ژنتیک و اصلیت ترکان قشقایی فارس

✍ بلوخا | مهاجرت و فرار ایل مغول قشقایی از عثمانی ( مملکت روم ) به فارس

میرزا حسن حسینی فسایی ( 1821–1898 میلادی ) �نویسنده ایرانی دوره قاجاریه می باشد. او کتاب فارسنامه ناصری را به دستور ناصرالدین شاه قاجار در حوزه تاریخ و جغرافیای استان فارس به رشته تحریر درآورده است.

📚 او در این کتاب درباره فرار و وجه تسمیه ایل قشقایی می نویسد:

ایل قشقایی چون ایل خلج از اراضی ممالک روم به خاک عراقم عجم آمدند و گروهی از آن ها فرار کرده و در مملکت فارس توقف نمودند و مردمان خلج این گروه را قاچ قائی گفتند یعنی گریخته و بعد از تغییرات لفظی قشقایی شد.

📌 صفحه ۳۱۲

همچنین درباره وطن اولیه ایلات قشقایی و بیات می نویسد:

طایفه بیات اصل آنها از دشت قبچاق ترکستا ن   است که در زمان قدیم با ایل قشقایی که ساکن کاشغر مغولستان است  متحد شده ،شرح حال آن در عنوان ایلات فارس بیاید به فارس آمده اند و دو قبیله گشته یکی با ایل قشقایی موافقت نموده صحرانشین شده است و کولی معرف شدند  و دیگر در شهر شیراز موطن نموده اند. . .

📌 صفحه ۲۷

🖇 فارسنامه ناصری، میرزا حسن حسینی فسایی، دار الطباعة آقا سید مرتضی ( ۱۲۷۴ شمسی ) ، صفحات ۲۷ و ۳۱۲

منبع: فارسنامه ناصری

درود من قشقایی هستم واژه قشقایی از دو وجه قاچ و قایی گرفته شده در  کتاب

عشایر جنوب آمده : هنگامی که خلج ها از مغولستان فرار کردند و ساکن ازبکستان شدند ترکمن ها به آنها قاچقایی میگفتند که به معنای گریخته و فراری هست.

بعدها محل اسکان ما قشقایی ها در ازبکستان «قشقه دریای ازبکستان»نام گرفت.

بعدها که در سپاه نادرشاه به او خیانت کردیم و به کریم خان زند  پناه آوردیم.وقتی در فارس ساکن شدیم به ما قشقایی که تغییر یافته قاچ قایی بود میگفتن 

بسیاری از نویسندگان مانند سعدی هم حتی ما را به عنوان ساکنا فارس به  رسمیت نمی‌شناختند مثلا راجب اقوام استان فارس سرودند:

هرچند هست خوبان در عالم پر 

کازرونی وشیرازی و دشتی و لر 

از تمام اقوام استان فارس نام بردند به جز ما قشقایی ها زیرا مغول بودن ما از نظر برخی مانع ایرانی بودنمان است اما ما ایران  هستیم مثلا با پلیس جنوب جنگیدیم و به استان فارسی ها کمک کردیم.

با سلام من قشقایی از طایفه دره شوری هستم.صبر کنید بدون تعصب راجب تاریخچه ایلم بنویسم ما اکثرا ترک هستیم و زبانمان زبانی از شاخه اوغوز جنوبی خانواده زبان‌های آسیای میانی یعنی مغولستان و ازبکستان  است.

  طبق کتاب پروفسور کارزن ص184ـ185 : قشقایی همراه هلاکوی مغول از کاشغر چین به ازبکستان و سپس در آسیا چرخیدو بعدها وارد فارس شد.

همچنین در ازبکستان شهرستانی بنام« قشقه دریا »داریم که اجدادمان مدتی در آن سکونت یافتند و الان هم قشقایی در آنجا داریم.

  👈در کتاب سالهای بحران اثر ناصرخان قشقایی که دستاوردهای زیادی برای ایل ما داشت راجب تاریخچه ایلم آمده:«اسناد کتبی نداریم اما آنچه سینه به سینه گشته این است که همراه چنگیزخان مغول که فرمانروای اسیا شد به ایران آمدیم.»

