این ضرب المثل ها به چه معناست؟

سرمايهٔ خرمی به جز روی تو نيست 
و آرامگه خلق به جز كوی تو نيست 
آن جفت كه طاق است قد و سايهٔ توست 
وان طاق كه جفت است جز ابروی تو نيست 
شعر از مهستی گنجوی 

ابوالحسن علی بيهقی (۴۹۰ تا ۵۶۵ ق) مورخ، اديب، محدث، فقيه، متكلم، رياضيدان و حكيم. مشهور به ابن فندق و فريد خراسان. در سبزوار به دنيا آمد، اما آنچنان كه خود بيان میكند اصلش به خزيمة بن ثابت كه از مشاهير اصحاب پيامبر (ص) بوده، میرسد. او ابتدا فقه و ادب آموخت و سپس به فراگيرى علوم حكمت و حساب و نجوم پرداخت. بسيارى از استادان بزرگ عهد خود را در بيهق و نيشابور و مرو و سرخس و ديگر بلاد خراسان ديده و از محضر آنان استفاده كرده است، از آن جمله حكيم عمر بن ابراهيم خيام كه وى شرحی از ملاقات خود را با وى در كتاب تتمة صوان الحكمة آورده است. او از مشايخ ابن شهرآشوب بود. وى كتب بسيارى تأليف كرده و نخستين كسی است كه كتاب نهج البلاغه را شرح كرده است. ياقوت در معجم الادباء در ترجمه حال او از هفتاد و چهار تأليف وى با اسم و رسم نام می برد ولی متأسفانه از آثار فارسی او جز تاريخ بيهق و كتابی مختصر در احكام نجومی موسوم به جوامع الاحكام و مهمترين كتاب فارسی بيهقی همان تاريخ بيهق است؛ اين كتاب در تاريخ و جغرافياى ناحيه بيهق و ذكر رجال علم و ادب، كتاب، سادات و خاندانهاى مشهور آن ولايت است و مشحون به فوايد تاريخی است/ علی بیهقی. 

گویش ترکی در ایران بعنوان بزرگترین گروه، به ترکی آذربایجانی اشاره دارد. برای آذربایجانی سه یا چهار گویش اصلی وجود دارد. شمال‌شرقی، غربی، جنوبی.
بصورت تفکیک شده تر، چهار گویش شرقی، غربی، شمالی، جنوبی. اما در مورد گویش متمایز فقط دو گویش هستند، شمالی و جنوبی.‌ در پست بعدی چهار گویش بلوچی را بررسی میکنیم.

باباطاهر عریان همدانی (۳۲۶ تا ۴۱۱ ق) عارف، شاعر ایرانی و دو بیتی سرای اواخر سده چهارم و اواسط سده پنجم هجری ایران، در دوران طغرل بیک سلجوقی میزیسته است. بابا لقبی بوده که به پیروان وارسته میداده اند، و برای صفت عریان دلایل گوناگونی ذکر شده است. اغلب منابع او را اهل همدان معرفی کرده اند و خود او در چندین دو بیتی از همدان و الوند یاد کرده است. اشعار بابا طاهر به گویش لری سروده شده اند. مسلک درویشی و فروتنی او که شیوۀ عارفان است سبب شد تا وی گوشه گیر شده، گمنام زیسته و تفصیلی از زندگانی خود باقی نگذارد. وی بازآفرین دوبیتی‌های سنتی است. عناصر عاطفی زبان او در این دوبیتی‌ها بسیار چشمگیر است و معمولا بسامد عناصر فرهنگ عامه در آن فراوان است و همین گونه از زبان محاوره بسیار سود جسته است. بن مایه‌های دوبیتی‌های او مفاهیم عاشقانه و عارفانه است. 

عنصری (۳۵۰ تا ۴۳۱ ق) شاعر نام آور پارسی زبان در سال ۳۵۰ هجری قمری زاده شد. عنصری ملک الشعرای دربار محمود غزنوی بود و به او حکیم هم میگفتند. 
وی استاد چیره دست قصیده است و تنها به مدح توجه دارد. از او حدود دو هزار بیت برجای مانده است که شامل قصیده، غزل، رباعی، قطعه، ترکیب بند، و مثنوی است. عنصری یکی از شاعرانی است که باعث قوت قصیده در سبک خراسانی شد و همچنین در قصاید عنصری از استدلال و تفکر هم سود می‌جوید و بارزترین ویژگی قصاید او این است که قصاید او لحن حماسی دارد. بیشتر قصیده‌های او در ستایش سلطان محمود غزنوی و مسعود غزنوی است. 

متاسفانه از شاهنامه فردوسی نسخهٔ اصلِ دست‌نویسِ خودِ فردوسی در دست نیست. آنچه امروز داریم، نسخه‌های کهنِ بعدی هستند که برای تصحیح متن شاهنامه به کار میروند. چند شاهنامه وجود داشته که بعضی از آنها ناقص، و بعضی بصورت اوراق پراکنده، که ابتدا یهودیان فرانسه و سپس انگلیس به ایران آمده و شروع به نسخه برداری کردند، اما بعد نسخه ها به بهانه چاپ و کپی برداری از ایران خارج و دیگر بازگردانده نشد، این نسخه های اصلی در کتابخانه های مخفی و زیرزمینی است و از محل آنها کسی خبر ندارد، نسخه های لندن و فلورانس و... که پنج نسخه کهن هستند در واقع کپی و تحریفی هستند، این تحریف عمدی بوده، در آینده بیشتر در موردشان مینویسم، اما کمی فکر کنیم که چرا مخفی کردند؟ اصلی ترین دلیل مخفی کردن، ترس از بازپس دادن نیست، پس چرا همچون الماس کوه نور در موزه نگهداری نمیشود؟ پاسخ مشخص است، فقط کمی بهش فکر کنید، میفهمید.
همی طبع اختر نگه داشتند
فراوان درین روز بگذاشتند 
تو از مغنیاطیس گیر این نشان
که او را کسی کرد ز آهن کشان 
به طبع این چنین هم شدست آب کش
ز گردون پذیره همی آب خوش

معنای این عبارت‌ها و ضرب‌المثل‌ها به طور خلاصه:

1. «دل نرنجانی که دل عرش خداست»
2. یعنی مراقب باش دل کسی را نشکنی و او را نرنجانی؛ زیرا در فرهنگ ایرانی و عرفانی، دل انسان جایگاه ارزشمندی دارد و آزردن دل دیگران گناه بزرگی شمرده می‌شود.
3. «خدا هیچ بنده‌ای را به گرسنگی امتحان نکند»
4. یعنی گرسنگی و تنگدستی از سخت‌ترین آزمایش‌های زندگی است. این جمله معمولاً برای ابراز همدردی با افراد فقیر یا گرفتار مشکلات معیشتی گفته می‌شود.
5. «خداحافظی دعوا ندارد»
6. یعنی اگر کسی می‌خواهد برود یا رابطه‌ای را تمام کند، نباید با او جر و بحث کرد یا مانعش شد. همچنین گاهی به معنای این است که هنگام جدایی بهتر است با احترام و آرامش رفتار کنیم.
7. «سنگ به درِ خانهٔ خدا انداخته» یا «سنگ به رودخانهٔ خدا انداخته»
8. این تعبیر درباره کسی به کار می‌رود که دستش خالی است و امیدش فقط به لطف و روزیِ خداست؛ یا کاری کرده که نتیجه‌اش را به خدا واگذار کرده است. در برخی مناطق، این عبارت کنایه از توکل کامل به خدا و چشم‌داشت نداشتن به مردم است.