تا جهان بوده ست جماشان گل از سلحداران خار آزرده اند

این بیت از نظامی گنجوی (از شاعران بزرگ قرن ششم) است و معنای عمیقی دربارهٔ رنج و آزار نیکان از بدان دارد:

معنی ظاهری:

از وقتی جهان بوده، گل‌ها (نماد نیکان و زیبارویان) از دست خارهایی که محافظ و سلحدار باغ هستند، آزرده و رنجیده‌اند.

تفسیر و نکات کلیدی:

· «جَماشان» = از زمانی که، مادامی که.

· «گل» : کنایه از انسان پاک‌طینت، زیبا، دوست‌داشتنی و مظلوم.

· «سلحداران خار» : خارها که ظاهراً نگهبان گلند، اما در واقع زخم می‌زنند. «سلحدار» یعنی جنگ‌افزار به دست.

· «آزرده اند» : رنجیده و آزرده شده‌اند.

پند بیت:

در این جهان همیشه این گونه بوده که افراد زبون و تندخو (خار)، مانع شکوفایی و آرامش انسانهای پاک و دوست‌داشتنی (گل) شده‌اند. حتی کسانی که ظاهراً مسئول حفاظت از خوبانند، گاهی همان‌ها موجب آزارشان می‌شوند - درست مانند خاری که کنار گل می‌روید و دست چیننده را می‌آزارد.

نکتهٔ عرفانی و اجتماعی:

این بیت ناظر بر یک قانون همیشگی تاریخ است: اهل حق و زیبایی همواره از ناحیهٔ مدعیان دروغین حمایت (سلحداران) آزار دیده‌اند. گویی تیغِ نگهبان، بیش از دشمن، بر پیکر گل می‌نشیند.