پیشنهاد‌های علی باقری (٤٠,٣٩٢)

بربر : تحریف باربر بوده است ایرانیان قدیم همیشه همراه با ناوگان بازرگانی خود در شمال آفریقا حضور داشته ومشغول داد وستد با مردم آفریقا بوده اند و حتی ...

فنجان : در فارسی قدیم پُنگ معادل پِک انگلیسی به معنای ظرف کوچکتر از پیاله بوده است و کلمه فنجان تحریف پُنگان به معنای ظرف شبیه به پنجگان یا چنگ آدمی ...

آبان : این کلمه بن کلمه آباد است و آبان یعنی ماه آب و بارندگی در زبان پارسی باستان این کلمه را آپان تلفظ می کردند.

وحش : در فارسی قدیم به کلمه رها وِل و در برخی تلفظها هِل و در برخی دیگر یَل یا یَله می گفتند همانگونه که گذشته کلمه گذر گذشت - و گذشته ریس رشت می باش ...

تَنبَل: تحریف تن ور به معنای کسی که اهمیت زیادی به تن خود می دهد.

سپید و سیاه: : پول، نقره و طلا شاه را من نشانده ام بر گاه نیست بی خط من سپید و سیاه یعنی بدون حکم من به کسی پولی پرداخت نمی شود و یا کسی بدون دستور ...

بی قلم: آنکه قلم ندارد و نوشتن نمی داند و یا می داند و نمی نویسد و نمی تواند بنویسد در بیت زیر بالکنایه ستم کشیده و ستم دیده گرم شد کز من این خطاب ش ...

دوات بر کسی کشیدن : دوات را به سوی او پرتاب کردن گرم شد کز من این خطاب شنید بر من بی قلم دوات کشید ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 6 ...

فتراک کسی را گرفتن : از وی دادخواهی کردن و به وی متوسل شدن مستان از من آنچه شه فرمود گرنه فتراک شه بگیرم زود ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ...

عیاری به عدل نمودن : از روی عدالت و انصاف سنجیدن و قضاوت کردن تا عیاری به عدل بنماید بر عیالان من ببخشاید ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸ ...

عیاری به عدل نمودن : از روی عدالت و انصاف سنجیدن و قضاوت کردن تا عیاری به عدل بنماید بر عیالان من ببخشاید ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸ ...

بنفیر : با داد و فریاد ، بالکنایه از روی دادخواهی و تظلم چند ره پیش او شدم به نفیر کز برای خدای دستم گیر ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ...

جافی رای :ظالم و جفاکار ، جفا اندیش خاص کردش وزیر جافی رای با جفا هیچکس ندارد پای معنی بیت : مقرری او را شاه جفاکار قطع نمود زیرا با جفا کار نمی توا ...

خاص کردن : قطع کردن مقرری و اقطاع خاص کردش وزیر جافی رای با جفا هیچکس ندارد پای ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص601 )

چارداق :چهار طاق که درزبان ترکی به آن چارداق می گویند . دکتر ثروتیان در این مورد می نویسد : ( ( در اصل ساختمانی که گنبد آن چهار طاق دارد و امروزه در ...

چهارطاق : درزبان ترکی به آن چارداق می گویند . دکتر ثروتیان در مورد واژه ی چهارطاق می نویسد : ( ( در اصل ساختمانی که گنبد آن چهار طاق دارد و امروزه در ...

رخت واپرداز: رخت و فرش و اثاث از باغ بیرون ببر و خالی کن گفت ازین در گذر بهانه مساز باغ بفروش و رخت وا پرداز ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ...

دشت گرفتن: دشت گرفتن و یا صحرا گرفتن و یا کوه گرفتن به معنی دیوانه شدن است در این مورد به صحرا گرفتن مراجعه شود. چون زمانی به گرد باغ بگشت خواست کز ...

آتشین داغی : داغ آتشین داشتن و قصد داغ نهادن و ظلم و ستم کردن . روزی از راه آتشین داغی سوی باغ من آمد آن باغی ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ...

غوری : اهل ولایت غور ، ظاهراً غلامان غوری در خشونت و تندی معروف بوده اند . غوریی تند را اشارت کرد تا مرا نیز خانه غارت کرد معنی : به یک غلام غوری تن ...

دشمن کام : آنکه بر مراد دشمنان و برابر خواست دل آنان به بدبختی گرفتار آید . اولین شخص گفت با بهرام کای شده دشمن تو دشمن کام ( هفت پیکر نظامی، تصحیح ...

رسم خراج : راتبه و مقرّریی که از بابت خراج از رعیت و ملت اخذ می شود . از رعیت بجای رسمِ خراج گه کمر خواستی و گاهی تاج ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ...

دوشمشیری : آنکه با دو دست شمشیر می زند ، اشاره است به صبح نخستین و صبح پسین. صبح یک زخمی دو شمشیری داد مه را ز خون خود سیری معنی بیت : صبح که یک آفت ...

دوشمشیری : آنکه با دو دست شمشیر می زند ، اشاره است به صبح نخستین و صبح پسین. صبح یک زخمی دو شمشیری داد مه را ز خون خود سیری معنی بیت : صبح که یک آفت ...

