من مفلسم در کاروان گوهر که خواهی قصد کن نگذاشت مطرب دربرم چندان که بستاند عسس

این بیت از غزلیات حافظ است و معنای عمیق عرفانی و اجتماعی دارد. تفسیر بیت به صورت ساده و روان:

«من مفلسم در کاروان گوهر که خواهی قصد کن»
من تهیدستم (مفلس) در میان کاروانی که پر از گوهر است. هر چه میخواهی (به غارت) ببر و قصد جانم کن (یا آزارم بده). یعنی من که چیزی ندارم، در این میان ضرر نمیکنم. اما منظور عرفانی این است که عاشق واقعی خود را در برابر معشوق هیچ میداند و هرچه معشوق بخواهد با او بکند، پذیراست.

«نگذاشت مطرب دربرم چندان که بستاند عسس»
مطرب (نوازنده) به اندازهای که پاسبان (عسس - نگهبان شب) از من بگیرد (جریمه یا رشوه)، در آغوشم راه نداد. یعنی هم مطرب از من دور بود و هم عسس از من چیز میگیرد. این بخش طنز تلخی است: در حالی که فقیرم، هم از لذت موسیقی و بزم محرومم و هم از طرف پاسبان زیر فشارم.

معنی کلی بیت:
حافظ میگوید من چنان درویش و بی چیزم که در میان کاروان گوهرها (ثروت و نعمت)، حتی اگر دزدها حمله کنند، چیزی از من نمیبرند. از آن طرف، نه از خوشی ها بهره ای دارم (مطرب مرا در بر نگرفت) و نه از دست ماموران حکومتی (عسس) رهایی دارم. به عبارتی، در عین بیچارگی، گرفتار ظلم و محرومیت هم هستم، اما با روحیه ای طنزآمیز و عاشقانه آن را پذیرفته است.