعم 
آخر نگاهی بازكن وان گه عتاب آغاز كن
چندان كه خواهی ناز كن چون پادشاهان بر خدم 
چون دل ببردی دين مبر هوش از من مسكين مبر
با مهربانان كين مبر لاتقتلوا صيد الحرم 
خارست و گل در بوستان هرچ او كند نيكوست آن
سهلست پيش دوستان از دوستان بردن ستم 
او رفت و جان می‌پرورد اين جامه بر خود می‌درد
سلطان كه خوابش می‌برد از پاسبانانش چه غم 
می زد به شمشير جفا می‌رفت و می‌گفت از قفا
سعدی بناليدی ز ما مردان ننالند از الم
همچنان که دوست خوبم جناب شفیعی فرمودند، ناز و عشوه معشوق است که با دست پس میزند و با پا پیش میکشد:
چندان كه می‌بينم جفا اميد می‌دارم وفا
چشمانت می‌گويند لا ابروت می‌گويد نعم 
هر چه جفا می بینم، باز عشوه و ناز تو باعث میشود که امید به وفا داشته باشم، چون چشمانت میگوید نه، ولی ابرو، به جای اینکه بالا برود، با اشاره بله میگوید، و عاشق در این میان، بین یاس و طمع، یا خوف و رجا حیران است، و این تضاد در صنایع ادبی بزرگان شعر پارسی قوی و پررنگ است. 

درود 

تقریبا معادل بیت زیر است

اگر با من نبودش هیچ میلی 

چرا ظرف مرا بشکست لیلی

معنی شعر را دوستان بخوبی گفتن

من یاد ضرب‌المثلی افتادم که میگه

با دست پس میزنه باپا پیش میکشه

یه جورایی بهش میخوره فکر‌کنم🤔

آنقدر که بی وفایی دیدم  وقتی به تو نگاه میکنم  چشمان تو بهم می‌گویند که نه  یعنی طرز نگاهت مشخص می‌کنه که وفادار نیستی  ولی با ابروهات داری میگی باشه یا بله ، ولی حرف دل از چشمان مشخص میشه نه از شکل ابرو ، مثل بالا انداختن ابرو که یعنی نه ، ولی خبر از حال دل نمیده

این بیت بسیار زیبا و ظریف (که از سعدی است)، یکی از شاهکارهای تصویرسازی از «زبان بدن» و تقابل «ناز معشوق و نیاز عاشق» در ادبیات کلاسیک فارسی به شمار می‌رود.

برای درک دقیق‌تر، این بیت را نیز در سه لایه بررسی می‌کنیم:

**۱. معنی ظاهری و واژگان:**
*   **جفا / وفا:** ستم و بی‌مهری / پیمان‌داری و مهربانی.
*   **لا / نعم:** کلمات عربی به معنای «نه» و «بله».
*   **معنی بیت:** هر چقدر هم که از تو بی‌مهری و ستم می‌بینم، باز هم به وفاداری و لطف تو امیدوار می‌مانم؛ زیرا اگرچه چشمانت مرا طرد می‌کنند و می‌گویند «نه»، اما حالت ابروهایت به من چراغ سبز نشان می‌دهند و می‌گویند «بله».

**۲. تفسیر عاشقانه و روان‌شناختی (خوف و رجا در عشق):**
در سنت عاشقانه، معشوق همواره با رفتاری دوگانه عاشق را در حالت «خوف و رجا» (ترس و امید) نگه می‌دارد. از یک سو با نگاهی سرد یا خشمگین (چشمانی که می‌گویند لا) عاشق را پس می‌زند تا غرور و جایگاه خود را حفظ کند (مفهوم «ناز») و از سوی دیگر، با اشاره‌ای پنهان یا حرکتی ظریف (ابرویی که می‌گوید نعم)، بارقه‌ای از امید در دل عاشق روشن نگه می‌دارد تا او را کاملاً ناامید نکند. عاشق واقعی نیز کسی است که در برابر این بی‌مهری‌های ظاهری تسلیم نمی‌شود و به نشانه‌های کوچکِ وصال دل می‌بندد.

