ضروریه مطلقه با مشروطه خاصه شکل اول

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] ضروریه مطلقه با مشروطه خاصه شکل اول، یکی از ضروب منتج قیاس مختلط در شکل اول است.
«قیاس مختلط»، قیاسی است که صغرا و کبرای آن از قضایای موجهه ترکیب یافته باشد. یکی از ضروب منتج قیاس مختلط در شکل اول عبارت است از: اختلاط قضیه ضروریه مطلقه (صغرا) با مشروطه خاصه (کبرا). مراد از ضروریه مطلقه، کاربرد عام آن است که شامل ضروریه ذاتیه و ضروریه ازلیه می شود.
انتاج این شکل
در ضروب منتج شکل اول، همه جا نتیجه از لحاظ جهت، تابع کبراست، مگر اینکه کبرا از قضایای وصفیه، یعنی مشروطه عامه یا خاصه و عرفیه عامه یا خاصه باشد که در این صورت نتیجه فی الجمله تابع صغراست، با این توضیح که گاهی نتیجه عیناً تابع صغراست و گاهی جهت موجود در صغرا تجزیه و یک جزء آن به نتیجه منتقل می شود و گاهی مجموع حاصل از یک جزء از جهت صغرا و یک یا چند جزء از جهت کبرا به عنوان جهت، در نتیجه می آید.
قواعد انتاج
برای تعیین موارد مزبور باید به سه قاعده رجوع کرد: ۱. قاعده اوّل: هر گاه کبرا وصفیه و صغرا مقیّد به لادوام باشد قید مزبور در نتیجه حذف می شود. ۲. قاعده دوّم: اگر کبرا وصفیه بدون ضرورت، یعنی عرفیه عامه یا خاصه و صغرا مقیّد به ضرورت شده باشد قید ضرورت درنتیجه حذف می شود، زیرا ضرورت صغرایی که کبرای آن خالی از ضرورت باشد به نتیجه سرایت نمی کند. ۳. قاعده سوّم: اگر کبرا وصفیه ای باشد که به لادوام مقیّد شده باشد؛ یعنی مشروطه خاصه یا عرفیه خاصه باشد قید مزبور از کبرا به نتیجه منتقل می شود. بر این اساس، نتیجه قیاس مرکب از ضروریه مطلقه با مشروطه خاصه، با توجه به قاعده سوم، قضیه ضروریه لادائمه خواهد بود؛ مثال: بعضی حیوان ها بالضروره انسان اند و هر انسان خوابیده ای بالضروره تا زمانی که در خواب است غافل است، نه همیشه؛ پس بعضی حیوان ها بالضروره غافل اند، نه همیشه.
مستندات مقاله
...

پیشنهاد کاربران

بپرس