معنی این ضرب المثل چیست؟

ریشه این عبارتی که جنابعالی نوشتید برمیگرده به حدیث یکی از امامان معصوم با این مضمون که اگه خدا بدی مورچه را بخواد، بهش بال میده تا پرندگان آسمان به راحتی بخورندش. 

به نظر خودم، چند تا پیام داره:

1- به قدر ظرفیت از خدا حاجت بخوایم، نه بر اساس چشم و هم چشمی.

اگه خدا مثلا به پشه و مگس و زنبور بال داده ولی به مورچه بال نداده، دلیل بر بی عدالتی یا نامهربانی خدا نیست. اساسا خلقت خدا بر اساس ظرفیت است و این ظرفیت، از عشق و مهربانی و حکمت خدا نسبت به خلایق سرچشمه میگیره. خدا چون نسبت به مورچه عشق و مهربانی می ورزیده (و همچنان می ورزد)، از روی حکمتش به مورچه بال نداده؛ ولو اینکه فرضا مورچه صبح تا شب از این قضیه پیش خدا گلایه کنه.

گاهی مواقع طرف هی دعا میکنه خدا فلان دختر یا فلان پسر رو بهش برسونه؛ خدا به جای رسوندن اینها اتفاقا مانع ایجاد میکنه. ولی با اصرار طرف، خدا هم موانع رو رفع میکنه. اینها به هم میرسند، بعد از مدتی زندگی مشترک، کار به طلاق یا حتی خودکشی ختم میشه. مثلا من جای اون فرد باشم، به خدا میگم اگه صلاحه، اگه خیره، به من فلان چیز رو بده. اگه بدی، لطف کردی و شکرت میکنم؛ اگه ندی، بازم خیر و خوبی منو خواستی و بازم شکرت میکنم.

کسی که میره دکتر، به قرص و دواهای تجویزی دکتر ایمان داره؛ به علم و تخصصش اعتماد داره؛ لذا طبق دستور دکتر عمل میکنه. ولی گاهی ما به اندازه همین دکتر هم به حکمت و علم خدا اعتماد نداریم و به دستورات خدا عمل نمی کنیم!

 بابت داشته ها و نداشته های خودمون شکرگزار خدا باشیم. خاطر جمع باشیم که اگه خدا چیزی به ما نداده، از روی ظلم و بی عدالتی نبوده، بلکه قطعا بر اساس حکمت بوده. به جای اینکه صبح تا شب به نداشته های خودمون و داشته های دیگران چشم بدوزیم و حسرت بخوریم و حسادت بکنیم و با خدا قهر کنیم و افسردگی بگیریم، با تمرکز بر توانایی های خودمون، به موفقیت و کمال برسیم. کمال هر کسی، آرزو کردن و رسیدن به داشته های دیگران نیست؛ بلکه تلاش کردن برای بالفعل کردن ظرفیت و توانایی های خودمونه. مورچه به جای اینکه آرزو کنه ای کاش مثل زنبور بال داشت و می تونست پرواز کنه، باید از همین دست و پاهای قدرتمندش برای شکوفایی و بالفعل کردن ظرفیت های خودش استفاده کنه.

بابک بختیاری؛ مالک برند آیس پک یه زمانی مسافرکشی میکرد و به گفته خودش، حتی زندان رفتن رو هم تجربه کرد. می تونست آرزو کنه که ای کاش مثل بیل گیتس پولدار بود، ای کاش مثل اینشتین باهوش بود. به جای آرزو کردن داشته های دیگران، بر داشته ها و توانمندی های خودش تمرکز کرد و در 29 سالگی آیس پک رو تاسیس کرد و به اون همه محبوبیت و ثروت رسید.

اجازه بدید کمی حاشیه برم:

پارسال یک دختر 20 ساله از شرکتهای متا مالک اینستاگرام و فیسبوک، و از گوگل که مالک یوتیوبه، شکایت کرد. وکیلش گفته بود این پلتفرم ها عمدا جوری طراحی شده اند که باعث معتاد شدن کودکان به این پلتفرم ها بشند.

