پیشنهاد‌های علی نورائی (١٥٨)

آدینده به معنی رنگین کمان یک واژه ایرانیست از یک ریشه پیش هند و اروپایی به معنی دیدن. از این ریشه واژه های دیگری مانند دیدن، آدینه و آذین نیز به فارس ...

واژه آپادانا از سه قسمت تشکیل شده به معنی "محل جدا قرار گرفته" و اشاره به تالاری متمایز از بقیه قصر است. نمودار زیر مسیر اشتقاق این واژه را از ریشه ه ...

در رابطه با نام آبتین نام فرزند او فریدو ن است که آن هم از همان ریشه پیش هند و اروپایی به معنی "پدر، فامیل و نیاکان" است. واژه فریدون یعنی "از نیاکان ...

آبتین، نام پدر فریدون شاه، نام بسیار قدیمی است که از زبان اوستایی به فارسی رسیده، ریشه این وا ژه بمعنی "پدر، فامیل یا نیاکان" است. همانطور که در نمود ...

برخ بمعنی سهم یا بهره یک واژه پیش هند و اروپایی است که از طریق زبانهای اوستایی و فارسی میانه به فارسی رسیده است.

نهور بمعنی چشم یا منظر است. نهور یک واژه فارسی است مشتق از یک ریشه هند و اروپایی بمعنی "آفتاب" که در نمودار زیر نشان داده شده. از همین ریشه واژه خورش ...

بدخش عنوان مهمی در حکومت ساسانیان بوده. سرزمین یا قلمرو بدخش را بدخشان می نامیدند. بدخش ها چشم شاه و ناظر بر امور در قلمرو خود بودند. منطقه بدخشان که ...

بدخش عنوان مهمی در حکومت ساسانیان بوده. سرزمین یا قلمرو بدخش را بدخشان می نامیدند. بدخش ها چشم شاه و ناظر بر امور در قلمرو خود بودند. منطقه بدخشان که ...

بخشودن ( عفو کردن ) و بخشیدن ( عطا کردن ) دو واژه مجزا از هم هستند که گاهی با هم اشتباه میشوند. دو نمودار زیر نشان میدهد که این دو واژه از ریشه های م ...

بت بمعنی صنم از نام بودا گرفته شده. بودا در لفظ بمعنی شخصی است که "به اشراق رسیده". عبادت پیروانش در کنار مجسمه های او باعث شد که واژه بودا در میان ا ...

پرده از یک ریشه پیش هند و اروپایی است بمعنی پوشش که در نمودار زیر نشان داده شده. این واژه از مسیر زبانهای ایرانی به فارسی رسیده و معانی مختلفی را میر ...

باشامه بمعنی روسری یا پوشش سر بانوان از دو قسمت تشکیل شده با معانی موی و پوشش که در نمودار زیر ریشه یابی شده است. از واژه های دیگر فارسی همریشه با با ...

آسه بمعنی "محور" ریشه پیش هند و اروپایی دارد که در نمودار زیر نشان داده شده است. این واژه فارسی همریشه واژه انگلیسی axis به همین معنی است. واژه های د ...

باره بمعنی اسب از ریشه پیش هند و اروپایی bher حمل کردن است که همراه واژه های دیگر فارسی که از آن مشتق شده اند نظیر سوار، بردن و ترابری در نمودار زیر ...

بادافراه ب، عنی تنبیه یا کیفر از دو ریشه پیش هند و اروپایی است که در نمودار زیر نشان داده شده. واژه اصلی در ریشه پرس و جو کردن یا استنطاق است.

معنی ریشه ای خورشید " آفتاب تابان" است که در نمودار زیر نشان داده شده. چند واژه دیگر فارسی که همریشه خورشید است در این نمودار آمده است

واژه پنام در ریشه بمعنی"پوشش محافظتی" است با معانی خاصی مانند روبند زرتشتیان ( برای حفظ آتش از آلودگی ) یا لباسی که زیر زره میپوشیدند. نمودار زیر مسی ...

