من چشم از او چگونه توانم نگاه داشت کاول نظر به دیدن او دیده ور شدم

کسی که به من اعتبار داده. هرگز از نگاه من. دل من حذف نمیشه.

 یعنی معشوق

هنگامی­ که من با نگاه کردن به او صاحب بینایی شدم؛ چگونه امکان دارد که دیگر او را نبینم و به او نگاه نکنم.یعنی میگه نور دیده من  وقدرت بینایی من از اوست حالا چطوریه که دیگه به نور چشمانم نگاه نکنم مگه داریم؟ 

این بیت از سعدی دربارهٔ شدت دلبستگی و ناتوانی عاشق در چشم پوشیدن از معشوق است:

من چشم از او چگونه توانم نگاه داشت
کاول نظر به دیدن او دیده‌ور شدم

معنی واژه‌ها

• چشم نگاه داشتن از کسی: چشم پوشیدن، نگاه نکردن
• دیده‌ور: بینا، صاحب‌نظر، آگاه و اهل تشخیص زیبایی
• اول نظر: نخستین نگاه

معنی روان بیت

شاعر می‌گوید: چگونه می‌توانم چشمم را از او بردارم؟ در حالی که از همان اولین نگاه، چشم و جانم با دیدن او بینا و آشنا به زیبایی شد.

تفسیر و مفهوم

سعدی می‌گوید: معشوق فقط کسی نیست که او را دیده‌ام؛ بلکه او کسی است که اساسِ نگاه و ادراک مرا دگرگون کرده است. من با دیدن او تازه معنای زیبایی را فهمیدم. پس چگونه ممکن است بعد از آن، بتوانم از دیدنش صرف‌نظر کنم؟

در این بیت:

• «دیده‌ور شدن» فقط دیدن ظاهری نیست؛ نوعی بیداریِ روحی و عاشقانه است.
• معشوق سرچشمهٔ شناخت زیبایی شده است.
• عاشق می‌گوید همان کسی که به چشم من معنا داده، حالا چگونه می‌تواند از نگاه من حذف شود؟

لطافت بیت در این است که عشق را علتِ «بینایی» می‌داند، نه صرفاً نتیجهٔ دیدن.