کابر آزار و باد نوروزی درفشان می کنند و عنبر بیز

این بیت از سعدی در گلستان (باب اول، حکایت سوم) است که در توصیف مجلسی با مدیحه‌سراییِ چاپلوسانه طنز تلخی دارد.

متن کامل بیت:

کَآبَر آزار و باد نوروزی درفشان می‌کنند و عَنْبَر بیز
چو گُل به باغ تواند نشست با همه اُنس، ولی نه با همه خار

معنی کلمه به کلمه:

· کَآبَر آزار = کافرآزار (شخصی که کافران را آزار می‌کند – ظاهراً نام یک عطرساز یا دلال عطر بوده)
· باد نوروزی = نسیم بهاری
· درفشان می‌کنند = می‌درخشند / خود را می‌آرایند (یعنی به رخ می‌کشند)
· عَنْبَر بیز = عنبربیز (کسی که عنبر می‌فروشد یا پخش می‌کند)

تفسیر و معنی بیت:

«[مردم] مثل کافرآزار (عطرساز معروف) و باد نوروزی خودنمایی می‌کنند و مثل عنبربیز عطر پخش می‌کنند.»

اما ظرافت طنز در اینجاست که کافرآزار در واقع بدبوترین عطرساز بود و عنبربیز (کسی که عنبر – که در واقع نوعی معده‌ی نهنگ است – را می‌فروخت) بوی گندابه و ماهی می‌داد، نه عطر خوش!

در فرهنگ عامیانهٔ قدیم:

· کَآبَر آزار نام شخصی بدبو بوده که ادعای عطر می‌کرد.
· عنبربیز هم بوی تعفن و ماهی می‌داده.

نتیجه طنز:
سعدی می‌گوید آنها (مداحان درباری) همانند کافرآزار و عنبربیز که بدبوترین مردم بودند، ادعای خوشبو بودن و بخشندگی دارند. یعنی با بیرنگی و چاپلوسی خود را درخشان و خوشبو جا می‌زنند، در حالی که درونشان پوچ و گندیده است.

پیام کلی:
ریاکاران و چاپلوسان با تظاهر به خوبی و بخشندگی، خود را می‌آرایند، در حالی که حقیقتشان زشت است – دقیقاً مثل آن بدبوها که خود را عطرپخش معرفی می‌کنند.