فرمان نهایی سنا

فرمان نهایی سنا ( به لاتین: Senatus consultum ultimum ) [ یادداشت ۱] که با عنوان فرمان سنا در باب دفاع از جمهوری ( Senatus consultum de re publica defendenda ) نیز شناخته می شود، اصطلاحی[ ۱] است که برای توصیف یک فرمان سنا[ یادداشت ۲] که به عنوان آخرین راه حل[ یادداشت ۳] در موارد اضطراری صادر می شد، به کار می رود و مشخصهٔ سال های پایانی جمهوری روم بود. این اصطلاح اشاره دارد به یک رأی یا حکم سنا که از زمان برادران گراکوس، جناح آریستوکراتِ جمهوری با توسل به این نوع فرامین قوانین روم را اصلاح و ویرایش می کرد، و با گفتن جملهٔ «کنسول ها کارها را انجام دهند تا هیچگونه تهدیدی متوجه جمهوری نشود»[ یادداشت ۴] وضعیت اضطراری اعلام می کرد.
در واکنش به از کار افتادنِ منصب دیکتاتور ( روم ) ، سناتورهای محافظه کار نیاز داشتند که قدرت اضطراری دیگری ( به جز دیکتاتوری ) ایجاد کنند که از قدرت مردمیِ وتوی تریبونها بالاتر باشد زیرا پوپولارها تحت هدایت تیبریوس گراکوس قدرت و اتوریتهٔ سنا را به چالش کشانده بودند و برنامه اصلاحات ارضی را به منصه اجرا گذاشته بودند. از آن رو که گراکوس یک تریبون مردم بود، سنا نیاز به قدرتی اضطراری داشت تا جلوی او و اصلاحات چپ گرایانه اش را بگیرد، چرا که گراکوس می توانست در اجرای اصلاحات و برنامه های خود مستقیماً به توده ها متوسل شود و از مصونیت تریبونی هم برخوردار بود.
در ۱۲۱ میلادی علیه گایوس گراکوس ( برادر جوانتر گایوس ) مورد استفاده قرار گرفت. برای بار دوم علیه ساتورنینوس[ یادداشت ۵] صادر شد و در زمان رژه رفتن لپیدوس در روم در سال ۷۷ ق. م، توطئهٔ کاتیلینا در ۶۳ ق. م، گذر از روبیکن توسط ژولیوس سزار در ۴۹ ق. م، و در نهایت برای نامشروع کردن محاصرهٔ پروجا در سال ۴۰ ق. م نیز از این فرمان نهایی سنا استفاده شد.
امّا با فرارسیدن پرینکیپاته ( امپراتوری روم ) ، سنا دیگر نه انگیزه و نه توانایی لازم برای صدور چنین فرامینی را نداشت.
انتقاد اصلی ایی که متوجه توسل به این فرمان بود، همانا سادگی آن بود: این فرمان هیچگونه حد و مرزی برای اقتدار کنسول ها نمی شناخت و همین سبب می شد که کنسول ها بتوانند شهروندان را از ضمانت ها و مصونیت های حقوقی شان محروم کنند. در حالت عادی، تنها مجمع چنتوراتا بود که می توانست یک شهروند را در داخلهٔ شهر روم محکوم کند.