گستره فرهنگ کهن ایرانی

اگر منظور، روایت مشهور در برخی منابع متأخر و نوشته‌های ملی‌گرایانه باشد، پاسخ مورد انتظار معمولاً گزینهٔ ۱: اسکندر است؛ زیرا در این روایت گفته می‌شود که پس از فتح ایران، اسکندر نوشته‌های علمی و دینی ایرانی را به یونانی ترجمه کرد و سپس اصل آن‌ها را از میان برد.

اما از دیدگاه تاریخ‌پژوهی، این روایت با چند نکته روبه‌روست:

• ادعای «دوازده هزار پوست گاو» دربارهٔ اوستا در برخی منابع زرتشتیِ متأخر آمده است و سند هم‌زمان با دورهٔ هخامنشی یا اسکندر برای آن در دست نیست.
• بسیاری از پژوهشگران امروزی این گزارش را افسانه‌آمیز یا دست‌کم اثبات‌نشده می‌دانند.
• دربارهٔ عمر بن خطاب نیز داستان سوزاندن کتاب‌های ایران یا کتابخانه‌ها در منابع متأخر نقل شده، اما مورخان آن را فاقد پشتوانهٔ تاریخی معتبر می‌دانند.
• تیمور و چنگیز شهرها و کتابخانه‌های بسیاری را ویران کردند، اما روایت «ترجمهٔ متون ایرانی و سپس آتش زدن آن‌ها» به آنان نسبت داده نمی‌شود.

• اگر این پرسش از یک آزمون یا متن سنتی باشد، پاسخ مورد انتظار ۱. اسکندر است.
• اگر پرسش از منظر تاریخ‌نگاری امروز باشد، باید گفت اصل این روایت از نظر تاریخی قطعی و اثبات‌شده نیست.