بهمنیار

در زمان بهمنیار ( قرن پنجم هجری ) ، زبان غالب آذربایجان هنوز ایرانی بود و زبان های ترکی بعدها در این منطقه با نفوذ عشایر ترک تبار و مغول و تاتار گسترش پیدا کردند.
بهمنیار از نزدیک ترین و باهوش ترین شاگردان ابن سینا بود.
ابن سینا او را بسیار جدی می گرفت و حتی برخی از پرسش های فلسفی عمیق بهمنیار را در نوشته هایش پاسخ داده است بخشی از کتاب �المباحثات� حاصل گفت وگوهای ابن سینا با بهمنیار است .

ترا یارِستن این کار دور است
نه اندک دور بل بسیار دوراست
دگر کس نیارست گفتن بدوی
که این کار خود چیست وین رنگ و بوی ( فردوسی )
پس نام بهمنیار کاملا فارسی است.
نام پدرش هم مرزبان بود که مرزبان هم باز فارسی ( یا بهتر است بگوییم ایرانیگ ) است.
نام دایی وی که التحصیلش را بدو هدیه داد بهرام ( ! ) بن خورشید ( !!! ) بن ایزدیار یا یزدیار ( !!!!! ) است، کجای این نام ها ترکیست؟ ما نمی دانیم والا!
دین او زرتشت بود و بعدها اسلام آورد و اتفاقا این چیزی است که بیشتر مایه شناختگی او شده ( البته کوشش های او در طب هم بسیار فراوان و نامور هستند. )
آثار بهمنیار همگی به عربی هستند. ولی دین و آیین و روش و برخی دیدگاه های فلسفی اش بسیار همخوان با فرهنگ ایرانی باستان و نو هستند. ( البته استادش ابن سینا دانشنامه علایی را به فارسی نوشت که در دسترس است و اشعاری هم به فارسی داشت که همه شنیده اند. /دل گرچه درین بادیه بسیار شتافت. . . / )
بهمنیار یک زرتشتی آذربایجانی بود ولی هیچ گواهی برجای نمانده که بگوید با فرهنگ ترکی زاده زیسته یا درگذشته.

اسفندیار= سپند: مقدس، یار مقدس، نام قهرمانی در اسطوره های زرتشتی ( البته به ریخت اسپندداد ) و شاهنامه
مهریار=مهر، خورشید، مهربانی، ایزد میترا و. . .
آذریار=آتش . . .
. . .

از جملهٔ آثار او التحصیل یا التحصیلات است، که آن را به نام دایی خود ابومنصور بهرام بن خورشید بن یزدیار نوشت. او در نوشتن این کتاب، از روش استاد خود ابن سینا پیروی کرد و همچنین از آثار او نیز استفاده کرد. این اثر بهمنیار در سدهٔ پنجم و سدهٔ ششم هجری از آثار مهم فلسفی به شمار می آمده است. از دیگر آثار او رساله فی مراتب الموجودات و رساله ای به نام فی موضوع المعروف بما بعدالطبیعة اند، که هر دو به زبان آلمانی ترجمه شده اند. همچنین او کتاب التعلیقات ابن سینا را گرد آورده است.
درباره ی دین او اختلاف هست؛ منابع نخستین او را زرتشتی و منابع متاخر مسلمان معرفی کرده اند. آقا بزرگ تهرانی در الذریعه یکی از تصنیفات وی را در شمار کتب شیعه آورده است. اما در التحصیل چیزی که گواه مسلمانی او باشد، دیده نمی شود.
منابع متقدم او را زردشتی دانسته اند اما متأخران گفته اند که بعدها مسلمان شده است.
بهمنیار اهل آذربایجان بود و نیاکانش از فرمانروایان این سامان بودند.
گویند روزی ابن سینا در بازار همدان از جلوی دکان آهنگری می گذشت که کودکی را دید. آن کودک از آهنگر مقداری آتش می خواست. آهنگر گفت: ظرف بیاور تا در آن آتش بریزم. کودک که ظرف همراه نداشت، خم شد و مشتی خاک از زمین برداشت و در کف دست خود ریخت. آن گاه به آهنگر گفت: آتش بر کف دستم بگذار. ابن سینا، از تیزهوشی او به شگفت آمد و در دل بر استعداد کودک شادمان شد. پس جلو رفت و نامش را پرسید. کودک پاسخ داد: نامم بهمنیار است. ابن سینا او را به شاگردی گرفت و در پرورش وی کوشید.
رای ابن سینا در تصویری که از حرکت دارد، چندان روشن و بی گفتگو نیست. بهمنیار اما با اشکالی که بر حرکت قطعیه وارد می کند، حرکت را توسطیه می داند. این اشکال را سپس تر فخر رازی تقریری تازه از همین اشکال پیش می کشد و حرکت قطعیه را سخت انکار می کند.

بهمن شیر: نام یکی از شاخه های رود کارون در استان خوزستان است.
عَجَب شیر: یکی از شهرهای استان آذربایجان شرقی است.