سنبل نشانده بر گل سوری نگه کنید عنبر فشانده گرد سمن زار بنگرید
٥ پاسخ
این بیت زیبا از منوچهری دامغانی، یکی از استادان تصویرسازی در سبک خراسانی، نمونهای درخشان از توصیف چهره و اندام معشوق با استفاده از عناصر طبیعت است. شاعر از مخاطب میخواهد که به دو تصویر مجزا اما مرتبط با هم نگاه کند تا زیبایی معشوق را درک کند.
تفسیر مصرع اول: سنبل نشانده بر گل سوری نگه کنید- سنبل (Hyacinth): در ادبیات فارسی، استعارهای رایج برای گیسوی تیره، مجعد و خوشبوی معشوق است.
- گل سوری (Damask Rose): استعاره از گونههای سرخ و لطیف معشوق است.
معنی مصرع: به زلفِ مشکین و پیچدرپیچ معشوق که بر روی گونههای سرخ و شاداب او افتاده است، نگاه کنید. این تصویر، ترکیبی از رنگ سیاه و سرخ و عطری دلانگیز را به ذهن میآورد.
تفسیر مصرع دوم: عنبر فشانده گرد سمن زار بنگرید- استعاره از عطر خوش موی معشوق.
- استعاره از سیاهی و تیرگی زلف.
معنی مصرع: به موهای تیره و خوشبویی که بر اطراف اندامِ سپید و لطیفِ همچون دشت یاسمنِ معشوق پراکنده شده است، بنگرید.
تحلیل کلی:شاعر با کنار هم قرار دادن این استعارههای طبیعی، تصویری چندحسی (بصری و بویایی) از زیبایی معشوق میآفریند. او با استفاده از آرایهی استعاره (Metaphor) و تناسب (Proportion) میان عناصر (سنبل، گل، عنبر، سمن)، به شکلی هنرمندانه زیبایی معشوق را با زیبایی طبیعت پیوند میزند و آن را ستایش میکند. این بیت نمونهی کاملی از شعر وصفی (Descriptive) و طبیعتگرای سبک خراسانی است.
autorenewthumb_upthumb_down
مفهوم خلاصه بیت:؛
به زیبایی محبوب نگاه کنید؛
گیسوانِ افشانش همچون سنبلِ سیاه
بر چهرهی سرخرنگش افتاده،
و بوی خوشِ آن مانند عنبر در میان سپیدیِ رخسار و اندامش پراکنده است...
درود بسیار زیبا بود ممنون اازشما
بیت اول تصویری از زیباییهای طبیعت و هماهنگی جالب را نشون میده
مصرع دوم هم اشاره به عطرآگین بودن گلها در دشت و چمنزار است
این بیت از منوچهری دامغانی، شاعر سبک خراسانی، است و توصیفی بدیع و حسی از طبیعت بهاریست. تفسیر بیت به این صورت است:
معنی ظاهری (توصیفی):
· سنبل نشانده بر گل سوری نگه کنید: به گلی (احتمالاً لاله یا شقایق) نگاه کنید که در کنار یا روی آن، گیاه سنبل (تشبیه شده به موی خوشبوی معشوق) روییده است. یعنی در میان گلهای سرخ، سنبلهای سیاه یا بنفش خودنمایی میکنند.
· عنبر فشانده گرد سمن زار بنگرید: به باغ یاسمنی (سمنزار) نگاه کنید که گویی اطراف آن عنبر (ماده خوشبوی گرانبها) پاشیدهاند. یعنی نسیم خوشبوی بهاری در میان شکوفههای سپید یاسمن میوزد.
تفسیر هنری (تلمیحات و تشبیهات):
· سنبل و گل سوری: در ادب فارسی، «سنبل» استعاره از گیسوی معشوق (سیاه و خوشبو) و «گل سوری» (گل سرخ) استعاره از رخسار یا لب معشوق است. پس شاعر منظره بهار را چونان چهره زیبای معشوق میبیند که گیسوی سیاهش بر چهره گلگونش افتاده.
· عنبر و سمنزار: «عنبر» اشاره به بوی خوش و عطر دارد و «سمنزار» (یاسمنزار) استعاره از سپیدی و پاکی است. شاعر میگوید عطر بهار در میان شکوفههای سفید چنان پراکنده است که گویی کسی گرانبهاترین عطرها را بر آن پاشیده.
· حس شگفتی و درنگ: فعلهای «نگه کنید» و «بنگرید» خطاب به مخاطب است، شاعر میخواهد مخاطب به جای عبور ساده، با دقت و شگفتی به این زیبایی پیچیده (تضاد رنگها و عطرها) بنگرد.
در یک جمله: شاعر بهار را چون چهره آراسته معشوق توصیف میکند که گیسوی سیاهش (سنبل) بر رخسار سرخش (گل سوری) افتاده و عطر دلانگیزش (عنبر) فضای سپید و پاک (سمنزار) را پر کرده است.
توصیف جمال یار هست مصرع اول منظور موی رسته بر صورت هست و مصرع دوم گیسوی گرد رخساره