  همچنین در این کتاب نوشته شده ما قبل از ایران به هندوستان ، سیستان ، عراق عجم رفتیم و بعد به فارس آمدیم ،برای مثال آن زمان پاکستان جزو هند بود و شهری بنام کراچی در آن قرار دارد که طایفه قراچی و کشکولی بزرگ که همان قراچی هستند از آنجا به ما پیوستند.

  در طول تاریخ سایر اقوام مانند کردها ،عرب ها ،لرها، فارس ها بخاطر قدرت ایل قشقایی به او پیوسته و قدرت و جمعیت ما افزایش پیدا کرد.

     ما عموما در استان فارس ساکنیم و انشالله با کمک ترکان همقومی ما به زودی استان قشقایی در مناطق قشقایی نشین استان فارس تاسیس می‌شود.زیرا شهدای زیادی داشتیم و همواره خود را ایرانی دانسته و برای حفظ ایران تلاش کردیم.

درنسخه خطی شاهنامه ( کتابخانه مجلس ایران ) به شماره ثبت 16299 ، صفحه 456 ، نوشته : لولیان هندی

    .........

همچنین حضرت حافظ به اصالت قشقایی ها این گونه اشاره کرده :

اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را

به خال #هندویش بخشم سمرقند و بخارا را 

 فغان کاین #لولیان شوخ شیرین کار شهر آشوب 

چنان بردند صبر از دل که ترکان خوان یغما را 

همانطور که دیدید حضرت حافظ ترکان شیراز را لولیان شیرین کار یا رقاص معرفی کرده. همچنین دکتر کریستَن سِن، درکتاب «ایران زمان ساسانیان»، صفحه ۲۹۹ ، آورده: لوریان اجداد #فیوج فعلی اند. بهرام فره وشی درکتاب کولی ها، صفحه ۲۲ آورده: فیوج ها در اصفهانند.

همانطور که میدانید فیوج جزو پنج طایفه اصلی قشقایی یا ترکان شیراز است.

زبانشان طبق درخت زبانشناسی از ریشه فارسی است 

درود بر شما. بعنوان کسی که یکی از میان مردم  قشقایی هست براتون می‌نویسم.

ریشه‌ی نام قشقایی ، هدف تشکیل  ایل قشقایی و نیز ریشه‌های قومیتی طوائف قشقایی رو بصورت کلی براتون بازگو می‌کنم تا این کنجکاوی ذهنی زیباتون رو تا حدی که بنده درباره‌ی ایلم اطلاعات کسب کردم باهاتون در میان بذارم.

بنده سعی می‌کنم نظریاتی که بیشتر از بقیه‌ی نظریه‌ها منطقی و به واقعیت نزدیک تر هست رو بگم.

ریشه‌ی نام:

از دو واژه‌ی قش (قاش) و  قایی (قای) تشکیل شده. قاش به معنی محافظ هستش و قای یک ریشه‌ی قومی ترکان اغوزی از ۲۴ تای کلی هستش. قاش همچنین به معنی پیش‌قراول و پیشگامان هم هست، اگر بتونم که براتون یک تصویر ذهنی خوبی بدم اینجور بگم که قاش به معنی غار محافظت کننده در برابر سرما و باران و طوفان هم هست. قاشقای در کل به معنی مردمانی پیشگام و محافظت کننده‌ی دیگران از ایل قای هست. قای های دیگر سلجوقیان و  وارثان آناتولی هستن.

هدف از تشکیل ایل قشقایی:

