خیام

اکنون که گل سعادتت پُر بار است.
۳_ به عالم ذر و جهان آزاد باور داشته است زیرا وی می سراید که؛
ای آمده از عالم روحانی تفت.
ویا گفته است ؛
دریاب که از روح جدا خواهی رفت.
۴_امید به جاودانگی و زندگی دوباره و چند باره تا جاوید گردیدن و داشتن جاودانگی آنجا که می سراید؛
کاش از پی صد هزار سال از دل خاک .
چون سبزه امید بر دمیدن بودی.
۵_ باور به ارزشهایی که در گذشتگان بوده است در این رباعی که می گوید؛
ای خاک اگر سینهء تو بشکافند.
بس گوهر قیمتی که در سینهء توست.
۶_افسوسها وحسرتهایی که وی برای گذشتگان دارد.
این کوزه چو من عاشق زاری بوده است.
در بند سر زلف نگاری بوده است.
این دسته که بر گردن او می بینی.
دستی است که بر گردن یاری بوده است.
۷_خیام خود عاشق هم بوده است آنجا که می سراید.
این کوزه چو من عاشق زاری بوده است.
۸_خیام به خوش بودن در زندگی باور داشته است. واین ترانه گواه آن است ؛
برچهرهء گل نسیم نوروز خوش است
در صحن چمن نسیم نوروز خوش است.
از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست.
خوش باش وزدی مگو که امروز خوش است.
۹_در جای دگر آورده بودم که خیام به عذاب مردمان باور دارد و می سراید؛
ترکیب پیاله ای که در هم پیوست .
بشکستن آن روا نمی دارد مست.
چندین سر و روی نازنین از سرو دست.
بر مهر که پیوست و به کین که شکست.
و یا
این کوزه گر دهر چنین جام لطیف.
می سازد و باز بر زمین می زندش.
۱۰_خیام بودن با خردمندان را دوست دارد و انگیزهء شادی می داند.
ترکیب طبایع چو به کان من و توست.
رو شاد بزی اگر چه بر تو ستمی است.
با اهل خرد باش که اصل من و تو.
گردی و نسیمی و غباری و دمی است.
ویا؛
چون چرخ به کام یک خردمند نگشت.
خواهی تو جهان هفت شمار خواهی هشت.
که پایگی وصالت را به خردمندان می دهد.
ویااینکه؛
در خواب بدم مرا خردمندی گفت .
کز خواب کسی را گل شادی نشکفت.
کاری چه کنی که با اجل باشد جفت .
می خور که درون خاک می باید خفت.
ویا؛
گر باده خوری تو با خردمندان خور.
یا باصنمی لاله رخی شادان خور.
بسیار مخور ورد مگوفاش مکن.
کم کم خکر گه گه خور و پنهان خور.
که خوابگرایی و خواب آلودگی و خود را به خواب زدن را ناشایست میداند و خواب را برای تن که در قبر خاک می شود می داند.
۱۱_ارج شناسی زندگی وزیگار و سودیابی از آن چنانکه سروده است ؛
دریاب که عمر رفته را نتوان یافت.
ویا؛
ناگاه تورا چو خاک گرداند پست.
۱۲_ خیام روند زندگی را به آزمون وافت می سراید؛
چون نیست حقیقت ویقین اندر دست.
نتوان به امید شک همه عمر نسشت.
هان تا ننهیم جام می از کف دست.
در بیخبری مرد چه هشیار و چه مست.
خیام به روند همهء دانشهای روزگار خود را داشته است. و روند پذیری و روند ناپذیری دانستنیهای چهار گانهء دانشها و فرزانشها و آیینها و رازوریها را داشته است. و روند را در زندگی چنین می سراید؛
چون نیست در آنچه هست جز باد به دست.
چون هست در آنچه هست نقصان و شکست.
انگار که هرچه هست در عالم نیست.
پندار که آنچه نیست در عالم هست.
۱۳_ خیام خود بر افسانه ها پایان می دهد و اگر چه خود می سراید که؛
در پردهء اسرار کسی را ره نیست.
زین تعبیه جان هیچ کس آگه نیست.
جزدر دل خاک هیچ منزلگه نیست.
می خور که چنین فسانه ها کوته نیست.
۱۴_ خیام به خداباور داشته و خدا باور بوده است.
و سروده است؛
شکر ایزد را.
وی سروده است.
دشمن به غلط گفت که من فلسفیم.
ایزد داند که آنچه او گفت نیم.
لیکن چو دراین غم آشیان آمده ام.
آخر نه کم از طآنکه بدانم که کیم.