یک زخمی : آنکه با یک زخم دشمن را از کار می اندازد ، کنایه است از خورشید صبحگاهی که تنهاست و با همان تنهایی نیز همه ی ستارگان را محو می کند . صبح یک ...

بِنَوشت:در نوردید و جمع کرد . بامدادان که روز روشن گشت شب تاریک فرش خود بنوشت ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 596 )

رفع : برداشتن کسی از کار و رفع ظلم و شر . گفت اگر مانمش به منصب خویش کس به رفعش قلم نیارد پیش ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 596 )

مشروح : فهرست . مشروح بازداشتگان : فهرست مشروح نام رندانیان چون به شهر آمد از گماشتگان خواست مشروح بازداشتگان ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان ...

در شکنجه : همراه با شکنجه ، در حال شکنجه کردمش در شکنجه زندانی تاکند بنده بنده فرمانی ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 594 )

قوام داشتن : ایستادن و پایداری کردن ، مواظبت کردن ، نظامی قوام و قوام داشتن را به معنی تحت نظر گرفتن و متوجه امری کردن به کار برده است . چند نوبت قو ...

حرز خانه :نگهبانی و نگهداری خانه ، ( کنایه است ، در لغت دعایی است که بر بازو و برای حفاظت بندند . ) من بدو داده حرز خانه خویش خوانده او را نه سگ شُب ...

شُبانه : شبان ، چوپان من بدو داده حرز خانه خویش خوانده او را نه سگ شُبانهٔ خویش ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 592 )

سم تا گوش : سر تا سر و همه ی آن ، ایهاماً و یک یک از سر تا پا . گلهٔ گوسفند سم تا گوش گشته در آفتاب یخنی جوش یعنی : ایهاماً همه ی گله و یک یک گوسفند ...

صعود فلک : نقطه ی اوج فلک کوهه بر کوهه پیچ پیچ کنان بر صعود فلک بسیچ کنان ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 592 )

کوهه بر کوهه: موج بر موج و کوه هایی از امواج کوهه بر کوهه پیچ پیچ کنان بر صعود فلک بسیچ کنان ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 592 ) ...

کوهه بر کوهه: موج بر موج و کوه هایی از امواج کوهه بر کوهه پیچ پیچ کنان بر صعود فلک بسیچ کنان ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 592 )

یک سواره : تنها ، یک تنه شه چو تنگ آمدی ز تنگی کار یک سواره برون شدی به شکار ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 592 )

سیاست انگیختن :مجازات کردن ، و با خشم و غضب رفتار کردن. از شهی کو سیاست انگیزد دشمن و دیو هر دو بگریزد ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ...

سیاست انگیختن :مجازات کردن ، و با خشم و غضب رفتار کردن. از شهی کو سیاست انگیزد دشمن و دیو هر دو بگریزد ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ...

شش طاق : تالار بزرگ شش ظلعی یا دارای شش طاق سقف . خیمۀ بزرگ شش گوشه، نوعی خیمه، چاربندی رسید پیکی چست راه شش طاق هفت گنبد جست چون درآمد در آن بهشتی ...

بهشت نامه ی زند: ظاهرا در بیت زیر غرض کتاب پهلوی " ارداویراف نامه " است و آن رساله ای ایست به زبان پهلوی در شرح سفر مینوی اردوایراف به بهشت و دوزخ و ...

دلنواخته : آنکه دل او نوازش یافته ، آنکه احساسی رقیق دارد برسر سرو بانگ فاختگان چون طرب رودِ دل نواختگان ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ...

طرب رود: سرود شادی و ساز طرب برسر سرو بانگ فاختگان چون طرب رود دل نواختگان ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 588 )

سبزه میدانی : هنگام روز و دیده شدن میدان چمن سرخی گل به سبز میدانی پنج نوبت زنان به سلطانی ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 588 )

سبزه میدانی : هنگام روز و دیده شدن میدان چمن سرخی گل به سبز میدانی پنج نوبت زنان به سلطانی ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 588 )

بید برگ : خنجر ز آفت بید برگ بادخزان شاخ پر برگ بید دست گزان معنی بیت :شاخه ها از ترس خنجر باد خزان دست خود را می گزند و بر حال برگ بید تأسف می خورند ...

کاتب الوحی گل: باد صبا . در بیت زیر گل به صورت پیامبر مجسم گردیده و مراد از کاتب الوحی او باد است . کاتب الوحی گل به آب حیات بر شقایق به خون نوشته ب ...

بادبانه : خیمه سرو کز سایه بادبانه زده جعد شمشاد را به شانه زده ( هفت پیکر نظامی، تصحیح دکتر ثروتیان، ۱۳۸۷ ، ص 585 )

زنگ خورشید : ابرهای تیره زنگ خورشید گشت از آینه پاک : ابرهای تیره از آسمان رفت و خورشید ظاهر گردید. رستنی سر برون زد از دل خاک زنگ خورشید گشت از آی ...

تثلیث : اگر دوسیاره از نظر ناظر زمینی زاویه ی 120 درجه با هم تشکیل بدهند در حالت تثلیث اند و در این صورت با نظر دوستی کامل به هم می نگرند . چون به ت ...