کیاییان

دانشنامه آزاد فارسی

(یا: آل کیا) خاندان حکومتگر در گیلان شرقی (یا «بیه پیش») در شرق رودخانۀ سفید که از ۷۶۹ تا ۱۰۰۰ق فرمانروایی داشت. شهر لاهیجان، مرکز این حکومت بود. دامنه اقتدار این حکومت، گاه به غرب گیلان یا بیه پس (غرب سفیدرود) کشیده می شد. تبار این دودمان به احمد الاکبر، مشهور به عقیقی کوکبی، از اعقاب امام زین العابدین (ع) می رسید. سید علی کیاپسر امیر کیای ملاطی، مؤسس این خاندان، در ۷۶۹ق با پشتیبانی میر قوام الدین مرعشی، پایه گذار حکومت مرعشیان مازندران، پس از غلبه بر بیه پیش استیلا یافت و رفته رفته، لاهیجان را تصرف کرد و دامنۀ فرمانروایی خود را بر، لشت نشا، کوچصفهان، و نیز طارم و قزوین گسترش داد و تنکابن را نیز از دست سید کابزن بیرون آورد. در ۷۹۱ق سید علی کیا و برادرش سید مهدی کیا در جنگ با امیره و باج فومنی و سایر حکام موروثی گیلان بیه پس کشته شدند و برادرشان هادی کیا در بیه پیش قدرت را به دست گرفت. اما دیری نگذشت که برادر زادگانش او را از حکومت بیه پیش برانداختند. میرزا علی کارکیا (۸۸۳ـ۹۱۰ق) مدت پنج سال میزبان اسماعیل صفوی و همراهانش بود و کار کیا سلطان احمد بن سلطان حسن برادرزاده میرزا علی که معاصر سال های اول سلطنت شاه طهماسب اول می زیست، مذهب زیدیه را ترک گفت و اتباع خود را به مذهب شیعه امامیه درآورد. خان احمدخان، آخرین فرمانروای این خاندان، حامی دانشمندان و ادیبان بود و خود در شعر و موسیقی و نجوم تبحر داشت. او در ۹۷۵ق بر شاه طهماسب اول صفوی شورش کرد و پس از دستگیری در دژ قهقهۀ اردبیل زندانی شد. در ۹۸۷ق سلطان محمد خدابنده صفوی او را از زندان آزاد کرد و خواهرش مریم سلطان را به عقد او درآورد و به بیه پیش باز فرستاد. اما در ۱۰۰۰ق شاه عباس اول به لاهیجان لشکر کشید و خان احمدخان که تاب ایستادگی دربرابر سپاه صفوی را نداشت از راه دریا به قلمرو عثمانی گریخت و سال بعد در همان جا درگذشت. با فرار او، دولت کیاییان لاهیجان برافتاد.

پیشنهاد کاربران

کارکیاییان، کیاییان، آل کیا یا سادات ملاطی خانواده ای زیدی در بیه پیش - بخش شرقی گیلان - بودند. این سلسله در سال ۷۷۰ قمری/۱۳۷۰ میلادی، در زمانی که ستایش سیدها و امامزاده ها به طور فزاینده ای در حال محبوب شدن بود، به قدرت رسیدند و تا سال ۱۰۰۰ قمری/۱۵۹۲ میلادی که شاه عباس یکم این ایالت را ضمیمه کرد، بر شرق گیلان و دیلمستان سیطره داشتند.
...
[مشاهده متن کامل]

نسب این سادات به علی بن حسین امام چهارم شیعیان بازمی گردد. به فرمانروایان این سلسله کارکیا اطلاق می شد.
تبارشناسی سید امیر کیای مَلاطی، نخستین رئیس این خاندان نامعلوم است. او در مدرسه ای در ملاط تحصیل کرد، جاه طلبی کسب قدرت دنیوی را در ذهن پروراند، و شروع به رقابت با حکمرانان سنی بومی بیه پس کرد. امیر کیا و خانواده اش، در نتیجهٔ این تقلاها برای کسب قدرت، به تبعید مجبور به رفتن به رویان شدند. امیر کیا در تبعید اول خانواده اش درگذشت. پس از آن در ۷۷۳/۱۳۷۱–۷۲ پسر او علی کیا، به همراهی خانواده و پیروانشان، به شرق و مازندران رفت، و از سوی سید قوام الدین مرعشی، مؤسس دیگر سلسلهٔ سید در مازندران، یعنی مرعشیان پذیرفته شد.
خانواده یک سال و نیم در مازندران ماندند و نهایتاً به گیلان بازگشتند. امرای حاکم بر بیه پیش با شنیدن خبر بازگشت آنان، این سادات را مجبور به تبعید دیگری در مازندران کردند. کیاها تا زمانی که مرعشیان به آنان حمایت نظامی وعده دادند، موفق به بازگشت به بیه پیش و در دست گرفتن قدرت در آنجا در نیمهٔ اول دهه ۷۷۰ قمری/ ۱۳۷۰ میلادی نشدند. همدلی و رابطهٔ نزدیک بین این دو خانوادهٔ سید پایگاهی حیاتی برای تأسیس سلسلهٔ کیا را شکل داد. اعتقاد ساکنان به این خانوادهٔ سید نیز دیگر عامل مهم بود. در ایالات ساحل جنوبی خزر، ساکنان غالباً به فرق شیعه معتقد بودند: شیعهٔ اثنی عشری در مازندران، زیدی در بیه پیش، و اسماعیلی در دیلمستان. کیاها همچون مرعشیان که هم سادات شیعه اثنی عشری و مؤسسین یک فرقهٔ صوفی بودند، کیاها انتظار حمایت ساکنان را داشتند. وقتی کیاها به رانکوه و سپس لاهیجان تاختند، ساکنان زیدی مشتاقانه به این خانواده سوگند وفاداری خوردند و علی کیا را امام جماعت خود دانستند و شروع به شرکت در فعالیت های نظامی کردند. علی کیا در لاهیجان سکنی گزید و رانکوه را به برادرش مهدی کیا واگذار کرد. وقتی ساکنان لشت نشا، از شهرهای زیدی در بیه پس عموماً سنی، از کیاها خواستند شهرشان را از دست امیر مسعود اسماعیلرودی، امیر مستبد سنیش نجات دهند، سیدها به سوی دیگر سفیدرود تاختند. پس از این که کیاها هم بیه پیش و هم بخشی از بیه پس را تسخیر کردند، به بهانهٔ مطیع کردن ساکنان «فاسد العقیده» اسماعیلی ارتفاعات دیلمستان به آنجا پیشروی کردند. آن ها تا قزوین پیش رفتند و آن را هفت سال بین سال های ۷۸–۸۸/۱۳۷۹–۸۶ در کنترل خود داشتند.

کیاییانکیاییانکیاییانکیاییانکیاییان
منابع• https://fa.wikipedia.org/wiki/کیاییان

بپرس