گر به تن باز کنم جای دگر باکی نیست که به دل غاشیه بر سر به رکاب تو درم

این بیت از سعدی از آن ابیاتی‌ست که بر محورِ «دل» و «تن» می‌گردد؛ همان دوگانه‌ای که در غزل فارسی بارها تکرار شده است:
تن در جهانِ ظاهر، دل در بندِ محبوب.

بیت:

گر به تن باز کنم جای دگر باکی نیست
که به دل غاشیه‌بر سر به رکاب تو درم

معنی واژگان

• باز کنم جای دگر: در ظاهر به جایی دیگر بروم، نزد دیگری باشم.
• باکی نیست: اشکالی ندارد.
• غاشیه‌بر سر: غاشیه پوششی بود که بر پشتِ اسب می‌انداختند؛ «غاشیه‌بر سر بودن» کنایه از خدمتگزاری و ملازمت است.
• به رکاب تو: همراه و در خدمتِ تو.

معنی کلی بیت

سعدی می‌گوید:

اگر جسم و ظاهرِ من در جایی دیگر باشد، مهم نیست؛
زیرا دلِ من همچنان خدمتگزار و همراهِ توست.

یعنی وفاداریِ حقیقی را نه در «حضورِ تن»، بلکه در «اقامتِ دل» می‌داند.

در لایه‌ای لطیف‌تر، بیت می‌گوید:

ممکن است انسان در عالمِ کثرت زندگی کند،
با مردم باشد، در شهرها رفت‌وآمد کند،
امّا دلش فقط در یک آستان اقامت داشته باشد.

و این از ویژگی‌های غزلِ سعدی است که عشق را بسیار انسانی می‌گوید، امّا راه را تا معنای عرفانی باز می‌گذارد.