اینکه ساز و کار این پلتفرم ها چطور طراحی شدند، از حوصله این این بحث خارجه، ولی چیزی که مختصرا میتونم بگم اینه که این پلتفرم ها خصوصا اینستاگرام، دقیقا ضد مطلبی که در بالا نوشتم رو داره تبلیغ میکنه و با بهره گیری از دو مکانیسم روانشناختی، باعث کسالت و افسردگی میشه:

من اون بالا نوشتم باید به داشته هامون تمرکز کنیم و با وقت گذاشتن روی اونها، به موفقیت برسیم. ولی اینستاگرام فضایی ایجاد کرده که با دیدن کلیپ های زندگی لاکچری دیگران، این ذهنیت رو ایجاد میکنه که شما بدبخت هستید و دیگران از شما بهترند و این به مرور باعث نارضایتی از زندگی و خدا و دنیا میشه و ممکنه به افسردگی و حتی خودکشی کشیده بشه.

اینکه شما با دیدن کلیپ های متعدد اینستاگرامی، دائما باطن زندگی خودتون رو با ظاهر زندگی دیگران مقایسه میکنید. این شروع دومینوی خودتحقیری و سرکوب عزت نفسه.

 کلیپ های اینستاگرام کوتاهه و قبل از اینکه به قسمت خودآگاه مغز (مسئول تفکر، تجزیه و تحلیل اطلاعات و غیره) فرصت تفکر و تجزیه و تحلیل محتوای کلیپ رو بده، کلیپ جذاب و کوتاه بعدی میاد جلوی چشمتون و شما یک برداشت سطحی و آنی و عاری از تفکر از محتوا به کمک قسمت ناخودآگاه مغزتون داشته اید. شرکتهای بزرگ تبلیغاتی بر اساس تحقیقات نوروساینس (علوم اعصاب) و دانستن عملکرد همین قسمت های مغز، تبلیغاتشون رو عمدا کوتاه تنظیم میکنند.

چیزی که گذرا و سریع باشه، قسمت خودآگاه مغز (جلوی مغز) رو نمی تونه به خوبی درگیر کنه. مثلا فکر کردن روی یک مسئله ریاضی و یافتن راه حل، نیازمند صرف وقت و انرژی هست که مرتبط با قسمت جلوی مغزه؛ در حالی که گوش دادن به یک آهنگ باحال و لذت بردن از اون، مرتبط با قسمت ناخودآگاه مغزه. شما موقع گوش دادن به آهنگ، معمولا تفکر و تجزیه و تحلیلی انجام نمیدید.

توی تبلیغات از این تکنیک استفاده میکنند تا نرخ جذب مشتری  بالا بره. دو فروشگاه الف و ب رو در نظر بگیرید. فروشگاه الف، تمام در و دیوارهاش براتون نوستالژیه و خاطرات شیرین دوران کودکی رو براتون تداعی میکنه. فروشگاه ب یک فروشگاه معمولیه. احتمالا خرید از کدوم فروشگاه برای شما بیشتره؟ قطعا فروشگاه الف.

مفهوم Big Data یا کلان داده از همین جا اهمیت پیدا میکنه. تمام رفتارهای دیجیتالی شما (خرید مجازی، لایک کردن، انتشار پست، لمس فلان خبر و غیره) که در فضای مجازی انجام میدید، همگی به عنوان اطلاعات ارزشمندی ذخیره و جمع آوری میشه و هر پلتفرمی این اطلاعات رو داشته باشه، به قیمت های بالا  به شرکت های تبلیغاتی میفروشه! شرکتهای تبلیغاتی بر اساس داده های اختصاصی هر فرد، تبلیغات منحصر به فردی رو برای طرف نمایش میدند و بر این اساس، هم هزینه های تبلیغاتی شون کاهش پیدا میکنه هم  تبلیغاتشون کارامد میشه چون دقیقا میخوره به هدف!

سینمای هالیوود (بازوی رسانه ای دشمن ما یعنی آمریکا) با علم به این موضوعات روانشناختی،‌ فیلم سینمایی ضداسلامی میسازه. مثلا صحنه ای از یک فیلم سینمایی، اینه که اذان داره از مسجد پخش میشه و به طور همزمان، صحنه قتل، تجاوز یا هر عمل غیراخلاقی دیگه به نمایش در میاد. مخاطب اون فیلم، این ذهنیت براش جا میفته که اذان (و هر آیین مرتبط با اسلام)، چندش آوره. 

