معنی و حکایت این ضرب المثل چیست؟ اکبر ندهد، خدای اکبر بدهد.
معنی و حکایت این ضرب المثل چیست؟
اکبر ندهد، خدای اکبر بدهد.
٨ پاسخ
این ضرب المثل فارسی ریشه در اعتماد به لطف الهی و ناامیدی از بزرگان دنیوی دارد. "اکبر" (به معنای بزرگتر) در اینجا معمولاً اشاره به حاکمان، پادشاهان یا بزرگان مقتدر زمان دارد که به دلیل غرور یا سنگدلی از بخشش خودداری میکنند، و "خدای اکبر" (خدای بزرگتر، که از هر بزرگدیگری بزرگتر است) به عنوان منبع نهایی رحمت معرفی میشود.
معنی و مفهوم
معنای تحتاللفظی آن این است: "اگر فلان حاکم یا بزرگ به ما ندهد، خدای بزرگتر از او قطعاً به ما عطا خواهد کرد."
این جمله دو لایه معنایی دارد:
1. تسلی و دلخوشی: پناه بردن به لطف خداوند در زمانی که درهای دنیا به روی انسان بسته شده است.
2. طعنه و انتقاد: نکوهش کسانی که به مال و قدرت خود مغرورند و از انجام کار خیر دریغ میورزند.
حکایت و روایت
در فرهنگ عامه و متون کهن (مانند هفت پیکر نظامی یا حکایات عطار)، داستانهایی مشابه با این مضمون نقل شده که به شکلگیری این ضربالمثل انجامیده است:
· پادشاه مغرور: روایت میشود که پادشاهی ستمگر یا بخیل، درویشی را از درگاه خود راند. درویش یا گدایی که ناامید برمیگشت، با نگاهی به قصر و جاه و جلال پادشاه و در مقابل به آسمان، گفت: "تو ‘اکبر’ این مملکتی؟ بسیار خب، اما یک ‘اکبر’ بزرگتر هم هست. اگر تو ندهی، آن یکی میدهد."
· نظامی و هفت پیکر: در داستان بهرام گور، گاهی این بیت نقل میشود که در حقیقت "اکبر" اشاره به نام خاص شخصی (مانند پادشاهی که غلامش اکبر نام دارد) دارد، اما در فرهنگ عامه، "اکبر" به صفت خداوند تبدیل شده است. حکایت این است که خواجهای به غلام خود به نام اکبر گفت: "بیا این را به من بده"، غلام گفت: "من نمیدهم". خواجه گفت: "تو اکبری (تو بزرگتری) یا من؟" غلام پاسخ داد: "تو اکبری، اما خدایی هست که از تو هم اکبرتر است و رزق مرا او میدهد."
این ضربالمثل همچنین نشاندهنده نوعی نگاه طبقاتی در ادبیات فارسی است که قدرت زمینی را موقتی و ناقص میداند، اما قدرت آسمانی را مطلق و بینهایت. در واقع، زبان حال مستمندی است که سرافکندگی از درِ توانگران را با امید به درگاه خداوندی که نه در میبندد و نه منت میگذارد، جبران میکند.
خلاصه و ساده
بخشندگی از بزرگان نیست .... بخشندگی فقط از آن خدای بزرگ است
حاجت از دست بزرگان روا نمی شود ..... حاجت روا فقط خدای برزگ است
درود بر شما بیژن جان عزیزم، بله آفرین🙏🌹
سروده های بدون آرایه های ادبی را نظم مینامند، اما این بدان معنا نیست که نظم، بی ارزش و کم بها تلقی شود، بلکه در جای خود گاه از یک شعر رفیع تر و برتر است. شعر بدون پیام ، صنعتگری ای بیش نیست و در برابر آن نظمی که بیان کننده ی احساس باشد، جایگاه ویژه ای را در ادبیات به خود اختصاص میدهد.
صحّاف پسر كه شهرهٔ آفاق است
چون ابروی خويشتن به عالم طاق است
با سوزن مژگان بكند شيرازه
هر سينه كه از دل غمش اوراق است
مهستی گنجوی
(اوراق، مشوش و پراکنده)
اکبر ندهد، خدای اکبر بدهد.
یعنی آدمی باید به خدا توکل کند و امید داشته باشد چرا که او روزی رسان است.
اما حکایتش: اربابی بود به نام اکبرشاه. او افراد چاپلوس را خیلی دوست داشت. کاری میکرد که همه از او تعریف کنند. پشت در قصر او دو گدا بودند که هرروز صدقه ای از اکبر میگرفتند. و روزگارشان را میگذراندند. یکی از دو گدا برای این که اکبر شاه خوشش بیایید، همیشه میگفت: اکبر بدهد... اما گدای دیگر میگفت: اکبر ندهد، خدای اکبر بدهد... اکبرشاه تصمیم گرفت گدای دوم را تنبیه کند. مرغ بریانی را برای گدای اولی فرستاد وتوی آن هم چند سکه طلا مخفی گذاشت. اما برای گدای دوم فقط نان و ماست ساده فرستاد. گدای اول، خوشحال شد و با صدای بلند فریاد زد دیدی اکبر بدهد؟ بعد رو به گدای دوم کرد و گفت: دل درد شدیدی گرفتم و میترسم غذای سنگین را بخورم و نان و ماست برای من مناسبتر است و گویا این مرغ روزی توست.. غذای خود را با هم عوض کردند. گدای دومی در حین غذا نگاهش که به سکه ها افتاد فوراً برخاست و در افق ناپدید شد. فردا اکبر شاه به دیدن گداها رفت و دید گدای اولی همچنان میگوید اکبر بدهد، اما از گدای دومی خبری نیست. وقتی ماجرای مرغ را فهمید، با عصبانیت پس گردنی به گدای اولی زد و با صدای بلند گفت: بیچاره، اکبر ندهد، خدای اکبر بدهد. من در داخل مرغ سکه طلا برایت گذاشته بودم، دوستت که چاپلوس نیست راست میگفت، واقعاً اکبر ندهد، خدای اکبر بدهد. من به او چیزی ندادم، ولی آنچه راکه برای توی چاپلوس فرستاده بودم، خدا به دست او رساند. پس همه چیز به درست خداست، باید از خدا بخواهیم.
یعنی توکل به خدا داشته باش و در همین حال نیزتلاش خود رو هم داشته باش
درود بر شما جلال عزیزم، بله آفرین🙏🌹
درود بر شما
داستان ضرب المثل را جناب ارادی نوشتند
مشابه این ضرب المثل و داستان مربوطه :
کار خوبه خدا درست کنه محمود خر کیه
که آنهم داستانی مشابه دارد
درود بر شما، آفرین، اگر فرصتی باشد حکایت کار خوبه خدا درست کنه را بصورت طنز میاورم، چون سوژه مناسبی برای طنازیست🌹🙏
منظور این است که اگر حقی به گردن کسی دارید و حاضر به دادنش نیست، خداوند بزرگ ناظر و آگاه است و اوست که میدهد، من انتظارم از آدما نیست به خداوند توکل دارم.
بله آفرین حسین عزیز🌹🙏
درود بر شما، بله آفرین🌹🙏