۱۵_خیام بُختُم و تهمت به فیلسوف بودن خورده است ودر پاسخ تلاش فلسفی و خردورزانه خود را می نماید.
زیرا سروده است.
دشمن به غلط گفت که من فلسفی.
ایزد داند که تنچه او گفت نیم.
لیکن چو دراین غم آشیان آمده ام.
آخر نه کم از آنکه بدانم که کیم.
۱۶_خیام رنج کشیدن را از خوشگذرانی بهتر و برتر میداند زیرا سروده است که؛
از رنج کشیدن آدمی حُرّ گردد.
قطره چو کشد حبس صدف درّ گردد.
گر مال نماناد سر بماناد به جای .
پیمانه چو شد تهی دگر پرّ گردد.
۱۷_خرد را خیام پویشگر راه سعادت و رستگاری میداند و میسراید.
این عقل که در راه سعادت پوید.
روزی صد بار خود تورا میگوید.
دریاب تو این یکدم وقتت که نه ای.
آن تره بدروند و دیگر روید.
۱۸_خیام پنداشت و پندار وار و ودریافت وار و صنعت عکس را آورده است ودر این ترانه که گفته است؛
زان پیش که بر سرت شبیخون آرند.
فرمای که تا بادهء گلگون آرند.
تو زر نه ای ای غافل نادان که تورا.
در خاک نهند و باز بیرون آرند.
عکس و واروی این روزها این است که از خاک به روان زنده خواهد شد و رستاخیز جاودانگی را در پی خواهد داشت. ویا روزی جهان ویا خود انسان برای بشر روان خواهد ساخت.
۱۹_خیام به دانش روی آور شده است و دانشها را پیش برده است زیرا سروده است.
هرگز دل من زعلم محروم نشد .
کم ماند ز اسرار که معلوم نشد.
هفتاد و دو سال عمر کردم شب وروز .
معلومم شد که هیچ معلوم نشد.
و روشن است که معلوم نشد هم برای نبودن آزمایشگاههای امروزی در زمان خیام بوده است. که این همه پیشرفت شگفت را به دست داده است و روزانه به دست میدهد.
۲۰_خیام خود گرامی ( عزت نفس ) را داشته است زیرا می گوید؛
یک نان به دو روز اگر بود حاصل مرد.
وز کوزهء بشکسته دمی آبی سرد.
مامور کم از خودی چرا باید بود.
یا خدمت چون خودی چرا باید کرد.
۲۱_خیام باور به رستاخیز داشته است و سروده است که؛
این اهل قبور خاک گشتند و غبار .
هر ذره زهر ذرّه گرفتند کنار .
آه این چه شراب است که تا روز شمار.
بیخود شده و بیخبرند از همه کار .
نگرش بیخود وبیخبری کالبدهای مردگان و اهل قبور را تا روز شمار را میگوید.
۲۱_خیام روند تلاش را حیرانی و سر گردانی میداند و به دست می دهد.
به پنداشت ودریافت تلاشهایی از سبک خود و تلاشهای هندسه و نجوم. ریاضی و جغرافی و زبان و شعر وگاهشماری و شیمی و فیزیک و تاریخ ودیگر رشته های دانستنیهای که خیام کوشیده است و ستایش جهانیان را در تاریخ در پی داشته است. و هیچکدام از دانستنیهای زمان خیام دست نخورده نمانده است. بلکه کیهان شناسی در زمان خیام تا کنون چه اندازه ای پیشرفت نموده است ودیگر رشته ها نیز و از این رو سروده است.
این چرخ فلک که مادر آن حیرانیم.
فانوس خیال از او مثالی دانیم.
خورشید چراغدان و عالم فانوس.
ما چون صوریم کاندرو حیرانیم.
پس شگفتی و حیرانی خیام از تلاش و پاسخ می گیرد و تا کنون روند روا پیروزمندانه به پیش می تازد.
۲۲_خیام سر انجام می و باده وشراب را به چیزی نمی گیرد زیرا می سراید.
من می نه برای تنگدستی نخورم.
یا از غم رسوایی و مستی نخورم.
من می ز برای خوشدلی می خوردم.
اکنون که تو بر دلم نشستی نخورم.
پس خیام دلدار را بر میگساری برتری داده است و می را کناری می اندازد.
ویا درباره ساقی میگوید ؛
من بندهء آن دمم که ساقی گوید .
یک جام دگر بگیر و من نتوانم.
۲۳_خیام جنبش گوهرین و حرکت جوهری را به دست داده است.
زیرا سروده است.
از خاک بر آمدیم و بر باد شدیم.
پس جهان خاک فرسودن و جهان باد بودن را پذیره شده است.
