مراد از "ماه درافشان" در بیت زیر چیست

مراد از «ماه درفشان» چهره‌ای درخشان و نورانی است.

یعنی زلف سیاه و بلند همچون خوشه انگور، بر چهره‌ای چون ماهِ نورانی آویخته شده است.

در این تصویر، ماه استعاره‌ای‌ست برای چهره‌ زیبا، و درفشان به معنی «نورافشان، درخشان، تابان» است. این ترکیب یکی از رایج‌ترین تشبیه‌ها در ادب فارسی برای توصیف زیبایی صورت معشوق است.

• سیه شعری: اشاره به موی بلند، پرپشت و سیاه معشوق دارد.
• زلف عنبرافشان: یعنی زلفی که همچون خوشه‌های انگور آویخته و پیچ‌درپیچ است. «عنب» در عربی به معنای انگور است، و این ترکیب تصویری زیبا و خوش‌بو از موها می‌سازد.
• ماه درفشان: استعاره از چهره‌ی نورانی، درخشان و زیباست. در ادبیات فارسی، چهره‌ی معشوق را بسیار اوقات به ماه تشبیه می‌کنند، و صفت «درفشان» یعنی نورپراکن، تابان و درخشان، زیبایی این چهره را دوچندان می‌کند.

موی بلند، مشکی و پیچ‌درپیچِ یار، مثل خوشه‌های انگور، پایین افتاده و چهره‌ای به روشنی ماه را پوشانده است.

• تشبیه: زلف به «عنبرافشان» یعنی خوشه‌ی انگور – تصویری طبیعی، خوش‌رنگ و خوش‌بو.
• استعاره: ماه درفشان به جای چهره‌ی معشوق – تصویری آسمانی و درخشان.
• ترکیب حسی: بینایی (درخشش چهره، تیرگی زلف) و بویایی (عطر عنبر) در کنار هم آمده‌اند.
• آرایش تضاد رنگ: زلف سیاه – چهره روشن. این تقابل، در زیبایی‌شناسی شعر فارسی نقش مهمی دارد.

در خسرو و شیرین، توصیف زیبایی شیرین نه‌فقط برای ایجاد لذت هنری، بلکه برای نمایش تأثیر دل‌ربای او بر دل خسرو و دیگر شخصیت‌ها به کار می‌رود. این بیت، تصویری نمادین از زیبایی زنانه، دل‌فریبی و اغواگری ظریف شیرین است، که با مهارت بلاغی نظامی، هم زیباست، هم معنادار، و هم بخشی از شکل‌گیری رابطه‌ عاشقانه در داستان.