معنی ریشه ای پردیس محل "محصور" است. همانطور که در نمودار زیر نشان داده شده، این واژه از دو ریشه پیش هند و اروپایی ( PIE ) با معانی "پیرامون" و "دیوار ...

ایاغ یک واژه ترکی است با دو معنی "پا" و "پیاله یا ساغر". چنانچه در نمودار زیر نشان داده شده، قدیمیترین شکل شناخته شده آن در زبان" پیش ترکی Proto Turk ...

واژه اکنون از دو قسمت "اک" و "نون" تشکیل شده که هر دو از ریشه های پیش هند و اروپایی هستند. چنانچه در نمودار زیر نشان داده شده "نون" بمعنی "حالا" است ...

نون در فارسی بمعنی "حالا" ریشه پیش هند و اروپایی دارد و از مسیر زبانهای اوستایی و فارسی میانه به فارسی آمده. در نمودار زیر شعری از فردوسی است که استف ...

مزدا از دو ریشه پیش هند و اروپایی با معانی "فکر کردن" یا آموختن و "انجام دادن" تشکیل شده به معنی کسی که آموزش را تمام کرده یا به عبارت دیگر " همه دان ...

اوگ یک واژه ایرانی قدیمی است به معنی قله. همانطور که در نمودار زیر نشان داده شده این واژه از یک ریشه پیش هند و اروپایی بمعنی زیاد شدن یا بالا رفتن اس ...

این واژه غیر از معانی معمول، معنی دیگری با مفهوم " اندازه زدن" دارد که در نمودار زیر شعری از سعدی هم برای آن شاهد آورده شده است. این واژه از دو ریشه ...

آلگوریتم مسیر و ترتیب ( پروسس ) حل مسئله ها راخصوصا در روشهای رایانه ای نشان میدهد. این روش به افتخار ریاضی دان سرزمین خوارزم به " الخوارزمی" یا الگو ...

معنی ریشه ای واژه انبوه "با هم بودن" است. این واژه از دو ریشه پیش هند و اروپایی با معانی هم و بودن تشکیل شده که در نمودار زیرآمده است.

با تشکر از آقای آرش کیانی که نمودار واژه "خوارزم" را ازفرهنگ "مسیر اشتقاق لغات فارسی" نشان داده اند، نمودار جدید تری از این واژه را در زیر آورده ام ا ...

افلاطون بمعنی "پهن" نام مستعار آریستوکِلِس فیلسوف معروف یونانی است که شانه ها و پیشانی بسیار پهنی داشت. ریشه پیش هند و اروپایی این واژه plat بمعنی په ...

شمّاس خدمتگزار کلیسا است از یک ریشه سامی به معنی خدمت کردن. نمودار زیر مسیر مهاجرت این واژه را از زبان آرامی به سریانی و عربی و نهایتا فارسی نشان مید ...

اشکاف به معنی کمد یا گنجه یک ریشه پیش هند و اروپایی دارد ( PIE ) بمعنی بریدن. این واژه از مسیر زبانهای اروپایی به فارسی رسیده و در مسیرش مفهوم آن از ...

شنوشه به معنی و همریشه واژه "عطسه" میباشد. هر دو از یک ریشه پیش هند و اروپایی ( PIE ) به همین معنی هستند که در نمودار زیر نشان داده شده.

اشنان گیاهی است قلیایی که در شستشو بکار میرفت. چنانچه در نمودار زیر نشان داده شده اشنان از یک ریشه پیش هند و اروپایی ( PIE ) است که از مسیر اوستایی ب ...

اشو با معانی درست و بهشت از یک ریشه پیش هند و اروپایی است که اشاره به جور و مناسب بو دن دارد. چنانچه در نمودار زیر نشان داده شده، این معنی اولیه درمس ...

وهو از یک ریشه اوستایی و نهایتا پیش هند و اروپایی است به معنی خوب و پسندیده که در نمودار زیر نشان داده شده. واژه های زیادی از این ریشه در فارسی آمده ...