**۳. زیبایی‌شناسی و آرایه‌های ادبی:**
*   **تضادهای پی‌درپی (پارادوکس تصویری):** زیبایی اصلی این بیت در تقابل‌های کلامی و مفهومی آن است. شاعر سه جفت تضاد قدرتمند را در یک بیت گنجانده است: جفا و وفا / لا و نعم / چشم (نماد رد کردن در این بیت) و ابرو (نماد تایید).
*   **تشخیص (آدم‌نمایی یا Personification):** شاعر به اعضای صورت معشوق (چشم و ابرو) شخصیت داده است؛ گویی آن‌ها موجوداتی مستقل هستند که با عاشق سخن می‌گویند.
*   **مُلمَّع (دو زبانگی):** استفاده از دو واژه عربی «لا» و «نعم» علاوه بر ایجاد تنوع موسیقیایی در شعر، قطعیت و صراحتِ رد و تایید را به زیبایی نشان می‌دهد.

**پیام کلی:**
عشق با امید زنده است. رفتار معشوق مجموعه‌ای از رازها و اشارات پنهان است و عاشق زیرک کسی است که بتواند از پسِ پرده‌ی بی‌توجهی‌های ظاهری (جفا)، نشانه‌های پنهانِ مهربانی (وفا) را بخواند.

این بیت از حافظ شیرازی است و یکی از ظریف‌ترین و دقیق‌ترین توصیف‌ها از تناقض‌گویی معشوق و حیرت عاشق در شعر فارسی به شمار می‌رود.

معنی روان بیت:

«با وجود اینکه از تو این همه جفا و بی‌مهری می‌بینم، باز هم به وفا و مهربانی از سوی تو امیدوارم. چون چشمانت (با قهر و مستی) می‌گویند «نه»، ولی ابروانت (با کمانی شدن و خمیدگی) می‌گویند «بله» (نشانه آری و قبول).»

تفسیر و تحلیل:

۱. تناقض میان جفا و امید به وفا

عاشق در ظاهر با جفا و بی‌وفایی مواجه است، اما در باطن و دل همچنان امید به وفا دارد. این نشانه شیدایی و نادیده گرفتن ظاهرِ بد به خاطر امید به باطنِ نیکوست.

۲. زبان حال چشم و ابرو (عنصر اصلی بیت)

حافظ دو عضو از چهره معشوق را به عنوان نمادهای متضاد به کار برده:

· چشم: در شعر فارسی نماد مستی، بی‌اعتنایی، عیاری و جفا است. نگاهِ ناز و افاده آمیز چشم می‌گوید: «نه، راه به من ندهی و به وصال نرسی.»

· ابرو: شکل کمانی یا هلالی ابرو، نماد تیر و کمان یا محراب است. خمیدگی ابرو در این بیت، شبیه به سرِ کسی است که می‌گوید «نعم» (بله). همچنین اشاره به حدیث مشهور «لا» را با اشاره چشم و «نعم» را با اشاره سر می‌گویند.

۳. نگاه عرفانی (لایهٔ عمیق‌تر)

در نگاه عرفانی، معشوقِ ازلی هم بنده را با «جفا» (قهر و فقر و ناامیدی) می‌آزمارد و هم با «ابروی نعم» (لطف خفی) امید می‌بخشد:

· چشم (لا): اشاره به جلال و قهر الهی که بنده را از خود دور می‌کند.

· ابرو (نعم): اشاره به جمال و لطف الهی که بنده را به خود می‌خواند.

  حافظ می‌گوید عاشقِ واقعی آنقدر مست است که ابرو را می‌بیند نه چشم را؛ یعنی به نشانه‌های امید چنگ می‌زند، حتی اگر همه ظاهر حکایت از ناامیدی کند.

جمع‌بندی نهایی:

این بیت در یک جمله، هنر حافظ در تصویرسازی تضادها را نشان می‌دهد: «در دل قهر نشانی از مهر، و در نهایت ناامیدی، دری به سوی امید.» عاشق به حرف چشم (لا) گوش نمی‌دهد، بلکه به اشاره ابرو (نعم) دل می‌بندد.