مدتها بعد از دیدن اون فیلم، ممکنه هر جایی صدای اذان پخش بشه به صورت ناخودآگاه احساس بدی بهش دست بده و از اون صدا و اون مکانی که صدا داره پخش میشه، فرار کنه بدون اینکه به خودش اجازه فکر کردن بده! این فرار کردن برخاسته از ضمیر ناخودآگاه است، نه ضمیر خودآگاه.

معمولا لیدرهای بازاریابی هم با تکیه بر همین مکانیسم های مغزی، شما رو به راحتی جذب میکنند. شما رو دعوت می کنند به یک جلسه انگیزشی و توی نیم ساعت، به اندازه یه کتاب قطور جملات انگیزشی و سرمست کننده میگند. تا بخوای روی جملات فکر کنی، جملات انگیزشی به صورت رگبار به سمت شما شلیک میشه. شما که حسابی کیف کردی از این همه جمله مثبت، چون فرصت تفکر به کمک قشر خودآگاه مغزت رو نداشتی، جلسه بعدی بازاریابی رو هم شرکت میکنی. اینقدر جلو میری که خودت دیگران رو تشویق میکنی به جذب! 

پیام های بازرگانی جذاب ولی کوتاه هم همین کارکرد رو دارند. سریع شما رو جذب میکنند و بدون اینکه اجازه فکر کردن درمورد محصول مورد نظر رو به شما بدند، شما رو تشویق میکنند که فلان عدد رو به فلان سرشماره پیامک بدی و محصول رو درب منزل تحویل بگیری!

راز قالب کردن محصولات با ظاهری شیک و پر زرق و برق به مشتری به کمک بمباران تبلیغات، همینه. شما فقط باید تحت بمباران تبلیغاتی قرار بگیری؛ به طوری که فرصت فکر کردن درمورد موضوع رو نداشته باشی.

راز فریب شبکه های مجازی دشمن هم دانستن همین علوم اعصاب هستش. مثلا استراتژی شبکه صهیونیستی اینترنشنال اینه که هر روز   ذهن مردم ایران رو با خبرهای دروغ، تحریف شده و ساختگی،‌ بمباران کنند. وقتی ذهن بمباران شد و فرصت تفکر و بررسی صحت و سقم خبر ازش گرفته شد، ناخودآگاه اون خبر در ذهن جا میگیره.

البته شبکه روباه پیر یعنی BBC انگلیس، هوشمندانه تر از اینترنشنال عمل میکنه. لابلای اخبار متعدد تحریف شده، خبرهای واقعی هم می گنجونه. شما وقتی  خبرهای واقعی رو می بینی، پیشفرض ذهنت میره به این سمت که برای بقیه اخبار هم نباید انرژی مصرف کنی و فکر کنی. مُهر صحت بر همه اخبار میزنی و به ذهنت می قبولانی که نیازی به بررسی و تفکر نیست! و از اون به بعد هر خبری از اون شبکه بشنوی،‌ به صورت ناخودآگاه مهر تایید میزنی.

شاید یکی از دلایل اینکه امام علی علیه السلام می فرمایند موقع عصبانیت تصمیم نگیر، مرتبط با همین علوم اعصاب باشه. موقع عصبانیت، امکان تفکر و تجزیه و تحلیل اطلاعات به کمک قسمت خودآگاه مغز وجود نداره و اگر هم تصمیمی گرفته بشه، بعدها که عصبانیت فروکش کرد، بابت تصمیمی که گرفتیم احساس پشیمانی می کنیم.

خلاصه اینکه علوم اعصاب کاربردهای بسیار متنوعی در عصر حاضر داره: امور سیاسی، اقتصادی،‌ فرهنگی و غیره.

... بگذریم.

هلن کلر، یک نویسنده خانم بود که به دلیل بیماری در 18 ماهگی از نعمت بینایی و شنوایی محروم شد. به جای گلایه و ناراحتی و تمرکز روی نداشته ها، از داشته های خودش حداکثر استفاده رو کرد و به جایی رسید که امروزه از ایشون به عنوان یک اسطوره در حوزه ادبیات یاد میشه.

جالبه بدونید عبارتی که شما نوشتید، یک معادل قرآنی هم داره:

... چه بسا چیزی را مکروه شمارید ولی در حقیقت، خیر و صلاح شما در آن بوده، و چه بسا چیزی را دوست دارید و در واقع شر و فساد شما در آن است، و خدا (به مصالح امور) داناست و شما نادانید.

ببخشید که اینقدر حاشیه نویسی کردم.