پیشنهادهای علی باقری (٤٠,٧٧١)
پیله بابا: پدر بزرگ، جد. ( فرهنگ لغات و تعبیرات مثنوی ) پیله، بابایانتان را آن زمان /دادم از طوفان و از موجش امان آبِ آتش خو زمین بگرفته بود/ موج ا ...
میوه های پخته واکفیدن: استعارت از بهره مند گرداندن. تا گلستانشان سوی تو بشکفد /میوه های پخته بر خود واکَفد شرح مثنوی ( شهیدی ) ، ج 4، ص: 54
لنگی رهوار شدن: کنایت از سختی به آسانی رسیدن. چند آن لنگیّ تو رهوار شد؟ /چند جانت بی غم و آزار شد؟ شرح مثنوی ( شهیدی ) ، ج 4، ص: 54
رشته بر پای بستن: رسم بوده است بعض فراموش کاران را، که رشته ای بر دست یا پای خود می بستند تا کاری را که در پی انجام آن هستند فراموش نکنند. در اینجا ت ...
شاهان کیش: پیشوایان مذهب، طبیبان روح، و در بیت زیر در واژه �کیش� تلمیحی است به معنی آن در بازی شطرنج. آزمودی تو بسی آفاتِ خویش/ یافتی صحّت از این شا ...
سُکر: در لغت به معنی مستی، و در اصطلاح صوفیان حالت بی خبری است از خود، که در مشاهده جمال معشوق دست دهد. بس غذای سُکر و وجد و بی خودی/ از درِ اهل دلا ...
حق نعمت گروگان دل بودن: فرض است حق نعمت قدیم را گزاردن. که برو آن جا که اوّل منزل است/ حقّ آن نعمت گروگانِ دل است شرح مثنوی ( شهیدی ) ، ج 4، ص: 51
کمر بستن: کنایت از ملازم شدن. آماده خدمت شدن. مر سگی را لقمه نانی ز دَر/ چون رسد بر در همی بندد کمر شرح مثنوی ( شهیدی ) ، ج 4، ص: 51
لانجین : نوعی ظرف سفالی
یان: یحیی ، یوحنا . واژه یان در زبان های غربی در تلفظ های مثل : جان ، ژان ، یان و یوهان آمده و فارسی آنها همان یحیی و یا یوحنا است . �یوهان، بله، ب ...
ژان: یحیی ، یوحنا . واژه ژان در زبان های غربی در تلفظ های مثل : جان ، ژان ، یان و یوهان آمده و فارسی آنها همان یحیی و یا یوحنا است . �یوهان، بله، ب ...
جان: یحیی ، یوحنا . واژه جان در زبان های غربی در تلفظ های مثل : جان ، ژان ، یان و یوهان آمده و فارسی آنها همان یحیی و یا یوحنا است . �یوهان، بله، ب ...
یوهان: یحیی ، یوحنا . واژه یوهان در زبان های غربی در تلفظ های مثل : جان ، ژان ، یان و یوهان آمده و فارسی آن همان یحیی و یا یوحنا است . �یوهان، بله، ...
"جمله فیحل علیکم غضبی هر چند به ظاهر خبر از آینده است ولی معنایش این است که غضب من بر شما واجب و لازم شود ، و کلمه یحل از حلول دین ، ( سر رسیدن مدت ق ...
مویه زارزار کردن ؛ سخت گریستن. به سختی گریه و نوحه کردن : نهاد آن سر خسته را بر کنار همی کرد پس مویه زارزار. فردوسی.
مویه آغاز کردن ؛ شروع به گریه کردن. آغاز کردن به گریه و نوحه : سر تنگ تابوت را باز کرد به نوی یکی مویه آغاز کرد. فردوسی.
مویه درگرفتن ؛ نوحه و گریه سر دادن : چند صف مویه گران نیز رسیدند مرا هر زمان مویه به آیین دگر درگیرم. خاقانی.
- به مویه شدن ؛ گریان شدن. نوحه گری آغازیدن. گریه و نوحه سر دادن : خورشید به مویه شود و روی بپوشد کآن روی چو خورشید بیارایی عمدا. مسعودسعد.
- از مویه مویی شدن ؛ از گریه و زاری بسیار سخت نزار و زار گردیدن. ( از یادداشت مؤلف ) . و رجوع به ترکیب از مویه چون موی بودن و از مویه چون مویی شدن د ...
آشفته موی . بی موی. پرموی. جعدموی. دوموی. زره موی. زنجیرموی. ژولیده موی. سرخ موی. کاس موی. کم موی. مشک موی. رجوع به هریک از مدخل های فوق شود.
موی شدن زبان از سخن ( افغان ) ؛ مو درآوردن. به مو مبدل گشتن از کثرت حرکت و کارکرد : گرچه ز افغان مرا با تو زبان موی شد در همه عالم منم موی شکاف از زب ...
یک موی ( مو ) ؛ مویی. سخت اندک و ناچیز. به اندازه یک موی. کوچکترین جزء. کمترین مقدار. به اندازه یک ذره : تو آن خواسته گردکن هرچه هست ببخش و مبر سوی ی ...
سر مویی ؛ سخت اندک. به اندازه ذره ای. به قدر سر یک موی. ( از یادداشت مؤلف ) .
