این ضرب المثل چه معنایی دارد و با کدام شعر سعدی همخوانی دارد؟

در شمال غرب ایران دسته ای از شاعران ظهور کردند که کار آنان در ادب پارسی، تازگی داشت. این دسته که شاعران معروف آذربایجان (نظامی، خاقانی و... ) بودند، سبک شعر پارسی را از آنچه در دیگر نواحی ایران یا پیش از آن رایج بود، متمایز ساختند. سبک آذربایجانی (اَرانی) سبک شاعران حوزۀ شمال غربی ایران، یعنی منطقۀ اَران و آذربایجان است. رئیس این حوزۀ ادبی، ابوالعلای گنجوی بود. شاعران معروف آن، مجیرالدین بیلقانی (۵۷۷)، فلکی شروانی (۵۸۷)، خاقانی شروانی (۵۹۵) و نظامی گنجوی (۵۹۹) هستند. مختصات فکری آنان از نظر بنیان زبان، همان زبان خراسانی است. شعر آذربایجانی از نظر تحول فکر و مختصات ادبی شعر، در اوج روند تکامل شعری قرن ششم قرار دارد. 

در مورد تاريخ وفات شيخ بهايی اقوال گوناگونی وجود دارد، تاريخ عالم آراى عباسی كه از مآخذ مورد اعتماد است، مینویسد كه در شب چهارم شوال سال ۱۰۳۰ ه. ق بيمار شد و هفت روز رنجور بود، تا اين كه در شب ۱۱ شوال درگذشت، و چون وى رحلت كرد، شاه عباس در ييلاق بود و اعيان شهر جنازه او را برداشتند و ازدحام مردم به اندازه اى بود كه در ميدان نقش جهان جا نبود كه جنازه او را حركت دهند. در مسجد جامع عتيق به آب چاه غسل دادند و علماء بر او نماز گزاردند و در بقعه اى منسوب به امام زين العابدين (عليه السلام) كه مدفن دو امامزاده است، گذاشتند و از آنجا به مشهد بردند و به وصيت خود او در پائين پا، در جايی كه هنگام توقف در مشهد در آنجا درس میگفت، به خاكش سپردند. صاحب روضات الجنات میگويد كه چون شيخ درگذشت، پنجاه هزار نفر بر جنازه وى نماز گزاردند و در تاريخ فوت وى گفته اند: (بی سر و پا گشت و شرع و افسر فضل اوفتاد) مقصود از (بی سر و پا گشت شرع) اين است كه شين و عين از آغاز و آخر شرع می افتد، و (راء) میماند كه ۲۰۰ باشد، و (افسر فضل اوفتاد)، يعنی (فاء) از آغاز آن ساقط میشود و (ضاء) كه ۸۰۰ و (لام ) كه ۳۰ باشد میماند و روى هم رفته، همان ۱۰۳۰ میشود. 
تا كی به تمنای وصال تو يگانه؟ 
اشكم شود از هر مژه چون سيل روانه 
خواهد كه سرآيد غم هجران تو يا نه؟ 
ای تيره غمت را دل عشاق نشانه 
جمعی به تو مشغول و تو غايب زميانه

رفتم به در صومعه عابد و زاهد 
ديدم همه را پيش رخت راكع و ساجد 
در ميكده رهبانم و در صومعه عابد 
گه معتكف ديرم و گه ساكن مسجد 
يعنی كه تو را ميطلبم خانه به خانه

روزی كه برفتند حريفان پی هر كار 
زاهد سوی مسجد شد و من جانب خمار 
من يار طلب كردم و او جلوه گه يار 
حاجی به ره كعبه و من طالب ديدار 
او خانه همی جويد و من صاحب خانه

هر در كه زنم صاحب آن خانه تويی تو 
هر جا كه روم پرتو كاشانه تويی تو 
در ميكده و دير كه جانانه تويی تو 
مقصود من از كعبه و بتخانه تويی تو 
مقصود تويی، كعبه و بتخانه بهانه/ از شیخ بهایی.

پای خود بر بست و گفتا گو شوم 
در خم چوگانش غلطان می‌روم 
زین کند نفرین حکیم خوش دهن 
بر سواری کو فرود ناید زتن 
عشق مولی کی کم از لیلی بود 
گوی گشتن بهر او اولی بود 
گوی شومی گردد بر پهلوی صدق 
غلط غلطان در خم چوگان عشق 
لنگ و لوک و خفته شکل و بی ادب 
سوی او میغیژ و او را می‌طلب
از مثنوی مولوی

بادرود. بله گویند مهمان حبیب خداست و روزی اش را خدا مشخص  کرده. اما گویند  مهمان  بخوره کنگر و بندازه لنگر. ملال آور میشود. البته صدرصد صدق نمیکنه برای اینجانب مهمان اگر لنگرم بندازه بازم حبیب خداست.. افتخار بدین در خدمتیم

سعدی می فرماید از صحبت دوست ناگزیرم دیری ست  که دست در کنارم

اگر چه مهمان حبیب خداست و رعایت و تکریم او سفارش شده است اما  اقامت  بیش از حد او موجب ملال و فشار بر میزبان  است  مهمانی که بیاید بماند چونان نفسی  ست که بالا نیاید

این ضرب‌المثل به این معناست که «مهمان، محبوب خدا و مایه برکت است، اما اگر شب را هم بماند، باعث زحمت و دردسر می‌شود». در فرهنگ ایرانی، ماندن بیش از حد مهمان (بیش از سه روز) خلاف مهمان‌نوازی شمرده می‌شود.

مضمون این ضرب‌المثل با این بیت از باب اول گلستان سعدی همخوانی دارد:

«و مهمان، عزیز است تا سه روز و روز چهارم واجب است که خاک بر سرش کنند»