پیشنهاد‌های علی نورائی (٣٠٩)

در مورد ریشه و اشتقاق واژه" ابزار" زبان شناسان پیشنهادات مختلفی داده اند. نمودار زیر یکی از این اشتقاق ها را نشان میدهد.

واژه ابریشم از ترکیب دو واژه پیش هند و اروپایی است به معانی تابیدن و اطراف و اشاره به پیله ابریشم است که کرم به دور خود میتابد ( نمودار زیر )

ابرو خطی از مو است که در زیر پیشانی و بالای چشم می روید ( عمید ) . این واژه ایرانی از ریشه پیش هند و اروپایی bhru به همین معنی است.

ابر به معنی بخار آب در آسمان ریشه پیش هند و اروپایی دارد با همان معنی ابر یا رطوبت. واژه های نم و نمک نیز از همین ریشه مشتق شده اند

برای ریشه و اشتقاق واژه فارسی اُباردن ( اوباردن، اباشتن ) بمعنی بلعیدن پیشنهادات مختلفی هست که در نمودارهای زیر سه تا از آنها ترسیم شده. نمودار اول ...

ابار یا آبار واژه ایست که از زبان آرامی به فارسی رسیده بمعنی سرب سوخته ( اکسید سرب )

"ابا" یا پیشوند "با" با معانی آش، غذا و آشپز در واژه هایی مانند شوربا، نانبا ( نانوا ) و غیره در فارسی استفاده میشوند و هر دو از یک ریشه پیش هند و ار ...

آیفت نیاز است از دو ریشه پیش هند و اروپایی، یکی بمعنی دست دراز کردن و دیگری بمعنی گرفتن که در نمودار زیر نشان داده شده است

آیشه بمعنی جاسوس یک واژه فارسی از ریشه پیش ایرانی است با مفهوم ناظر بودن

آختن بمعنی بیرون کشیدن است و از ریشه پیش هند و اروپایی آن واژه های دیگری به فارسی رسیده مانند: آهنگ، پشوتن, تابیدن, تار، تافتن, تَن, تندیس, تهمتن، فر ...

آهیختن از دو ریشه پیش هند و اروپایی است بمعنی "بیرون کشیدن". از ریشه ای که مفهوم کشیدن را دارد واژه های بسیاری به فارسی رسیده مانند آهنگ، پشوتن, تاب ...

آهنگ بمعنی قصد و اراده از یک ریشه پیش هند و اروپایی به معنی کشیدن است. از این ریشه واژگان دیگری نیز به فارسی رسیده مانند هیختن ( کشیدن ) ، آهیختن ( ...

آهن از یک ریشه پیش هند و اروپایی بمعنی "فلز" است که همانطور که در نمودار زیر نشان داده شده، از مسیر زبان اوستایی و فارسی میانه به فارسی رسیده است.

کشکول از یک ریشه پیش ایرانی Proto Iranian بمعنی "کشیدن" است که در نمودار زیر نشان داده شده. پس کشکول ظرف " کشیده بر کول" است که درویشان با خود داشتند.

معنی ریشه ای واژه کشور "سرزمین کشاورزی" است که در نمودار زیر نشان داده شده.

در مورد ریشه های ایرانی واژه "کَشَک" که پرنده ای سیاه رنگ و سریع هست بین ریشه شناسان زبان فارسی اختلاف نظر هست که در نمودار زیر نیز به آن اشاره شده. ...

پند بمعنی راهنمایی از یک ریشه پیش هند و اروپایی است به معنی راه رفتن و گذر کردن. مسیر اشتقاق و تحول معنایی آن در نمودار زیر نشان داده شده

فن، بمعنی هنر و راهکار شکل معرب پند ( یا فند ) فارسی است که در نمودار زیر نشان داده شده. بعضی مراجع واژه های پند و فند را از ریشه های متفاوتی میدانند ...

آوند بمعنی دلیل و برهان از یک ریشه پیش هند و اروپایی است. همانطور که در نمودار زیر نشان داده شده این واژه مسیر جالبی را در تغییر معنی طی کرده. از ریش ...

آوند یا وند پسوند مالگیت یا تعلق است مانند خویش آوند یا پولاد وند. از ترکیب" آب" با "وند" دوباره واژه" آوند" بدست می آید به معنی ظرف آب یا کوزه که د ...

آور و آوری بمعنی حقیقت است. آوری به باور کننده ( حقیقت ) یا مؤمن نیز گفته میشود که در شعر ابوشکور ( نمودار زیر ) نشان داده شده است

آوردن از ریشه پیش هند و اروپایی bher بمعنی حمل کردن است. از این ریشه واژگان بسیاری به فارسی رسیده از جمله: انبار , انبر, باره, بَر , بردن, بَرید, تر ...

آورد به معنی جنگ و نبرد است و آوردگاه میدان جنگ است. این واژه از زبان اوستایی و نهایتا از ریشه های پیش هند و اروپایی به فارسی رسیده که در نمودار زیر ...

آور به معنی واقعا، براستی همریشه واژه های آری و باور است که در نمودار زیر نشان داده شده.

ناهید شکل کوتاه شده آناهیتا است. آناهیتا بمعنی پاک از یک ریشه پیش هند و اروپایی بمعنی خوب تشکیل شده که دو بار نفی میشود! در نفی اول " نه خوب" وا ژ ...

"الموت" ترکب دو واژه ایرانی " آله:عقاب" و " آموت: آشیانه پرندگان شکاری" است و جمعا یعنی "آشیانه عقاب" که در نمودارهای زیر نشان داده شده است. چون عقا ...

