تگرگ

[ویکی فقه] قطرات یخ بسته باران را تگرگ گویند و در فقه، باب اطعمه و اشربه از آن سخن رفته است.
تگرگ (در عربی: بَرَد )، از عوارض جوّی.
← چگونگی تشکیل دانه های تگرگ
از تلقی ایرانیان پیش از اسلام در مورد تگرگ مطلبی در دست نداریم، جز آن که یکی از چهار اسب گردونه آناهیتا بوده، به فرمان او فرو می باریده و باد ، آن را در همه جا می گسترانیده است. به تگرگ هم به عنوان پدیده ای سهمگین و مخرب و هم به عنوان منبعی برای تأمین آب اشاره کرده اند.
← تگرگ در داراب نامه طرسوسی
عقاید دانشمندان دوره اسلامی در مورد تگرگ، همچون سایر آثار عُلْوی، به طور عمده برگرفته از آثار دانشمندان یونانی است که از ترجمه های سریانی و عربی آن ها استفاده می کرده اند. مهمترین این منابع الآثار العلوی ارسطوست که ابن رشد آن را نقل کرده است.بنا به نظر ارسطو در بهار و پاییز که همه جا یکسره سرد نیست، سرمای ابر از گرمای بیرون به عمق ابر می گریزد و این تراکم سرما سبب انجماد و شکل گیری تگرگ می شود؛ بزرگی و کوچکی دانه آن به دو چیز بستگی دارد: قوّت یا ضعف درونی آن، و دوری و نزدیکی مکان تشکیل آن نسبت به زمین تگرگ را قطره بارانی منجمد شده دانسته است.از نظر آپولونیوس تیانایی باد ابر را می فشرد و سبب بارش باران می شود و چون سرما در هوا بر آن غلبه می کند، قطرات باران منجمد و تبدیل به تگرگ می شوند. کوچکی و بزرگی دانه تگرگ به علت زیادی یا کمی آب موجود در آن است که این زیادی و کمی بر اثر شدت و ضعف باد به وجود می آید. کندی (متوفی نیمه دوم سده سوم)، مطهربن طاهر مقدسی (سده چهارم) و حسین بن بهلول (سده چهارم) کمابیش آرای ارسطو را بازگو کرده اند.
تگرگ در آثار ابن سینا
...

تَگَرگ یا ژاله، [ ۱] گونه ای بارش است. تگرگ قطره های یخ بسته باران است که از آسمان فرو می ریزد. تگرگ در اثر تغییرات ناگهانی هوا بر زمین فرو می ریزد و بیشتر در بهار موجب زیان سردرختی ها و دیگر محصولات کشاورزی می گردد و در شمار آفات آسمانی است. [ ۲]
علت ایجاد تگرگ برخورد سریع هوای نمناک به لایه های بالاتر و سردتر جو و یخ زدن ذرات بخار آب است. قطر تگرگ ها در حدود ۵ تا ۵۰ میلی متر است و بیشتر از ابرهای کومولونیمبوس ( کومه ای بارا[ ۳] ) که اغلب با رعد و برق همراه باشد، می بارد. تگرگ از یک هستهٔ مرکزی سفیدرنگ تشکیل شده که رشته های سفید زیادی دور آن را فرا گرفته است. این رشته ها نیز با پوستهٔ نازکی از یخ احاطه شده اند. [ ۴]
دانه های تگرگ ریز را سرماریزه می گویند. [ ۵]
اگر میزان بارش تگرگ در فصل بهار زیاد باشد موجب می شود تا محصولات آسیب ببینند بارش تگرگ برای محصولات سر درختی مانند سیب، گیلاس، زردآلو و … در فصل بهار موجب می شود تا شکوفه های این درختان با شدت برخورد تگرگ از بین بروند و با ریختن شکوفه درختان دچار آسیب می شوند و محصولات کم باری را در سال برای کشاورزان دارند. تگرگ می تواند خسارات زیادی به ویژه به اتومبیل ها، هواپیماها، نورگیرها، سازه های سقف شیشه ای، دام ها وارد کند. [ ۶] وقتی غلاف های تگرگ از ۰/۵ اینچ ( ۱۳ میلی متر ) فراتر رود، می تواند به هواپیما در عرض چند ثانیه آسیب جدی وارد کند. [ ۷] [ ۸]
علت علمی تشکیل تگرگ صاعقه و برخورد شدیدی است که هوای نمناک با لایه های هوا در سطوح بالا دارد سطوح بالایی هوا در فصل بهار دارای جوی سرد و یخ هستند که موجب می شود تا قطرات نمناک هوا در این سطوح یخ ببندد و به صورت بارش یخی به زمین فرد آیند. به طور میانگین قطر تگرگ های بارشی ۵–۵۰ میلی متر هستند و از نوع ابرهای کومولونیمبوس که ابرهای کومه ای بار هستند می بارد که با رعد و برق های پر صدا نیز همراه است. تگرگ دارای یک هسته مرکزی است که موجب تشکیل شدن آن شده است این هسته سفید رنگ رشته های مختلفی را در طول های مختلف تشکیل می دهد که موجب شکل گیری و بزرگ تر شدن تگرگ می شود رشته های تشکیل شده از هسته مرکزی سفید با استفاده از پوسته های نازک یخی احاطه می شوند و به شکل دایره ای شکل می گیرند این دانه ها با استفاده از میکروسکوپ های مخصوص دیده بررسی می شوند و دارای تصاویری بسیار زیبا و شگفت انگیز هستند. [ ۹] [ ۱۰] [ نیازمند منبع]

تَگَرگ (hail)
بارش، به شکل گلوله های یخ. قطره های آب حین حرکت به طرف بالا یخ می زنند؛ با ادامۀ گردش هوا، لایه های بیشتری از یخ روی این قطره ها می نشینند. این عمل به حدی تکرار می شود که دانه ها به اندازه ای سنگین شوند که جریان های همرفتی نتوانند آن ها را نگه دارند. آنگاه دانه ها به صورت تگرگ بر زمین می بارند. این پدیده ناشی از گردش رطوبت در جریان های همرفتی نیرومندی است که معمولاً بین ابرهای کومه ای بارا صورت می گیرد.