خمسه حکیم نظامی و شاهنامه حکیم فردوسی؟

ارزش يک نظم و حتی يك نثر پر احساس بسیار بالاتر از یک شعر تکنیکی بی روح است. نيما هم سبك خود را بر همين مبنا خلق كرده. یعنی بر اساس ابراز بیان احساسات اندیشه و خرد. بسیاری از تعابیر ممکنه که با افزودن آرایه های ادبی نامأنوس شوند و نیز امكان داره پاره ای از عبارات که بر زبان عموم جاریه؛ تنها با افزودن وزن و قافیه تأثیرگذار شوند و به زیبایی معنوی خاصی برسد و در واقع کلام را شکیل تر کند.

دريای سرشك ديدهٔ پر نمِ ماست 
وان بار كه كوه برنتابد غمِ ماست 
در حسرت همدمی بشد عمرِ عزيز 
ما در غم همدميم و غم همدمِ ماست 
مهستی گنجوی 

در وادی معرفت نه گير است و نه دار 
كانجا همه بر هيچ نهٰادند سوار 
رفتم كه ز معرفت زنم دم، گفتا 
دريا به دهان سگ مگردان مردار
آرتیمانی، رضی الدین 

بنده خدایی برداشته ده جلد رمان نوشته، كه به ظاهر كار شیک و قشنگی است امّا، به قول معروف، وقتی توى بحر كار كه میری، می بينی ای بابا... چه كار پوكی؛ اين بی محتوا بودن را نقد كنيم. یا اینکه مُد شده بود  مرتّب الکی تعريف بنويسند: فلان كس يك رمان ده جلدى نوشته و چنين و چنان كرده، عجب کار خفنی! خيلی خب، گویا تخم دو زرده کرده، اصلاً قبول میکنیم که این بابا، آپولو هوا کرده، حالا وقتی يك آدم نقّادِ با مهارت و ادیب که داراى چشم بصير است، اين کتاب را بخواند و عيوبش را پيدا كند؛ مثلاً عيوبی كه در واژگان زبانش هست، یا عيوبی كه در محتوايش هست، یا نقصی كه در تاريخش هست، یا ضعفی كه در انسجام داستانی اش هست. داستان كه فقط گزارش نيست؛ چفت و بند داستانی هم اهمیت زیادی دارد. اهمّيت جنگ و صلح تولستوى يا دُن آرام شولوخوف به خاطر اين است كه چفت و بست داستانی اينها خيلی محكم و ادبی است؛ يعنی همه جاى داستان، صحيح و اصولی جلو رفته است. شعر هم همينطور است. يك شعر، غير از انسجام عرضی، انسجام طولی هم لازم دارد؛ حتّی در غزل. يكی از خصوصياتی كه براى غزل نقل ميكنند، اين است كه ابيات آن به هم ربطی ندارد؛ البتّه اين تعريفِ خيلی ناقص است؛ اينطورى نيست که در غزل، هر بيتی دنبال بيت ديگر نيست امّا در قصيده، هر بيتی دنبال بيت ديگر است؛ چون قصيده قصيده است، قصيده، يعنی مايقصدُ به چيزى. قصيده از قصد است؛ يعنی شما قصد و مقصودى داريد؛ مثلاً اگر ميخواهيد كسی را مدح كنيد، آن مدح را در قصيده می آوريد؛ اگر ميخواهيد فلان منظره را توصيف كنيد، آن توصيف را در قصيده می آوريد؛ بنابراين هر بيتی دنبال بيت ديگر است و يك توالی طبيعی دارد، در غزل، اين توالی طبيعی وجود ندارد، امّا به اين معنی نيست كه به هم ربط نداشته باشد؛ مگر ميشود از نظر مضمون به هم ربط نداشته باشد؟ اگر غزل انسجام نداشت و چفت و بست آن محكم نبود، امكان نداشت كه اينطور جا بيفتد و در فرهنگ ملی ما گسترش پیدا کند. اصلاً زيبايی بميزان زيادى، به انسجام و هماهنگی و هم نواختی و هم صدايی ارتباط دارد؛ بدون اين اصلاً درست نيست.
پيكان تير نوك سنان نيش ناچخش
جاسوس مرگ پيك فنا قاصد عدم 
هرون حيا شعيب شرافت خليل خوی
يوسف لقا كليم كرامت مسيح دم
حکیم قاآنی، پریشان.

گزینه.الف.بهترین.دیدگاه.است

بر اساس فلسفهٔ هنر و نگاه تطبیقی به این دو اثر حماسی و غنایی، گزینهٔ الف دقیق‌ترین تفاوت را نشان می‌دهد:

الف) هنر در خمسه نظامی، بیانِ زیباییِ عاطفی و تجربه‌یِ زیسته‌یِ انسانی ماست؛ هنر در شاهنامه، ساختنِ هویت ملی و تداومِ حافظه‌یِ جمعی ماست.

توضیح کوتاه:
نظامی با تکیه بر فردیت عواطف، عشق، و لحظات ناب انسانی (مانند لیلی و مجنون یا خسرو و شیرین) هنر را به ابزاری برای بازنمایی تجربهٔ درونی بدل می‌کند، اما فردوسی با هنرِ رزم‌آرایی و پهلوانی، حافظهٔ تاریخی و هویت ایرانی را در قالب اسطوره و حماسه بازمی‌سازد.