موی بریدن چنگ را ؛ تارهای آن را بریدن و از هم گسستن : بس که در پرده چنگ گفت سخن ببرش موی تا نموید باز. حافظ.
به اندازه یک موی ؛ به اندازه ذره کوچکترین چیز. ( از یادداشت مؤلف ) .
موی مشکبار ؛ کنایه از زلف معشوق. گیسوی معشوق که چون مشک معطر است. ( از یادداشت مؤلف ) : از عنبر و بنفشه تر بر سر آمده ست آن موی مشکبار که درپای هشته ...
موی و روی ؛ زلف و رخسار. کنایه از گیسو و رخسار دلاویز معشوق. ( از یادداشت مؤلف ) .
موی فروهشته ؛ زلف که فروافکنده باشد. گیسو که آن راگره نزده و جمع نکرده باشند. سَبْط. سَبَط. سِبْط. ( منتهی الارب ) . مسترسل. ( دهار ) .
- موی مستعار ؛ کلاه گیس.
موی سر فتیله شدن ؛ صورت رسن به هم رساندن آن به سبب به هم پیوستگی. ( از آنندراج ) .
موی سر نمد بستن ؛ مثل نمد کردن و بستن آن. ( از آنندراج ) .
موی سیاه ؛ موی سر یا صورت مرد و موی سر زن که هنوز سپید نشده باشد. مقابل موی سپید. فاحم. دجوجی. ( از یادداشت مؤلف ) . سخام. حم. ( دهار ) : شَعر سملوک ...
موی سپید در ( اندر ) سر کسی افتادن ؛ پاره ای از موهای سر کسی سپید شدن. کنایه از گذشتن دوران جوانی و آغاز عهد پیری : زان پیش که دل داد جوانی داده ست ا ...
موی سپید در ( اندر ) سر کسی افتادن ؛ پاره ای از موهای سر کسی سپید شدن. کنایه از گذشتن دوران جوانی و آغاز عهد پیری : زان پیش که دل داد جوانی داده ست ا ...
موی دیلم ؛ موی پیچیده و درهم چون دیلمیان : روی دیلم دیدم از غم موی زوبین شد مرا همچو موی دیلم اندر هم شکست اعضای من. خاقانی.
موی ژولیده ؛ موی پریشان. موی سر که درهم و آشفته باشد : نیست از فوطه ربایان جهان پروایش موی ژولیده خود هرکه به سر می بندد. صائب تبریزی.
موی را طناب کردن ؛ به هم بافتن. - || کنایه از به وجود آوردن چیز قوی از اجزاء ضعیف.
موی چیدن بر ابرو ؛ قرار دادن موهای سر بر ابرو.
موی خود را در آسیا سفید نکردن ؛ با زحمت و مشقتهای بسیار دانش و تجربه آموختن. ( یادداشت دهخدا ) .
موی تافته ؛ ضفیره. ( دهار ) . موی که تابیده باشد. گیسوی تاب داده : به موی تافته پای دلم فروبستی چو موی تافتی ای نیکبخت روی متاب. سعدی.
- موی تیره گون ؛ موی سیاه. زلف سیاه : بس نپاید تا به روشن روی و موی تیره گون مانوی را حجت آهرمن و یزدان کند. عنصری.
- موی پیچیده ؛ وژگال. مجعد. زنگیانه. ( از یادداشت مؤلف ) .
موی پیشانی ؛ چماچم. ( ناظم الاطباء ) ( منتهی الارب ) . طرة. قصاص. ( منتهی الارب ) . ناصیه. ( ترجمان القرآن ) ( دهار ) : اشعان ؛ موی پیشانی کسی را گرف ...
یک سر موی ؛ به اندازه سر مویی. ذره ای. مویی. یک مو. اندکی. کوچکترین جزیی. ( از یادداشت مؤلف ) : یک سرموی بیش و کم نشود زآنکه بنگاشت در ازل نقاش. عط ...
موی پریشان کردن ؛ در گاه مصیبتی موی برآشفتن زنان. ( یادداشت مؤلف ) . در مرگ عزیزی زلف خود را آشفته و پریشان ساختن زنان.
موی پیچه ؛ سدغ. صدغ. ( منتهی الارب ) . لِمّه. ( یادداشت مؤلف ) : صدغ ؛ موی پیچه و صدغ فروهشته. لمة؛ موی پیچه و تا زیر نرمه گوش آویخته. ( منتهی الارب ...
موی میان ؛ باریکی کمر. چون موی باریک بودن کمر. کمر که در باریکی موی را ماند : عاجز از موی میانت مردمان موشکاف مضطر از درک دهانت مردمان خرده بین. وحش ...
- موی و روغن ؛ موی و خمیر. آسانی و آسودگی و موافقت. ( ناظم الاطباء ) .
موی کمر ؛ کمر چون موی. کمری سخت باریک : بر کف دست اگر موی برون می آید می رسد دست به موی کمر یار مرا. صائب تبریزی.
- موی لب ؛ موی زیاد. موی دماغ. موی بینی. - || شخص مکروه و نامرغوب که مخل صحبت و موجب بی دماغی شود. ( از آنندراج ) : برخیز به شوق از جهان بیرون شو م ...