برابر سره برای مقصود/منظور

درود بر شما🌺

استاد فروزانی پاسخ کاملی دادند، فقط دو نکته رو اضافه میکنم، اول اینکه حذف عربی در گویش ممکن هست ولی جالب نیست، چون وام گرفتن از زبانهای دیگر نظیر عربی ترکی کردی انگلیسی و... اگر (کم و متعادل باشه مثل نمک در غذا) گفتار رو غنی تر و دایر ه واژگان رو وسیع میکنه، همون‌طور که خدا در قرآن از لغات فارسی و عبری و یونانی و.. استفاده کرده. نکته دوم، بله شدنی هست،  لیکن بخاطر وسعت ایران عزیز، چندین فرهنگ متفاوت داریم، مثلاً وقتی شما میخواهید واژه ای رو که کاملاً فارسی هست رو بکار ببرید، فرهنگهای: کردستان، لرستان، آذربایجان، بلوچستان، خوزستان و.. متفاوت هست، و شما از میان کلمات فارسی مترادف، هنجارترین رو انتخاب کنید، چون کلمه ای در گویش فلان شهر متعارف و هنجار هست، در عین حال همان کلمه ممکنه در  شهر دیگه ای، ناهنجار و حتی تمسخر آمیز باشه، برای همین ، انتخاب واژه، بر اساس قومیت محل انتخاب کنید وگرنه در لغتنامه مجموعه ای از واژه های هم معنی هستش که میتونید مناسب ترینش رو انتخاب  کنید.

مانا و سربلند باشید🌺🙏

درود بر شما ، بسیار  گیراست که به دنبال جایگزین پارسی واژگان فراگیر در گفتگو های روزمره باشیم
نخست باید ببنیم "منظور" و "مقصود" در  زبان  تازی به چه چم است؟  
واژه منظور که از  کارواژه "نظر" می آید به چم آن است که :  چیزی که در نظر گرفته شده
که خود واژه "نظر"  به چم "نگاه کرده به چیزی " است  پس میشود چیزی که نگاه بر آن داریم 
و در آبادیس  برخی گفته اند از واژه "نگر" پارسی آمده است که من درستی آن را نمیدانم و خوشنود میشوم بدانم.
دوم  واژه "مقصود" از واژه "قصد" می آید  به پارسی میشود "خواسته ، اندیشه " هر دو این واژگان "منظور و مقصود"  در فارسی به چم "خواسته ، نگرش ، اندیشه  ، انگیزه"  است  و واژه خواسته در بسیاری از واژگان جایگزین به جا و تازه چمرسانی بهترین دارد اکنون چگونه؟
نمونه نخست : 
منظورم ، مقصودم  از  این پیام چنین بود  
خواسته ام از  این پیام چنین بود
واژه خواسته  از واژه خواست می آید در پهلوی :  "خواستگxwāstag " (نامه باستان )  ،  واژه خواسته به چم اندیشه ، اراده است  زمانی که ما میگویم منظورم این است ، میخواهیم  ریشه اندیشه خود را بگویم ، خواسته ام چنین بود.
واژه "انگیزه" هم بسیار خوب است چرا که  به چم "خواسته کسی ،  چرایی فرجام کاریی " است  و در بسیار از نوشته ها میتواند جایگزین منظورم شود :
مقصودت از  انجام ورزش چیست؟
انگیزه ات از انجام  ورزش چیست؟

در بسیار  از نمونه واژه نگرش هم میتواند گزینه بسیار  گیرایی باشد(گرچه نگرش بیشتر چم "دیدگاه" را میدهد همیشه چم "منظور" را نمیدهد :
کارگردان از این بخش چنین مقصودی داشت 
کارگردان از این بخش چنین نگرشی داشت 

مقصود میشود : آنچه در اندیشه خود  داریم
منظور میشود : آنچه نگاه داریم
و یکی از نادرستی ها از دیدِ من این است که چنین واژگان آن چنان فراگیر شده اند که برای هر چیزی بهره میبریم ، با آنکه شاید چنین چمی نداشته باشند.
خواسته : نیت درونی 
انگیزه : چرایی کنش 
اندیشه :  چیزی که سنجیده شده است ، درونمایه پندار
نگرش :  نگاه داشته ،  دیدگاه

پس  جایگزین های که من پیشنهاد میکنم واژگان : "خواسته ، نگرش ، اندیشه، انگیزه " است  که بستگی به گونه نوشته دارد.
خوشنود باشید و پیروز ، بدرود.

پاسخ زیر توسط هوش مصنوعی داده شده است که به نظرم قابل اعتنا است:

بله، کاملاً ممکن است. بدون استفاده از واژگان عربی (منظور، مقصود) می‌توان مفهوم را با واژگان خالص فارسی بیان کرد. عبارت‌هایی نظیر «مراد از ... این است که» (که خود ریشه در فارسی دارد)، «مفهوم ... چنین است»، «خلاصه ... می‌شود» یا «... را می‌توان این‌گونه تعریف کرد» جایگزین‌های مناسبی هستند. 

روش‌های فارسی‌سازی این پرسش و پاسخ:

• با جایگزینی مستقیم: «مراد از این سخن چیست؟» (به جای منظور از این جمله چیست؟)
• با تغییر ساختار جمله: «... یعنی چه؟» یا «... را چگونه معنی می‌کنید؟»
• جایگزین‌های واژگانی:
  • مقصود: مراد، خواسته، آماج
  • منظور: هدف، رای، پیام
  • معنی: چم، دریافت، بازگو 

بنابراین، برای پاسخ به مفهوم، می‌توان از این جملات استفاده کرد:

• «در زبان پارسی، این واژه/جمله به چمِ (معنیِ) ... است.»
• «این سخن بر رویِ ... انگشت می‌گذارد.»
• «پاسخِ این پرسش، ... است.»

این روش‌ها به شما کمک می‌کند بدون استفاده از واژگان عربی، منظور خود را بیان کنید.

 چند نمونه بازنویسی شده

برای اینکه ببینیم در عمل چگونه به نظر می‌رسد:

• نسخه معمولی: منظور از «دموکراسی» حکومت مردم بر مردم است.
• نسخه پارسی: گویایِ «مردم‌سالاری»، فرمانروایی مردم بر مردم است.
• نسخه معمولی: مقصود نویسنده از این استعاره، تنهایی بود.
• نسخه پارسی: نویسنده در این استعاره، تنهایی را نشانه رفته بود.
• نسخه معمولی: مفهوم این سخن چیست؟
• نسخه پارسی: این سخن چه پيامی دارد؟ یا چمِ این سخن چیست؟

حتی واژه «یعنی» که پرکاربردترین واژه برای توضیح دادن است، عربی است. جایگزین‌های پارسی آن عبارتند از:

«به بیانی دیگر»«به سخنی دیگر»«به‌راستی»

نکته: در فارسی روان، گاهی بهترین راه برای بیان مفهوم، حذف کلمات رابط و استفاده از فعل «است» یا «بودن» به تنهایی است. مثلاً به جای «منظور او خشم بود»، بگوییم: «او خشمگین بود.»