۲۴_ وی بر استاد نبودن خود در کار جهان اعتراف میکند و زبان میگشاید.
یک روز ز بند عالم آزاد نیم.
یک دم زدن از وجود خود شاد نیم.
شاگردی روزگار کردم بیسار.
در کار جهان هنوز استاد نیم.
پس نسخهء باده گساری برای جهان
ناشناخته نسخهء عوضی است.
۲۵_نیز خیام نمی تواند بی یکسو و بیطرف بوده باشد آنجا که سروده است.
رندی دیدم نشسته بر خنگ زمین.
نه کفر نه اسلام نه دنیا و نه دین.
نه حق نه باطل نه شک و نه یقین.
اندر دو جهان کرا بود زهره چنین.
و خیام در بارهء همهء اینها که در شعرش آورده است. تلاشها و کوششها نموده است.
تا آنجا که به؛
وعلی الخبیر سقطنا :وبرآگاه بر خودیم. شنیده است. و پیایند پور سینا شده است. و آن همه ستایش از جهانیان در تاریخ به دست آورده است. و آثارش چون برگهء زر دست به دست میگردند. ونسل به نسل مینمایند .
۲۶_شک خیام خردمندانه ودانشورانه است و بر پایهء دانستنیهای چهاگانهء از دانشها وفرزانشها و آیینها و رازوریهاست.
زیرا میسراید؛
قومی متفکرند اندر ره دین.
قومی به گمان خود فتاده به یقین.
میترسم از آنکه بانگ آید روزی .
کای بیخبران راه نه آن است ونه این.
و ترس را برای تفکر و گمان دانسته و نه دین و یقین که در خور فرد و خانواده و جامعه و تمدن در تاریخ زندگی مردمان به جاودانگی . ۲۷_خیام که از بسیار گرایی سخن گفته است میسراید.
گاوی است در آسمان و نامش پروین.
گاویست دگر ستاده در زیر زمین.
چشم خردت باز کن از روی یقین.
زیر وزبر دو گاو مشتی خر بین.
پس خیام در اندیشه بر هر کسی نمیگوید و نمی نماید بلکه باخردمندان می نشیند و تفکر و خرد و علم را می خواهد و دانستنیهای چها رگانه را که دانشها وفرزانشها وآیینها و رازوریها باشند و آزاده را به کام میخواهد و می خواری را بر سالوس وزرق وبرق وزهد ورزیدن راحتی برتری می دهد. و می گوید.
هرناله که رندی به سحر گاه زند .
از طاعت زاهدان سالوس به است.
۲_ و الف:می. ب: معشوق. ب:آسودن را می خواهد. و نه ۱_حیرانی. ۲_سرگردانی . ۳_ناامیدی ۴_بدبینی را زیرا می سراید که؛
نتوان دل شاد را به غم فرسودن.
وقت خوش خود را به محنت سودن.
کس غیب نداند که چه خواهد بودن.
می باید و معشوق و بکام آسودن.
اینجا نیز معشوق وبه کام آسودن را بر می برتری می دهد.
اینک که تو بر دلم نشستی نخورم.
۱_می .
۲_معشوق که از می برتر است.
۳_آسودگی ونه سر گردانی و هیچ و پوچ بودن که با اندیشه و دانش و سنجش نمی خواند.
۲۹_خیام جان آدمی را نیز پاک و نیک میداند؛
از تن چو برفت جان پاک من وتو.
۳۰_دانستنیهای چهار گانهء از دانشها و فرزانشها و آیینها وراز وریها را برتری می دهد.
و میسراید؛
از هرچه بجز می است کوتاهی به.
می هم زکف بتان خر گاهی به.
مستی و قلندری و رسوایی به.
یک جرعهء می ز ماه تاماهی به.
اینجا هم بتان خرگاهی را بر می برتری داده است. یعنی می جایگاهش را نزد خیام از دست داده است. و می با خرد وخردمندی و خردمندان هم هر گز در خور نیست.
۳۱_ای کاش سوی عدم دری یافتمی. مانند چون سبزه امید باز رستن بودی نیست وبه این نیم بیت نمی رسد. زیرا سوی عدم و نبود دری یافت نمیشود با آنکه امید بازرستن از هر نگرش شدنی است.
۳۲_خیام می و باده وشرابی را پیشنهاد میکند که در آن زیان و ضرر نیابندو سروده است؛
زان کوزهء می که نیست در وی ضرری.
پر کن قدحی بخور به من ده دگری.
زان پیشتر ای صنم که در رهگذری.
خاک من و تو کوزه کند کوزه گری.
پس خیام شناسی در خور است ونه خیام سرایی. بی شناختی از خیام و ناشناختنش دم زدن از خیام درست نیست.