در ابتدای حکومت صفویان ، نوه‌ی دختری اوزون حسن آع قویونلو ها به نام اسماعیل به قدرت رسیده بود و به کمک ایل های مختلفی از جمله قزلباش ها  مشاوره می‌شد. پس از اعلام دین رسمی و مذهب رسمی که اسلام شیعی بود، تمامی حکومت های همسایه که سنی مذهب بودن به خشم اومدن و اسماعیل صفوی هم برای تحکیم حکومت به مشاوره‌ی قزلباش ها متوجه شد که خودش که قدرت و ذهن کشور هست در شمال بمونه و اداره و محافظت از جنوب کشور رو به کسی از رگ و ریشه‌ی خودش که شیعه باشه و همچنین ریاست بلد باشه بسپاره. پسرخاله‌ای داشت که اون هم نوه‌ی اوزون حسن آغقویونلو بود، شخصی به نام امیرغازی شاهیلو. به درخواست شاه اسماعیل ، امیرغازی شاهیلو که از سمت پدر از قبیله‌ی قای بود، به جنوب اومد و مرکزیت جنوب رو شهر شیراز در نظر گرفت و از آنجا که محافظ جنوب سرزمین ایران بودن پیشوند قاش رو در ابتدای ایل خودش نهاد و نام ایل به قاشقای (قشقایی امروزی) در اومد. حال فراخوانی زدند که تمامی افرادی که ۱) به ایران  وفادار هستن ۲) به دنبال کار های کشاورزی و باغداری و دامداری در منطقه‌ی زاگرس و غیره هستن ۳) زبان ترکی اغوزی رو به رسمیت می‌شناسن ۴) مذهب شیعه رو به رسمیت می‌شناسن ۵) جوابگویی‌شون به ایل قشقایی و حکومت صفویه است،  می‌تونن بیان و به نسبت کار و قوم وارد یکی از طوائف شوند و شروع به زندگی کنن. بعد از این فراخوان اکثریت ترکان افشار و عد ترکان قفقازی یعنی آذری ها و چچن ها و غیره، و کرد ها و عرب ها و لر ها و بلوچ ها و ... به ایل پیوستن. امیرغازی شاهیلو پسوند قشقایی رو برای نام خودش نهاد و اولین طائفه تشکیل شده رو با نام (عمله که یعنی کارگر) رو طایفه‌ی خوانین خوند.

هدف ایل هم مشخص بود، بازرگانی و اقتصاد و امنیت جنوب ایران.

ریشه‌های قومیتی:

از روی ژنتیک هیچ پژوهش متمرکز و درستی تاحالا انجام نشده. اما از روی ساختار زبانی، ساختار واژگان و ظاهر آدم های ایل و نیز اشعار می‌شه تشخیص داد که این ایل از لحاظ تاریخی و فرهنگی تا حدود خیلی زیادی تُرک هستن. زبان ترکی، اشعار ترکی، داستان های ترکی (مثل کورواغلو و ایوز، اصلی و کرم، غریب و صنم و ...) . اما طوائف ایل  از لحاظ ظاهری و از نظر گویش و لهجه  و نیز باور های مذهبی و باورهای کلی با هم تفاوت هایی دارن.

ولی در کل، می‌شه ایل قشقایی رو ترکیبی از قومیت های مختلف دونست، توی این ایل شما چشم بادامی های کاشغری، سبزه‌های عراقی، زرد های ازبکی، سفید های قفقازی و سرخ ها و دیگر نژاد های ژنتیکی رو می‌تونین ببینین. به حتم نمی‌شه گفت قشقایی ها از کدوم قسمت این گیتای پهناور اومدن ولی مشخصه که بیشترین قومیت های ایل رو ترکان قفقازی و آناتولی و بعدش اعراب و آسیای‌میانه‌ای ها تشکیل دادن. بله شاید جالب باشه توی طوائف ما اعراب بسیاری هستن که زبانشون ترکی هست اما ژنتیکشون به عراقی ها و شامی ها و حجازی ها برمی‌گرده.

از نظر زبانی هم گویش‌ها اکثراً ترکیبی هستن، یعنی دستور زبانی به چیزی شبیه به ترکیبی از  ازبکی-خلجی-قفقازی-استانبولی شبیه هست و  لهجه چیزی شبیه به کاشغری-ترکمنی-خلجی-فارسی شبیه هست.

پس می‌تونید متوجه بشید که اکثریت ایل رو در کل ترکان تشکیل می‌دن، از نظر قومیتی چیز مشخصی که وجود داره از اسناد تاریخی اینه که ایل قشقایی اکثریت ترکن و کدوم ترکا؟ ترکای افشار. همون ایلی که نادرشاه بعداً ازش برخاست و قشقایی ها هم هم رکابش ایران رو پس گرفتن و بعد به جنگ هندوستان رفتن.

پیروز باشید.