معنی و معادل کلمات زیر که در متون کهن پارسی آمده اند را با ذکر مثال بنویسید

طرنب=

خودنمایی

ای احمق تا به چندت این طاق و طرنب

چون دیو همی غریو و چون رعد غرنب

داری شکمی زیاده پر همچون خنب

گاوی به صفت ولی نداری سم و دنب.

______________________

سنب=

سم

عزم تو کشورگشای خشم تو بدخواه بند

رمح تو پولادسنب تیغ تو جوشن گذار.

______________________

علم ناک=

عالم دانشمند

دفن کردش پس بپوشیدش به خاک

زاغ از الهام حق بد علم ناک

______________________

مکرهی=

مکروهی

آن چنان خوش کس رود در مکرهی

کس چنان رقصان دود در گم رهی

______________________

مازاغ=

متمرکز برچیزی

چشم او را که مهر ما زاغ است

روضه گاهی برون ازین باغ است

______________________

تشنیع=

بد گفتن

همانا خروس است غماز مستان

که تشنیع او را، ز ایشان نماید.

______________________

سباغی=

رنگرزی

در دوران قدیم، بازار شهر پر از کارگاه‌های سبّاغی بود که پارچه‌های ابریشمی را با رنگ‌های طبیعی و درخشان، رنگ‌آمیزی می‌کردند.

در ادامه، معنی و معادل امروزی این واژه‌های کهن یا ادبی فارسی/عربی‌تبار را همراه با نمونه کاربرد می‌آورم:

۱. «طرنب»

واژه‌ای کم‌کاربرد و کهن است و در متون قدیم معمولاً به معنی فریب، حیله، دغل یا گاهی سخن بیهوده و آشفته آمده است.

معادل امروزی:
نیرنگ، حقه، یاوه‌گویی

مثال:
«به طرنبِ دشمن دل مسپار.»
یعنی: فریب دشمن را نخور.

۲. «سنب»

در متون کهن غالباً به معنی سبیل و ریش باریک یا گاهی نوک و زبانهٔ چیزی آمده است.

معادل امروزی:
سبیل نازک / زبانه / نوک

مثال:
«سنب بر چهره‌اش تازه دمیده بود.»
یعنی: سبیلش تازه درآمده بود.

۳. «علم‌ناک»

ترکیبی وصفی به معنی دردناک، رنج‌آور، اندوه‌بار.
«عَلَم» در اینجا به معنی درد و رنج است، نه پرچم.

معادل امروزی:
غم‌انگیز، دردناک

مثال:
«حکایت او بسی علم‌ناک بود.»
یعنی: داستان او بسیار اندوه‌بار بود.

۴. «مَکرُهی» / «مَکرَهی»

از ریشهٔ «کراهت» و «مکرَه»؛ به معنی ناخواسته، از روی اجبار، ناخوشایند.

معادل امروزی:
اکراهی، اجباری، ناخوشایند

مثال:
«این کار را مکرهی پذیرفت.»
یعنی: با بی‌میلی و اجبار قبول کرد.

۵. «مازاغ»

برگرفته از عربی «ما زاغَ» به معنی منحرف نشد، کج نشد.
بیشتر در متون عرفانی و قرآنی دیده می‌شود.

معادل امروزی:
منحرف نشد، از راه بیرون نرفت

مثال:
«دلِ عارف مازاغ از حقیقت.»
یعنی: دل عارف از حقیقت منحرف نشد.

این تعبیر یادآور آیهٔ قرآن است:
«ما زاغَ البصرُ و ما طغی».

۶. «سباغی»

از «سباغت»؛ به معنی دباغی کردن پوست یا وابسته به دباغان.

معادل امروزی:
دباغی، پوست‌پردازی

مثال:
«در بازار سباغی بوی پوست برمی‌خاست.»
یعنی: در بازار دباغان بوی پوست می‌آمد.

۷. «تشنیع»

واژه‌ای عربی به معنی زشت جلوه دادن، بدگویی کردن، رسوا ساختن، عیب‌جویی شدید.

معادل امروزی:
بدنام‌کردن، تخریب، نکوهش شدید

مثال:
«دشمنان بر او تشنیع بسیار کردند.»
یعنی: بسیار بدگویش کردند و او را بدنام ساختند.