کلمه نظر در ابیات زیر بترتیب به چه معنی است

درود و وقت بخیر 

نظر از خرمی: با توجه به شرایط 

مد نظر: مورد توجه یا بررسی کردن 

اهل نظر: اهل تفکر و اندیشه 

در این دو بیت، واژه «نظر» و مشتق آن «منظور» در دو معنای متفاوت و زیبا به کار رفته است. این از آرایه‌های رایج در شعر کلاسیک فارسی است.

بیت اول

نظر از خرمی سوی پسر تاخت
رخ فرزند را مد نظر ساخت

🔹 نظر = نگاه، چشم، توجه

در اینجا شاعر می‌گوید:

از شدت شادی، نگاهش به سوی پسر رفت و چهره فرزند را کانون توجه و نگاه خود قرار داد.

عبارت «مد نظر ساخت» نیز به معنای مورد توجه قرار داد، به آن چشم دوخت است.

بنابراین:

بیت دوم

چنین فرمود شاه نیک فرجام
که منظورش کنند اهل نظر نام

در اینجا دو اصطلاح به کار رفته است:

🔹 اهل نظر = صاحبان بصیرت، خردمندان، اهل معرفت و تشخیص.

🔹 منظور در اینجا به معنای:
محبوب، پسندیده، مورد عنایت و توجه است.

بنابراین معنای بیت چنین است:

شاه گفت: نام او را چنان بگذارند که نزد صاحبان بصیرت و اهل معرفت، محبوب و پسندیده باشد.                                               نکته ادبی

شاعر با ریشه «نظر» بازی هنرمندانه‌ای کرده است:

• نظر = نگاه.
• مد نظر = مورد توجه.
• اهل نظر = صاحبان بصیرت.
• منظور = کسی که مورد توجه، محبت یا پسند دیگران است.

این نوع استفاده از واژه‌ای واحد با معانی نزدیک اما متفاوت، از ظرافت‌های معنایی شعر فارسی و نمونه‌ای از جناس اشتقاق (به‌کارگیری واژه‌های هم‌ریشه در معانی متفاوت) به شمار می‌آید.      

نگاه

مورد توجه

آنان که  نفسشان حق است و اهل اندیشه اند، دانایان و.. 

آنانکه  خاک را به نظر کیمیا کنند