فلسفه کوانتوم درچه استعاره ویا کنایه مصداق نداره؟!

جناب صفری اجازه دهید اول صورت پرسش را اصلاح کنیم سپس در مورد آن صحبت کنیم.

اصطلاح یا مبحثی با عنوان «فلسفه کوانتوم» نداریم. احتمالاً بدرستی اشاره شما به «فلسفه مکانیک کوانتوم» است.

اصطلاح «فلسفه کوانتوم» خودش استعاره نیست، اما وقتی مردم سعی می‌کنند اصول آن را به عنوان استعاره‌ای برای مسائل غیرفیزیکی به کار ببرند، معمولاً دچار تحریف و بی‌دقتی می‌شوند و این کار "مصداق ندارد"؛ زیرا مکانیک کوانتوم یک نظریه دقیق علمی است، نه یک حکمت بازاری برای توضیح هر امر متغیر در زندگی.

به عبارت دیگر، فلسفه مکانیک کوانتوم به دنبال درک معنای واقعیِ یک نظریه علمیِ بسیار موفق است، نه ارائه یک استعاره شاعرانه برای همه چیز.

در واقع، جملهٔ شما درست اشاره به یک سوءتفاهم رایج دربارهٔ فلسفه و فیزیک کوانتوم دارد. اصطلاح «فلسفه کوانتوم» به خودیِ خود، هیچ استعاره یا کنایه‌ای نیست. آنچه ممکن است به اشتباه به کار رود، برداشت فلسفیِ نادرست از «اصول مکانیک کوانتوم» است.

منظور شما احتمالاً این است: مردم گاهی از مفاهیم کوانتومی (مثل عدم قطعیت، احتمالات، ناظر) به عنوان استعاره برای توضیح امور انسانی یا اجتماعی استفاده می‌کنند. مثلاً می‌گویند: «زندگی مثل فیزیک کوانتوم است، همه چیز احتمالی است!»

باید بگویم این نوع استفاده، یک قیاس مع الفارق و اغلب بی‌معنا است.

مکانیک کوانتوم یک نظریه ریاضیاتی بسیار دقیق است که رفتار ذرات در مقیاس اتمی را با دقت خیره‌کننده‌ای توصیف و پیش‌بینی می‌کند.
وقتی کسی از «فلسفه کوانتوم» به عنوان استعاره برای بی‌ثباتی زندگی، یا تردید در مثلاً عشق استفاده می‌کند، در حال تحریف یک علم دقیق و تبدیل آن به یک شبه‌عرفان علمیِ بی‌محتوا است.
پس مصداق ندارد، چون این کار، علم را از زمینه فنی و دقیقش خارج می‌کند و به حرفی کلی و مبهم تبدیل می‌کند.

عبارت شما «فلسفه کوانتوم همه چیز را در همه حال دارای احتمال وقوع می داند، اما... مصداق ندارد.»،  یک انتقاد درست به یک برداشت اشتباه است.

زیرا برخی فکر می‌کنند فلسفه مکانیک کوانتوم می‌گوید: «هیچ چیز قطعی نیست، همه چیز در هر لحظه ممکن است اتفاق بیفتد.» این برداشت، غیرعلمی و اغراق‌آمیز است.
همانطور که بدرستی اشاره کردید این واقعیت علمی،  مصداق ندارد.این درست است! چون:
 اولاً مکانیک کوانتوم برای سیستم‌های ایزوله و خاص، نتایج بسیار دقیق و قابل تکرار می‌دهد (مثل ساختار اتم یا تراشه‌های کامپیوتری).
 دیگر اینکه احتمالات در کوانتوم محاسبه‌پذیر، کمّی و تابع قوانین سخت‌گیرانه ریاضی هستند، نه یک "هرج و مرج" ذهنی. این احتمالات، توصیف بنیادین واقعیت در آن مقیاس است.
 و اما این قوانین یعنی اصول فیزیک کوانتومی، بر دنیای میکروسکوپی (اتم‌ها، ذرات) حاکم است. وقتی به دنیای کلان (یک توپ، یک انسان) می‌رسیم، رفتارها عمدتاً قطعی و کلاسیک به نظر می‌رسند، گرچه ریشه در کوانتوم دارند.

شاید در این موضوع پرسش پیش آید که، چرا مکانیک کوانتوم نیازمند بررسی فلسفی است؟

پاسخ اینست که مکانیک کوانتوم با پیش‌بینی‌های فوق‌العاده دقیقش، تصویر عجیب و ضدشهودی از واقعیت ارائه می‌دهد که سوالات بنیادین فلسفی ایجاد می‌کند. متاسفانه این مدیا مجال اشاره به این سوالات را ندارد.

«فلسفۀ مکانیک کوانتوم» یک رشتۀ کاملاً جدی و حیاتی است که در آن فیزیکدانان، فیلسوفان علم و حتی متخصصان اطلاعات کوانتومی، در تلاش برای درک معنای عمیق‌ترین نظریۀ فیزیکی ما هستند. این حوزه بیش از آنکه به محاسبات بپردازد، به معنا، تفسیر و ماهیت واقعیت می‌پردازد.

در فلسفه کوانتوم، هر پدیده‌ای تا زمانی که مشاهده یا اندازه‌گیری نشود، در پرده ابهام  می ماند.

      درود

   شاید این چنین بشود پاسخ داد،      در فلسفه کوانتوم، هر پدیده‌ای تا زمانی که مشاهده یا اندازه‌گیری نشود، به صورت ابری از احتمالات وجود دارد؛ اما با مشاهده، این احتمالات به یک حالت مشخص فرو می‌ریزند (فروریزش تابع موج). به عبارت دیگر، ، مصداق، یا واقعیت مشخص، تنها در لحظه اندازه‌گیری ظهور می‌کند.

فلسفه کوانتوم بر احتمالات و عدم قطعیت تأکید دارد، اما در مورد امر مطلق و قطعی مصداق ندارد.

یعنی در مکانیک کوانتومی، هیچ چیز به‌طور کامل و صد درصدی تعیین‌شده و مشخص نیست؛ هر رویداد، حتی در لحظه مشاهده، تابع احتمالات است. اما اگر مفهومی کاملاً قطعی و بدون احتمال وقوع‌های گوناگون باشد—مثلاً حقیقت مطلق، قطعیت کامل، یا جبر مطلق—در چارچوب فلسفه کوانتوم جایگاهی ندارد.

این یعنی کوانتوم با جهان‌هایی سروکار دارد که در آنها عدم‌قطعیت، موج‌گونه بودن، و احتمال‌پذیری حاکم است، ولی اگر چیزی را بخواهیم بی‌چون‌وچرا و بدون احتمال جایگزین‌های دیگر در نظر بگیریم، دیگر در منطق کوانتومی مصداق نخواهد داشت.