سرودۀ گل و بلبل که از شاهکارهای ادبی فارسی است اثر کیست؟

شيخ محمود شبستری و گلشن راز : لاهيجی، در سنجش دو مقام نبوت و ولايت مينويسد: اگرچه مبدا نبوت نبی، ولايت است، يعنی ولايت خود، چه ولايت نبی افضل از نبوت اوست. فاما مبدا ولايت غير نبی، نبوت است و ميان نبی و ولی عموم و خصوص مطلق است؛ چه، هر نبی البته ميبايد كه ولی باشد؛ فاما هر ولی لازم نيست كه نبی بود؛ مثل اوليای امت محمد، صلی الله عليه وآله، كه ولايت بدون نبوت دارند. از توضيحات ديگر لاهيجی چنين برميآيد كه دليل افضليت ولايت، جهت حقانی و ابدی است و اينكه هرگز منقطع نميشود. اما نبوت جهتی است نسبت به خلق كه قابليت زوال دارد. با اين وجود ولايت در برابر نبوت، چون ماه در مقابل خورشيد است؛ زيرا مبدا و ماخذ ولايت غير نبی، نبوت است.
به نام آنکه جان را فکرت آموخت 
چراغ دل بنور جان برافروخت 
ز فضلش هر دو عالم گشت روشن 
ز فیضش خاک آدم گشت گُلشن 
توانایی که در یک طَرفه العین 
ز کاف و نون پدید آورد کَونین 
طَرفه العین: یک چشم به هم زدن، کنایه از سرعت. 
پیرامون گلشن راز، محمود شبستری 

فردوسی دلشکسته از سلطان محمود به دیار خود خراسان بازگشت، مدتی در منطقۀ خود (طوس) با سختی و فقر و ناراحتی زندگی کرد و هیچ شفاعتی در محمود مؤثر نیفتاد و فردوسی تا آخر عمر خود از به دست آوردن نتیجۀ کار خود محروم ماند. نظامی عروضی میگوید که: خواجه احمد بن حسن میمندی همواره در نزد محمود شفاعت فردوسی را میکرده است و آخر در یکی از سفرهای محمود به هند بر این کار توفیق یافت و سلطان را واداشت تا هنگام ورود به غزنین انعام و پاداش فردوسی را به او بدهند، ولی هنگامی که شتران با بار انعام و دینارها به سمت فردوسی حرکت میکردند، جنازۀ فردوسی را از دروازۀ شهر بیرون می‌بردند. بطور کلی با اینکه از فردوسی آنگونه که شایستۀ وی بود، قدردانی نشد، ولی یاد و نام و اثر او تا همیشه ماندگار ماند بگونه ای که زبان پارسی با فردوسی و شاهنامه او شناخته میشود. کاری که فردوسی انجام داد باعث شد که زبان پارسی ماندگار بماند و حماسه ملی ایران به اوج خود برسد. 

بیت آخر گل و بلبل چنین است..

هست در این دهر همین کار عشق 

وای بر احوال گرفتار عشق 
خامه مستوره شیرین زبان 

داد سخن داد در این داستان 

مستوره

در شکنج زلف جانان توده توده مشك پنهان 
گو بزن شانه بدان مو تا كه گردد مشک ارزان 
گر نه زان زلف است و گیسو از چه باد عنبرین بو 
میوزد هر صبح زين سو غاليه سا مشك افشان 
من ندیدم در جهان سنبل شود شیرازۀ گل 
یا شبه نشنیده‌ام هاله بگرد ماه تابان 
زان لب و دندان چگويم رشك مرجان غيرت گل 
کوثر نوش دهان با چشمۀ جان بخش حیوان 
بانو شاعره مستوره قادری/ ماه شرف کردستانی 

غزل شماره ۴۷۷ از دیوان حافظ است.

بانو شاعره نسائی/ فخر النساء
صاحب تذكره جواهر العجایب مینویسد نام این زن فخر النساء و اهل خراسان و از ناحیه نساء است و بدین سبب نسائی تخلص یافته و آثار او از انسجام و استحکام خوبی دارد و طبعی قادر و استعداد و ذوقی سرشار داشته:  
شادم اگر دلم ز تو بی غم نمیشود 
باری غم تو از دل من کم نمیشود 
مرهم میار بهر دوای من ای طبیب 
کین درد عاشقی است به مرهم نمیشود  
داغی نهاد بر دلم آن بی وفا که عمر 
بگذشت و دردمندی آن کم نمیشود 
سازد به داغ هجر نسائی خاکسار 
چون خاطرش به وصل تو خرم نمیشود 
تذكرة مرآت الخيال او را از ناحيه نساء رود خراسان دانسته و مینویسد شعرای عصر به بلندی فکرش اقرار داشته اند: 
گوئی همه چیز دارم از مال و منال 
آری همه هست آنچه میباید نیست

فکرکنم عطار  نیشابوری  است