نباید تک نگری را درباره نمودارهای زندگی به دست داد بلکه باید چند نگری را به دست داد . پس می به تنهایی پاسخگویی نگرانیهای مردم نیست ( گر چه افزودیم که می خون دل است تا تلاش برای رسیدن به روند روای زدگی ) بلکه باید در روند زندگی همه نمودارهای دانستنیهای چهار گانهء دانشها فرزانشها آیینها و رازوریها را در آرمان و کاربرد داشت. تا پاسخگوی همگان باشد.
آغاز وپایان امروز پسین:۱۴۰۵/۶/۱۱
ساعت۱۶/۴۸ دقیقه.
. . . . . . . . . . . . .
خواهشاً ۳۳ را روانه فرمایید. پیشاپیش سپاسانتا.

پس اینکه خیام می گوید؛
دی بی من و امروز چودی بی من و تو .
فردا به چه حجتم به داور خوانند.
کودتا به ضد روند زندگی دانشورانهء و فرزانشورانهء خود ودیگران است. و خود آزادی در زندگی را می رساند وگر نه خیام نمی توانست که این ترانه را هم به دست دهد.
آنچه خدا آفریده است کودتایی برای آفریدگان نیست بلکه در ساخته های خداوند فرزانش و راستین بودن در زندگی همه است تا در چهار چوب زندگی فرد خانواده و اجتماع خود در همهء گونه ها به زندگی خود پردازند. و زندگی یکسان نیست تا مانند یک سنگ همیشه در سنگش خود بماند. و روند روا یکسان نیست و چند سان است. پس خیام همه کارهء در دانستنی ها بود و همه چیز دان بود واین همه را در پایهء دانستنیهای خود و خرد و هستی خود در جهان به دست گرفته بود و به کار می گرفت. و اگر کسی و یا گروهی
بار نمایند که جهان ازلی و ابدی است و همواره بوده است نیز بر پایهء فرزانش خود آفرینش است و در روند پدیده های همهء خود جهان است. وخودش بر خودش بار نشده است و زندگی خود را دارند و زورکی مانند چیز دیگری که بر چیز دیگری بار شود نیست. تا آنجا که کار گردانی خداوند در ساخت و زندگی همهء پدیدارها را نیز این نوشته به دست می دهد و هر کسی و هر چیزی آزادانه اهل روند روای خود است. خیام شناسی؛
آنچه را در جهان آفرینش می یابیم که از سوی خدا ساخته شده است بر پایهء دانش خداوند ساخته شده است ودرست آفریده شده است ودر روندی دانشورانه و فرزانشورانه ساخته و پرداخته شده است پس درست و راستین است و واروی روند نیست وبر پایهء زندگی پدیدارها میباشد پس زورکی و جبری نیست تا کودتا بر ضد پدیدارها بوده باشد. پس در ست و در روند زندگی همهء آفریده هاست ودیگر نمیشود گفت جبر است زیرا جبر در روند بودن زندگی نیست بلکه بار بر زندگی است و خداوند زور و جبری را بر زندگی بار نمی نماید.
پس اینکه خیام می گوید؛
دی بی من و امروز چودی بی من و تو .
فردا به چه حجتم به داور خوانند.
کودتا به ضد روند زندگی دانشورانهء و فرزانشورانهء خود ودیگران است. و خود آزادی در زندگی را می رساند وگر نه خیام نمی توانست که این ترانه را هم به دست دهد.
آنچه خدا آفریده است کودتایی برای آفریدگان نیست بلکه در ساخته های خداوند فرزانش و راستین بودن در زندگی همه است تا در چهار چوب زندگی فرد خانواده و اجتماع خود در همهء گونه ها به زندگی خود پردازند. و زندگی یکسان نیست تا مانند یک سنگ همیشه در سنگش خود بماند. و روند روا یکسان نیست و چند سان است. پی خیام همه کارهء در دانستنی ها بود و همه چیز دان رود واین همه را رر پایهء دانستنیهای خود و خرد و هستی خود در جهان به دست گرفته رود و به کار می گرفت. و اگر کسی و یا گروهی
بار نمایند که جهان ازلی و ابدی است و همواره بوده است نیز بر پایهء فرزانش خود آفرینش است و در روند پدیده های همهء خود جهان است. وخودش بر خودش بار نشده است و زندگی خود را دارند و زورکی مانند چیز دیگری که بر چیز دیگری بار شود نیست. تا آنجا که کار گردانی خداوند در ساخت و زندگی همهء پدیدارها را نیز این نوشته به دست می دهد و هر کسی و هر چیزی آزادانه اهل روند روای خود است.