کدام دسته درست و استاندارد است؟
چرا در بعضی نگارش کلمات
- به این صورت: (دستاناش، کتابات و ...)
و در بعضی نگارشها کلمات به این صورت: (دستانش، کتابت و ...)
نوشته میشود؟
٤ پاسخ
درود و عرض ادب،
تفاوت در این دو نوع نگارش، به مبحث «جدانویسی» و «سلیقه در ویرایش» برمیگردد. در واقع، هر دو شکل از نظر دستوری صحیح هستند.
جدانویسی (مثل دستاناش) عمدتاً به دو دلیل انجام میشود:
- خوانایی و جداسازی بصری: در برخی کلمات، اگر ضمیر متصل (مثل «اش» یا «ات») مستقیماً به کلمه بچسبد، ممکن است خواندن آن در نگاه اول کمی دشوار باشد یا با کلمه دیگری اشتباه گرفته شود. نیمفاصله به چشم کمک میکند تا مرز بین «پایه کلمه» و «ضمیر» را سریعتر تشخیص دهد و از ایجاد گمراهی در مخاطب جلوگیری شود.
تاکید بر هویتِ پسوند: برخی ویراستاران و نویسندگان ترجیح میدهند برای رعایت اصولِ «جدانویسی» (دقت بفرمایید، که در دستور زبان فارسی جدانویسی توصیه شده)، اجزای کلمه را حتی با وجود رایج چسبیدن به هم (مثل آنها)، از طریق نیمفاصله از هم متمایز کنند(آنها). این کار باعث میشود کلمه در نرمافزارهای پردازش متن، یکپارچگیِ ساختاری خود را حفظ کند. به همین علت ویراستاران در متون رسمی بهتر است از جدانویسی بهره ببرند.
با اینحال پیوسته نویسی (مثل دستانش)، رایجترین و استانداردترین حالت در متون عمومی، مطبوعات و تایپهای سریع است. برای پیوسته نویسی نیز دو دلیل عمده وجود دارد:
- روانیِ متن : از نظر زیباییشناسی، بسیاری باور دارند پیوستهنویسی در کلمات کوتاه (مثل «کتابت» یا «دستانش») متن را یکدستتر نشان میدهد و از شلوغ شدنِ بصریِ سطر جلوگیری میکند.
استاندارد فرهنگستان: فرهنگستان زبان و ادب فارسی در بسیاری از مواردِ اینچنینی، پیوستهنویسی را (اگر با حروفِ جداگانه همراه نباشد) توصیه میکند تا از «تکهتکهشدنِ» کلمات در متن جلوگیری شود.
البته از نظر بنده صلاحدید ویراستار در این موضوع بسیار مهم است. به طور مثال واژه اگر به ت و ه غیر ملفوط ختم شود، قطعا باید از جدا نویسی استفاده کرد. مثلا:
یکدستتر--->یکدستتر
خانهش/خانش----> خانهاش
آوازهش/آوازش--->آوازهاش
یا به صلاحدید ویراستار، شاید پیوسته نویسی به گونهای که به چشم خواننده آشناتر است، بهتر باشد:
نگاهش _ بدنم _ قانونشان _ دستاوردهایمان _ آسمانت
و مهمترین قانون در ویرایش، حفظ یکدستی است. اگر در یک متنِ واحد، در جایی «کتابات» نوشتید، نباید در جای دیگر همان متن بنویسید «کتابت». انتخاب نحوه ویرایش در کل متن بهتر است ثابت بماند.
در پناه حق کامروا باشید دوست عزیز.
شکل دوم تا اواخر دهه هشتاد یا اوایل دهه نود صحیح بود، یعنی وقتی ما مدرسه میرفتیم (اوایل دهه هفتاد) اینجوری به ما یاد می دادن که سر هم بنویسیم. بعدا فرهنگستان ادب این شکل نوشتار رو منسوخ اعلام کرد و اون الفِ میانی رو اضافه کرد وگرنه تلفظ یکیه.
و ضمنا الان خیلی از ویراستارها رو دیدم به تصویبات فرهنگستان ادب اعتنایی نمیکنن و همون سر هم مینویسن دوباره (توی آموزش ویرایش بهت جدا یاد میدن بنویسی) چون از لحاظ زیباییشناسی و محدودیتِ فضا، کاربردی تره.
برمیگرده به دو تا نگاه یا سلیقهی مختلف بین ویراستارها و زبانشناسها:
۱. پیوستهنویسی (مثل: کتابت، دستانش)
۲. جدانویسی با استفاده از نیمفاصله (کتابات، دستاناش)
پاسخ شما