" آموت" به معنی آشیانه پرندگان شکاری است و همانطور که در نمودار زیر نشان داده شده، از یک واژه پیش ایرانی به معنی سکونت کردن است که از مسیر اوستایی به ...

آمادن به معنی مهیا کردن از یک ریشه پیش هند و اروپایی است به معنی اندازه زدن. همانطور که در نمودار زیر نشان داده شده از این ریشه واژه های دیگری نیز ب ...

همانطور که در لغت نامه دهخدا نیز آمده است دو واژه " آماج" وجود دارد، یکی به معنی نشانه و هدف و دیگری به معنی گاوآهن است. آماج به معنی گاو آهن فارسی ...

واژه آلفته ( از مصدر آلوفتن ) بمعنی آشفته و شوریده حال است به علت شدت علاقه یاعشق. همانطور که در نمودار زیر نشان داده شده، این واژه از یک ریشه پیش هن ...

اسپست ( آلفاآلفا ) یونجه است و از ترکیب دو ریشه پیش هند و اروپایی با معانی "اسب" و "غذا" بدست آمده یعنی "غذای اسب" که همان یونجه است. نمودار زیر نشا ...

آگوش یا آغوش از ریشه پیش هند و اروپایی به معنی خَم، تا و چروک است که در نمودار زیر نشان داده شده. در فارسی میانه مفهوم "خم کردن دست ها برای بغل گرفتن ...

شاید بعلت اینکه واژه عربی " آکل" در فارسی بسیار معمول شده واژه فارسی " آکل" بمعنی انسان زشت و بد فراموش فارسی زبانان شده و دیگر در فرهنگ های جدید هم ...

واژه "آک" بمعنی زحمت و آفت در شعر سوزنی آمده که در نمودار زیرنشان داده شده. این واژه از ریشه پیش هند و اروپایی است. واژه های دیگر از این ریشه "آکل ...

پدافند از ترکیب پیشوند "پَد: علیه" و " آفند:حمله" ساخته شده است که همان دفاع در برابر حمله میشود. آفند یک واژه هند و اروپایی است به معنی حمله کردن. ...

آفند یک واژه هند و اروپایی است به معنی حمله کردن. همانطور که در نمودار زیر نشان داده شده این واژه از مسیر زبانهای یونانی و ترکی به فارسی رسیده است و ...

آفتابه از ترکیب دو واژه آب و تابه تا قرن یازدهم صرفا به معنی " ظرف آب" بوده و مصارف مختلف داشته ( نمودار زیر ) ، در طول ده قرن اخیر معنی و مصرف آفت ...

آغالیدن تحریک و ترغیب کردن است از یک ریشه پیش هند و اروپایی به معنی خواستن و آرزو کردن که در نمودار زیر با شعری از فردوسی نشان داده شده

معنی اصیل یا ریشه ای آشموغ " تباه کننده اشو " است. اشو راستی و درستی است و آشموغ دروغگو و فریبکار است. این واژه فارسی است و از دو ریشه پیش هند و اروپ ...

آسیب از اوستایی به فارسی رسیده و ریشه پیش هند و اروپایی بمعنی بریدن و در نمودار زیر مسیر اشتقاقش نشان داده شده.

آسیمه بمعنی پریشان خاطر و بیمناک است که از زبان سغدی وام گرفته شده. ریشه های قدیمیتر آن معلوم نیست. همانطور که در نمودار زیر نشان داده شده این واژه د ...

آسیدن بمعنی رسیدن است از یک ریشه پیش هند و اروپایی به همین معنی که در نمودار زیر نشان داده شده. گرچه این واژه امروز خیلی معمول نیست ولی فخر گرگانی در ...

خراسان یا "خاستگاه خورشید" از دو واژه "خور: آفتاب" و "آسیدن: رسیدن" است که هر دو ریشه های هند و اروپایی دارند. فخر گرگانی این واژه را در شعر زیبایی ک ...

آسه، همانطور که در لغتنامه دهخدا آمده، به معنی "زمین آماده زراعت" است. این واژه نیز ، چنانچه در نمودار زیر نشان داده شده، ایرانی و از ریشه پیش هند و ...

آسغدن به معنی آماده بودن یا آماده کردن است. معنی اولیه آن ( در ریشه پیش هند و اروپایی ) توان بخشیدن یا توانمند کردن است که در طی مسیر اشتقاقش که از ز ...

آستیگمات و آستیگمتیسم البته نام نوعی بیماری چشم است ( کژ بینی ) ولی معنی این واژه ها، با توجه به ریشه های آنها، "نا متمرکز" یا "پراکنده" بودن نور است ...

آژدن، آجدن، آزدن به معنی سوراخ کردن است که از مسیر زبانهای اوستایی و فارسی میانه به فارسی امروزه رسیده اند. ریشه پیش هند و اروپایی آن به معنی "ضربه ز ...

واژه آریستوکراسی از دو ریشه پیش هند و اروپایی به معنی "حکومت" و "جور و مناسب بودن" است که در نمودار زیر نشان داده شده. آریستوکراسی یعنی حکومت کسانی ک ...

برای آریستوکراسی، بر حسب شرایط سیاسی، تعبیرات مختلفی شده از جمله حکومت "نخبگان" و حکومت "اشراف". در هر حال، معنی ریشه ای واژه آریستوکراسی حکومت "مناس ...

آرتا و آرتادخت نامهای ایرانی به معنی پاک و عادل از یک ریشه پیش هند و اروپایی به معنی جور و درست کردن یا به تعادل رساندن که در نمودار زیر نشان داده شد ...