موسیقی و موزیک هر دو از یک ریشه پیش هند و اروپایی هستند بمعنی "فکر کردن" که در یونانی مفهوم آن به "الهه حافظ هنر" و سپس "موسیقی" تغییر یافت. همانطور ...

اسقف به معنی "ناظر" یا "ناظر بر" است و مقامی است در کلیسای مسیحیان. اسقف از دو ریشه پیش هند و اروپایی با معانی "ناظر" و "مقابل یا بالا" که در نمودار ...

اسطوره بمعنی "داستان تاریخی" از یک ریشه پیش هند و اروپایی ( PIE ) است بمعنی "دیدن و دانستن" که در نمودار زیر نشان داده شده. این لغت، مانند بسیاری از ...

استوار در اصل ( ریشه ) بمعنی پابرجا یا دارای استحکام است. استوار ، همانطور که در نمودار زیر نشان داده شده، از دو ریشه پیش هند و اروپایی ( PIE ) است ب ...

اوستاد یا استاد از دو ریشه پیش هند و اروپایی است که مسیر اشتقاق آن در نمودار زیر نشان داده شده. یک ریشه آن بمعنی "فرد" و ریشه دیگر بمعنی " ایستادن" ا ...

لغت قناری دو ریشه جالب پیش هندواروپایی ( PIE ) دارد که در نمودار زیر نشان داده شده است. این پرنده از جزایر کاناری ( در غرب مراکش ) به اسپانیا و سپس س ...

اسبه یا اسباه بمعنی سگ است که چنانچه در نمودار زیر نشان داده شده از زبانهای ایرانی غربی ( مادی و پارتی ) به فارسی رسیده و ریشه آن هند و اروپایی است. ...

ارژنگ که نام کتاب مانی ویا هر دفتر پر نقش و نگار است از یک ریشه هند و اروپایی میباشد بمعنی " ارزشمند" و همچنین ریشه لغات ارج و ارزش نیز هست. چنانچه د ...

اروپا در لغت بمعنی "غروب گاه" یا سرزمینی که خورشید در آن غروب میکند و چنانچه در نمودار زیر نشان داده شده از یک ریشه اکدی میباشد بمعنی فرو رفتن

معنی لغوی یا ریشه ای ابرنجن "رنگارنگ" است و اشاره به زیور آلاتی است که بدست و پا میبستند. نمودار زیر ریشه های پیش هند و اروپایی آنرا نشان میدهد

اگر چه لغت آپارات از مسیر زبانهای لاتین و روسی به فارسی وارد شده ( نمودار زیر ) ولی ریشه پیش هند و اروپایی آن ( PIE ) منشا بسیاری از لغات فارسی است ک ...

آهو بمعنی غزال از یک ریشه پیش هند و اروپایی بمعنی "سریع" میباشد. آهو بمعنی عیب و نقص از دو ریشه پیش هند و اروپایی با معانی "نه ( نفی ) " و "خوب" که ...

لغت آنفلوآنزا بمعنی "اثر" است که اشاره به باور اروپاییان در اوائل قرن هجدهم میباشد که بیماریهای واگیر نظیر سرماخوردگی را "اثر" بد ستارگان میدانستند. ...

انغوزه یا انگژه از دو ریشه هند و اروپایی است به معنی "صمغ شیرین" که اشتقاق و ترکیب ریشه های آن در نمودار زیر نشان داده شده است.

آزرمیدخت ترکیب چند ریشه هند و اروپایی است با معانی { نه زر ( پیر ) دخت } یعنی دختری که پیر نمیشود. ترکیب ریشه ها در نمودار زیر نشان داده شده است

مهیا، حاضر. این لغت همریشه لغات ماه ، پیمانه و نمایش است و همگی از یک ریشه هند و اروپایی بمعنی اندازه گرفتنمشتق شده اند ( رجوع شود به نمودار زیر )