برای انتخاب دیکشنری یا لغتنامه، اینجا را کلیک کنید.
94 1569 100 1
شبکه مترجمین ایران

بیهق

معنی بیهق در لغت نامه دهخدا

بیهق. [ ب َ هََ ] (اِخ ) شهری است نزدیک نیشابور و از آن شهر است ابوالفضل بیهقی صاحب تاریخ محمود غزنوی و مسعود و دیگر آل سبکتکین و امام احمدبن حسین وپس او امام اسماعیل. (منتهی الارب ). اصل کلمه در فارسی بیهه یعنی بهائین است و معنای آن در فارسی بسیار بخشنده است. ناحیه ایست بزرگ و کوره ای وسیع دارای شهرهای بسیار و آبادانی از نواحی نیشابور مشتمل بر 321 قریه و عامه آن را سبزور (سبزوار) گویند و حدود آن از ناحیه ٔ نیشابور به انتهای حدود ریوند تا نزدیک دامغان محدود است و عده ٔ بیشماری از فضلا و دانشمندان ازاین شهر برخاسته اند و اکثر مردم آن رافضی غلات اند. (از معجم البلدان ). در قرون وسطی سبزوار را بیهق میگفتند. (سرزمینهای خلافت شرقی ). ناحیه ایست قدیم در خراسان غربی نیشابور. در دوره ٔ طاهریان 390 آبادی داشت.شهرهای مهم آن سبزوار و خسروجرد بود. در سال 30 هَ. ق. بدست عبداﷲبن عامر فتح شد. در 546 - 548 هَ. ق. ینالتگین ویرانش کرد. (از دائرة المعارف فارسی ).

بیهق در دانشنامه اسلامی

تاریخ بیهق، کتابی تاریخی به فارسی، نوشته ظهیر الدین ابو الحسن علی بن ابی القاسم زید بیهقی مشهور به ابن فُندُق می باشد.
موضوع این کتاب، تاریخ بیهق و زندگینامه بزرگانی است که بدان جا منسوب اند.
همچنین در باره تبار خانواده های مشهوری که از دیرباز در این ناحیه سکونت داشته اند و یا از مکانهای دیگر به آن جا هجرت کرده اند، و نیز در باره جغرافیای بیهق، مطالبی در آن آمده است.

تاریخ پایان نگارش تاریخ بیهق
احمد بن محمد خوافی تاریخ پایان نگارش تاریخ بیهق را ۵۴۴ می گوید، اما به تصریح بیهقی نگارش این کتاب در چهارم شوال ۵۶۳ در « قریه ششتَمَد » در زمان سلطنت « مؤید آی ابه »، از غلامان سلطان سنجر، به پایان رسیده است.
بعید نیست که بیهقی پس از نوشتن کتاب در ۵۴۴، در سال ۵۶۳ ضمایمی بر آن افزوده و تعدیل هایی در آن پدید آورده باشد.

اهمیت کتاب تاریخ بیهق
تاریخ بیهق حاوی نکات ارزشمندی در باب تاریخ مشرق ایران در عصر غزنویان و سلجوقیان است.
از آن جا که برخی از این اطلاعات در دیگر آثار آن دوره نیامده این کتاب از اهمیت ویژه ای برخوردار است.
این کتاب نه تنها دانسته های ارزشمندی در باب تاریخ ادب و فرهنگ این ناحیه دارد، شامل اطلاعات مهمی نیز در باره اوضاع جغرافیایی نواحی بیهق، سبزوار، نیشابور و دیگر مکان هاست.
همچنین تفصیلاتی در باب اخذ مالیات و بنیاد گذاران این شهرها به دست می دهد.
بیهقی در نگارش این کتاب به کتاب های گمشده « تاریخ نیشابور » نوشته « الحاکم ابو عبد اللّه نیشابوری » (متوفی ۴۰۵) در دوازده جلد و تتمه آن به نام « سیاق التاریخ » تألیف « امام ابو الحسن بن عبد الغافر فارسی » و به کتاب ناتمام «تاریخ بیهق» نوشته « علی بن ابی صالح الخواری » تکیه داشته است.

محتوای کتاب تاریخ بیهق
...
تاریخ بیهق، تألیف ابوالحسن، علی بن زید بیهقی، مشهور به ابن فندق(متوفای 565ق)، با موضوع تاریخ و جغرافیای بیهق، به زبان فارسی است. این اثر، حاوی نکات ارزش مندی در باب تاریخ و جغرافیای مشرق ایران در عصر غزنویان و سلجوقیان است و از آنجا که ب ...

