غازی ز پی شهادت اندر تک و پوست وآن را که غم تو کشت فاضل تر از اوست فردای قیامت این بدان کی ماند کان کشته ی دشمن است و این کشته ی دوست؟

این بیت از ادبیات عرفانی است و «بیت دوم» در واقع ادامهٔ همان اندیشهٔ بیت اول است:

فردای قیامت این بدان کی ماند
کان کشتهٔ دشمن است و این کشتهٔ دوست؟

معنای تحت‌اللفظی:

«در روز قیامت، این دو چگونه با هم برابر خواهند بود؟ آن یکی به دست دشمن کشته شده است، اما این یکی به دست دوست (معشوق) کشته شده است.»

تفسیر عرفانی

در بیت اول شاعر می‌گوید:

غازی ز پیِ شهادت اندر تک و پوست
وآن را که غمِ تو کشت فاضل‌تر از اوست

«غازی» یا مجاهدی که برای شهادت می‌کوشد، مقام والایی دارد؛ اما کسی که از عشق و غمِ محبوب جان باخته، از او نیز برتر است.

در بیت دوم دلیل این برتری را بیان می‌کند: شهیدِ میدان جنگ به دست دشمن کشته شده است، ولی عاشقِ حقیقی به دست دوست (یعنی محبوب، و در تعبیر عرفانی خداوند) جان داده است. از نگاه عارف، مرگ در راه عشق الهی ارزشمندتر از مرگ در نبرد ظاهری است؛ زیرا منشأ آن عشق و وصال محبوب است.

نکتهٔ بلاغی

شاعر میان دو نوع «کشته شدن» تقابل می‌سازد:

• کشتهٔ دشمن = شهید جنگ
• کشتهٔ دوست = عاشقِ فانی در عشق محبوب

و با یک پرسشِ انکاری («این بدان کی ماند؟») می‌گوید این دو اصلاً قابل مقایسه نیستند؛ مقام عاشقِ کشتهٔ دوست بالاتر است.

بنابراین مقصود بیت این است که عشق الهی و فنا شدن در راه محبوب، از جهاد ظاهری نیز مرتبه‌ای والاتر دارد.

در روز قیامت، این دو کار از نظر ارزش هم سنگ نخواهند بود.

درود بر شما

جنگجو برای شهادت تلاش و  تکاپو می کند

کسی را که ابتلای به غم عشق تو کشته است از  آن غازی فاضل تر و والامقام تر است  

در روز حساب و قیامت  این هردو شبیه و مانند هم  و هم  رتبه هم نیستند

چون جنگجو  توسط لشکریان دشمن کشته شده است ولی عاشق  را  غم عشق دوست  کشته است