معنی این ضرب المثل چیست و کاربردش چیست؟

خواجه حافظ شیرازی، گذشته از مباحث مربوط به توحید و خداشناسی و بیان وحدت هستی و مقولات دیگر، و نیز علاوه بر اصل رندی یعنی تغافل از مشکلات لاینحل حیات بشر و خوش باشی، مسأله ای که ذهن حافظ را به خود مشغول داشته، بیزاری از ریا و سالوس است که به تعبیر وی خرمن دل و دین ریاکاران و مردمان دیگر را سوخته و خواهد سوخت: 
گرچه بر واعظ شهر این سخن آسان نشود 
تا ریا ور زد و سالوس مسلمان نشود 
رندی آموز و کرم کن که نه چندان هنرست 
حیوانی که ننوشد می‌و انسان نشود 
این ریا و سالوس انواع مختلف دارد، و حافظ به برخی از آنها اشارت کرده است: ریا در وعظ و صنعت یعنی خودنمایی و سخن آرایی، گفتن سخنان شیرین امیدوار کننده برای عامه و باور نداشتن به آنها، بی اعتنایی به اصول انسانیت به بهانه دیانت و فسق نهان همراه زهد آشکار و جز اینها: 
حدیث عشق ز حافظ شنو نه از واعظ 
اگر چه صنعت بسیار در عبارت کرد... 
ترسم که صفه ای نبرد روز باز خواست 
نان حلال شیخ، ز آب حرام ما... 
نه من ز بی عملی در جهان ملولم و بس 
ملامت علما هم ز علم بی عمل است... 
کردار اهل صومعه‌ام کرد می‌پرست 
این دود بین که نامه ی من شد سیاه از او... 

ضرب‌المثل «در مملکت کوران، یک‌چشم پادشاه است» (که معادل آن در انگلیسی In the country of the blind, the one-eyed man is king است) یکی از پرکاربردترین ضرب‌المثل‌ها در نکوهشِ جهل یا برتریِ حداقلی است.

۱. معنی ضرب‌المثل

این جمله به این معناست که وقتی در یک جامعه یا گروه، همه فاقدِ مهارت، دانش یا تواناییِ خاصی باشند، کسی که حتی مقدار کمی از آن توانایی را داشته باشد، می‌تواند بر بقیه برتری پیدا کند و رهبری آن‌ها را به دست بگیرد.

به عبارت ساده‌تر: در جایی که هیچ‌کس هیچ‌چیزی نمی‌داند، کسی که اندک دانشی دارد، به چشم بقیه نابغه می‌آید.

۲. کاربرد

این ضرب‌المثل در شرایط زیر به کار می‌رود:

• انتقاد از سطح پایینِ یک مجموعه: وقتی سطح تخصص در یک محیط آنقدر پایین است که یک فرد متوسط یا حتی ضعیف، در آنجا به عنوان «استاد» یا «بهترین» شناخته می‌شود.
• هشدار درباره انتخاب رهبران: وقتی مردم به دلیل نادانیِ خود، کسی را به رهبری برمی‌گزینند که فقط ذره‌ای از آن‌ها بهتر است، نه اینکه واقعاً شایسته باشد.
• توصیف برتریِ نسبی: زمانی که فردی در محیطی قرار می‌گیرد که رقیبی ندارد و به همین دلیل (و نه به دلیل لیاقت ذاتی‌اش) به مقام بالایی می‌رسد.

۳. ریشه و معادل‌ها

• ریشه: این ضرب‌المثل ریشه در متون قدیمی لاتین دارد و در آثار «اراسموس» (دانشمند هلندی) به صورت مکتوب ثبت شده است.
• معادل فارسی دیگر: «جایی که نمک نیست، کلم‌شور هم تره‌بار است» (کنایه از اینکه وقتی چیز باارزشی نیست، چیز بی‌ارزش قیمت پیدا می‌کند).

۴. مثال کاربردی

تصور کنید در یک شرکت، هیچ‌کدام از کارمندان کار با کامپیوتر را بلد نیستند. در این میان، کسی که فقط بلد است کامپیوتر را روشن کند و یک متن ساده تایپ کند، به عنوان «مدیر فنی» انتخاب می‌شود. در اینجا می‌گویند: «در مملکت کوران، یک‌چشم پادشاه است.»

نکته ظریف: این ضرب‌المثل معمولاً بار منفی یا تحقیرآمیز دارد و بیشتر برای نقد کردنِ موقعیت یا محیطی به کار می‌رود که استانداردهای بسیار پایینی دارد.

درود و وقت بخیر علیرضا جان 🙏 

 گاهی اوقات جایگاه و اعتبار افراد بیش از آنکه ناشی از خودِ توانایی‌های آن‌ها باشد، ناشی از ضعف و ناتوانی اطرافیانشان است، در کل به نسبی بودن قدرت اشاره دارد.

بادرو.  میشود انتخاب بد و بدتر.. 

توانایی کم. اولیت از  کسی که اصلا توانایی نداره.. 

این مورد نشانه عقب ماندگی است   و می‌خواهد  بگوید  فردی  به منصبی می‌رسد  و بخاطر  توانایی یا لیاقت او نیست بلکه رقیبی نداشته  که صاحب منصب شده.

درود.

 به گمان من مقصود اینست که وقتی همه در یک موضوع نادان، ناتوان یا کم‌اطلاع باشند، کسی که حتی کمی بهتر از بقیه باشد، برتر و صاحب‌نظر به‌حساب می‌آید.