بیهق در دانشنامه ویکی پدیا

بیهق
بِیْهَق؛ به سبزوار کنونی و نام ولایت یا ناحیه ای در ربع نیشابور خراسان بزرگ و همچنین نام شهر و قریه ای در این ناحیه؛ در کتاب های گوناگون تاریخی از خسروجرد، سبزوار، بهمن آباد و مزینان به عنوان شهرها یا آبادی های مهم این ولایت، نام برده شده است. این ولایت، در مسیر جادهٔ نیشابور به سبزوار و قومس و ری قرار داشته و در دوران شکوفایی آن، دانشورزان و ادیبان نامداری از این ولایت برخاسته اند که از مشهورترین آنان می توان ابوالفضل بیهقی، نویسنده کتاب تاریخ مسعودی معروف به تاریخ بیهقیِ، را نام برد.
نام این ناحیه، بیهه است که پارسی اصیل آن بیهین (بهین = بهترین) می شود؛ از این روی که بهترین نواحی نیشابور است.
این نام از پیهه (=آن را با قدم پیمودن) برگرفته شده؛ از این روی که «این ناحیه را مساحت پیی (با قدم پیمودن) کرده اند.»
نام مردی است در روزگار بهمن الملک که دیهی (روستایی) را در این ناحیه بنیان گذاشته است.
نام بیهق، ظاهراً معرب واژه ای فارسی است که شکل و ریشهٔ آن را نمی توان به صورت قاطع، تعیین کرد. ابوالحسن بیهقی در کتاب تاریخ بیهق در سبب نامگذاری این ناحیه، به سه روایت اشاره نموده است:
نام بیهق بر این ناحیه، تا دوران تیموری رواج داشته، و پس از تیموریان دیگر نامی از بیهق در منابع تاریخی و جغرافیایی به عنوان یکی از نواحی خراسان برده نشده؛ ظاهراً پس از این دوران است که نام سبزوار، به این ناحیه اطلاق شده و آنچه در میان منابع پس از این دوران، به نام بیهق اشاره شده، کمابیش به منابع پیش از روزگار تیموری اشاره دارد.
واژهٔ بیهق در منابع پیش از دوره مغول، به سه مفهوم ناحیه (ولایت)، شهر و دیه (روستا) به کار رفته است:
عکس بیهق
بیهق نام منطقه و شهری در ربع نیشابور خراسان بزرگ بوده که امروز سبزوار خوانده می شود. بیهق همچنین می تواند به موارد زیر اشاره داشته باشد:
دهستان بیهق، دهستانی در بخش ششتمد شهرستان سبزوار استان خراسان رضوی
ایستگاه بیهق، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان خوشاب در استان خراسان رضوی ایران
تا ...


چنانچه، معنی واژه بالا (برگرفته از دانشنامه ویکی پدیا)، نادرست یا مخالف قوانین جمهوری اسلامی ایران است، خواهشمند است گزارش دهید تا بررسی و حذف گردد => [گزارش]

نقل قول های بیهق

بیهق نام دیرینه ناحیه ای از خراسان،شهرکی در رَبع نیشابور بوده است که امروزه آن را سبزوار هم خوانند. بر خلاف تصور عمومی که سبزوار و بیهق را یک شهر قلمداد می کنند، بررسی های جغرافیایی-تاریخی نشان می دهد که هر چند شهر سبزوار بعداً جانشین شهر بیهق شده و عملاً همان نقش و بلکه گسترده تر را در این ناحیه از خراسان ایفا نموده است، این دو شهر به لحاظ جغرافیایی بر هم منطبق نبوده و به لحاظ تاریخی هم تقدم و تاخر داشته اند. شهر بیهق که قدمت بیشتری داشته است در اطراف روستای فعلی خسروگرد واقع در ۶ کیلومتری سبزوار استقرار داشته است، که بعداً رو به ویرانی نهاده و کم کم قصبه سبزوار در محدوده مرکزی شهر سبزوار فعلی رونق گرفته و وسعت و توسعه یافته است.
• بیهق از مراکز عمدهٔ تشیع در خراسان بوده است و خاندانهای بسیاری از سادات و نقبای علوی در این ناحیه به سر می بردند. در نیمهٔ اول سدهٔ ۲ق یحییٰ بن زید علوی پس از ماجراهایی به سبزوار یکی از شهرهای ناحیهٔ بیهق آمد و گروهی از شیعیان به دورش گرد آمدند و او را به خونخواهی پدر و قیام برضد عاملان بنی امیه در خراسان تشویق کردند. یحییٰ هم با کمک اینان بر نیشابور دست یافت، ولی سرانجام در جوزجان از نصربن سیار شکست خورد و کشته شد. در اوایل سدهٔ ۳ق امام محمدتقی(ع) که برای دیدن پدرش ـ امام رضا(ع)ـ از مدینه رهسپار مرو بود، در سر راه خود در ششتمد از دیه های ناحیهٔ بیهق اقامت گزید و در آنجا مورد استقبال مردم قرار گرفت. -> تاریخ سبزوار
• به سبزوار یکـی روز گفتم ای بیهق؛ سـمند علم و ادب از تو بود در جولان//ز آب و خاک توسربرزده ست ابن یمین به خوابگاه تو شاهی نموده رخ پنهان
• ز بعد رفتن “اسرار” بیهقا چه شده ست که مدتی اسـت فرو هشته ای بکام زبان//جواب داد که من هــستم آنچنان که بدم توخویش را مفکن در طریق شک وگمان
• شکی مدار که بیهق ادیب خیز بود عدو اگر نپسندد بیاورش “برهان”//به وعظ و عـلم “مروّج” کنم تو را ثابت که موج مـــی زند از بحر منبرش عرفان -> سلطان مراد گلستانی

بیهق را به اشتراک بگذارید

معنی یا پیشنهاد شما



نام نویسی   |   ورود

عبارات و کلمات کلیدی مرتبط

• معنی بیهق   • مفهوم بیهق   • تعریف بیهق   • معرفی بیهق   • بیهق چیست   • بیهق یعنی چی   • بیهق یعنی چه  

توضیحات دیگر

معنی بیهق

کلمه : بیهق
اشتباه تایپی : fdir
عکس بیهق : در گوگل

آیا معنی بیهق مناسب بود ؟           ( امتیاز : 94% )