یار بیگانه نگیرد هر که دارد یار خویش ای که دستی چرب داری پیش تر دیوار خویش

کسی که دوست و همراهِ خودی و یکدلی  داره سراغ غریبه هانمیره

ای کسی که توانایی و نفوذو قدرتی چیزی  داری، اول به فکر کاروبار 

 خودت باش.

اول خانه سپس همسایه 

البته پیش ما  نه!!

این بیت از حافظ است و مضمونی اخلاقی-عرفانی با طنز و نصیحت دارد. دو مصرع آن دو بخش مکمل را بیان می‌کنند:

مصرع اول: "یار بیگانه نگیرد هر که دارد یار خویش"

· معنی ظاهری: کسی که یار خودی و همدمی وفادار دارد، سراغ دوست بیگانه نمی‌رود.
· باطن عارفانه: انسان اگر یار درون (دلِ آگاه، پیر خرد، یا معشوق ازلی) را داشته باشد، نیازی به تملق بیگانگان و دنیا ندارد. "یار خویش" کنایه از حقیقت و معرفت درونی است.

مصرع دوم: "ای که دستی چرب داری پیش تر دیوار خویش"

· دست چرب کنایه از: قدرت، نفوذ، چرب‌زبانی، بخشش، یا مهارت در کاری.
· پیش دیوار خویش: یعنی اول در خانه و میان نزدیکان خودت.
· معنی: ای کسی که قدرتی یا لطفی داری، آن را اول برای نزدیکان و اهل خود به کار ببر، نه برای غریبه‌ها. (نظیر ضرب‌المثل "تو پنبه را از سر خودت باز کن".)

---

تفسیر جامع (اخلاق اجتماعی و عرفان عملی)

حافظ می‌گوید:

1. غریبه‌دوستی نشانه بی‌نیازی نیست، بلکه گاهی نشانه نداشتن یار واقعی است.
2. نیرو و محبت خود را اول صرف اصلاح و یاریِ اطرافیان و خودِ خانه کن، بعد به دیگران بپرداز. (نکوهش کسانی که برای غریبه‌ها پول و زور دارند، اما به خانواده و دوست قدیم توجه نمی‌کنند.)
3. در عرفان: تا زمانی که با یار درون خود (حق) ارتباط نداری، در پی کسب محبوبیت از بیگانگانی (جاه، مال، مردم) – که تو را تنها می‌گذارند.

---

سخن پایانی

این بیت در حافظ هشدار به رند ریاکار است که گمان می‌کند با جیب‌پُری و "دست چرب" می‌تواند جای خلأ محبت حقیقی را پر کند.
تأکید بیت: محبت و قدرت را اول برای "خود و دیوار خود" (اهل و یار حقیقی) مصرف کن.

کسی که دوست و یار واقعی خود را دارد، سراغ بیگانه نمی‌رود.

ای کسی که دستت چرب است (یعنی توانایی یا وسیله‌ای داری)، بهتر است اول به کار خودت برسی و دیوار خانهٔ خودت را درست کنی.

سعدی در این بیت دو نکته اخلاقی و اجتماعی را بیان می‌کند. در مصراع اول می‌گوید وقتی انسان یار وفادار و نزدیک دارد، به سراغ افراد بیگانه نمی‌رود؛ زیرا رابطهٔ صمیمی و واقعی ارزشمندتر از روابط سطحی با دیگران است.

در مصراع دوم از یک ضرب‌المثل استفاده می‌کند. «دست چرب داشتن» کنایه از داشتن توانایی، مال یا امکان است. «دیوار خویش» هم کنایه از کار و زندگی خود انسان است. سعدی می‌گوید اگر توانایی داری، اول به فکر سامان دادن کار خودت باش، نه اینکه توانت را صرف دیگران کنی در حالی که کار خودت خراب است.

انسان عاقل ابتدا روابط نزدیک و کارهای شخصی خود را حفظ و اصلاح می‌کند و بعد به سراغ دیگران می‌رود.