کوهستان پراو

**واژگان کلیدی:** کوهستان پرآو، کارست، غار پرآو، قله شیخ علی خان، زاگرس، هیدروژئولوژی.
## ۱. مقدمه و وجه تسمیه
کوهستان پرآو در زبان کردی �په ڕاو� نامیده می شود. این واژه به معنای �سرشار از آب� یا �مملو از آب� است و ارتباط مستقیمی با ویژگی های هیدروژئولوژیکی منطقه دارد ( منبع محلی، ۱۳۸۵ ) . ساختار گسترده سنگ های آهکی و توسعه شدید پدیده های کارستی موجب شده است بخش عمده ای از آب های سطحی در اعماق زمین نفوذ کرده و پس از ذخیره سازی در آبخوان های زیرزمینی، به شکل چشمه ها و سراب های دائمی در دامنه های کوهستان ظاهر شوند. همین ویژگی سبب شده است پرآو طی هزاران سال یکی از مهم ترین ذخیره گاه های آب طبیعی منطقه کرمانشاه باشد.
## ۲. موقعیت جغرافیایی و ویژگی های توپوگرافی
کوهستان پرآو در شمال شرقی شهر کرمانشاه و در حد فاصل دشت های کرمانشاه، بیستون و سنقر قرار گرفته است ( سازمان نقشه برداری، ۱۳۹۰ ) . این کوهستان بخشی از زاگرس مرتفع محسوب می شود و ساختار آن در چارچوب کمربند چین خورده ـ رانده زاگرس شکل گرفته است.
طول تقریبی مجموعه کوهستانی پرآو حدود ۸۰ کیلومتر و مساحت آن نزدیک به ۹۸۰ کیلومتر مربع برآورد می شود ( پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، ۱۳۸۸ ) . این گستره عظیم، یکی از مهم ترین موانع طبیعی غرب ایران را تشکیل داده است.
بلندترین نقطه این مجموعه، قله پرآو یا شیخ علی خان ( با نام محلی شیخ علیوند ) است که ارتفاع آن حدود ۳۴۰۵ تا ۳۴۱۵ متر از سطح دریا گزارش شده و به عنوان **بام استان کرمانشاه** شناخته می شود.
یکی از مهم ترین ویژگی های این قله، برجستگی نسبی بسیار زیاد آن است. میزان پرومیننس قله از ۱۵۰۰ متر فراتر می رود و به همین دلیل در رده قله های فوق برجسته یا **Ultra - Prominent Peaks** جهان قرار می گیرد ( وب سایت Peakbagger, 2024 ) ؛ جایگاهی که تنها تعداد محدودی از کوه های جهان به آن دست یافته اند.
## ۳. زمین شناسی و فرایند شکل گیری کوهستان
هسته اصلی کوهستان پرآو از سنگ های آهکی ضخیم و خالص ( لایم استون توده ای ) تشکیل شده است که عمدتاً به دوره کرتاسه ( دوم زمین شناسی ) و بخش هایی از دوران سوم زمین شناسی تعلق دارند ( زمین شناسی منطقه کرمانشاه، ۱۳۷۵ ) . ضخامت این لایه های آهکی خالص در پرآو، آن را به یکی از عمیق ترین و متراکم ترین زون های کربناته در پوسته زمین تبدیل کرده است.
این رسوبات کربناته طی میلیون ها سال تحت تأثیر حرکات زمین ساختی ناشی از برخورد صفحه عربی با صفحه اوراسیا قرار گرفته اند. فشارهای ناشی از این برخورد موجب چین خوردگی، گسلش و ایجاد شبکه ای گسترده از شکستگی ها و درزهای زمین شناسی شده است ( Berberian, 1995 ) . همین شبکه شکستگی ها زمینه نفوذ آب به اعماق سنگ های آهکی را فراهم کرده و فرآیند عظیم کارستیفیکاسیون را به وجود آورده است.
**[نمودار مفهومی]**
`فشار تکتونیکی زاگرس` → `ایجاد درز و شکاف در آهک` → `نفوذ آب باران CO2` → `کارستیفیکاسیون و غارزایی`
## ۴. کارستیفیکاسیون و ژئومورفولوژی کارستی
کارستیفیکاسیون مهم ترین عامل شکل دهنده سیمای امروزی پرآو است. در این فرآیند، آب باران پس از ترکیب با دی اکسید کربن موجود در جو و خاک، به اسید کربنیک ضعیفی تبدیل می شود که قابلیت انحلال سنگ های آهکی را دارد ( Ford & Williams, 2007 ) .
در نتیجه این فرآیند، مجموعه ای از اشکال کارستی در منطقه ایجاد شده اند که مهم ترین آن ها عبارت اند از:
- دولین ها و فروچاله های متعدد ( Sinkholes )
- لپین ها و شیارهای انحلالی
- میدان های کارستی مرتفع
- چاه های عمودی طبیعی
- غارهای عمیق و پیچیده
- شبکه های آب زیرزمینی گسترده
**میدان پرآو** در ارتفاع بیش از ۳۱۰۰ متر یکی از برجسته ترین نمونه های فلات های کارستی ایران محسوب می شود.
## ۵. هیدروژئولوژی و منابع آب
پرآو را می توان یکی از مهم ترین مخازن طبیعی آب در غرب ایران دانست ( مقاله �پرآو، بام کرمانشاه�، نشریه طبیعت ایران، ۱۳۹۹ ) . آب باران و برف پس از نفوذ در درزها و شکاف های سنگ آهک به اعماق زمین منتقل شده و در آبخوان های زیرزمینی ذخیره می شود. وجود لایه های نفوذناپذیر مارنی و شیلی در زیر سازندهای آهکی ( به عنوان سدی طبیعی ) موجب تجمع آب و ظهور چشمه های بزرگ در دامنه های کوهستان شده است.
از مهم ترین سراب های مرتبط با سامانه هیدرولوژیکی پرآو می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سراب بیستون
- سراب طاق بستان
- سراب نوژیوران ( نوجیبران )
- سراب برناج
این چشمه ها نقش مهمی در تأمین آب شرب، کشاورزی و پایداری اکوسیستم منطقه دارند.
## ۶. غارشناسی؛ قلب اسرارآمیز کوهستان پرآو
کوهستان پرآو بزرگ ترین و مهم ترین مجموعه غارهای عمودی ایران را در خود جای داده است. به دلیل توسعه شدید پدیده های کارستی، ده ها غار عمیق در این کوهستان شکل گرفته اند که برخی از آن ها در زمره عمیق ترین غارهای آسیا قرار دارند.
### ۶. ۱. غار پرآو ( اورست غارهای جهان )
غار پرآو مشهورترین غار منطقه است. دهانه این غار در ارتفاع حدود ۳۰۵۰ متری از سطح دریا قرار گرفته و یکی از مرتفع ترین دهانه های غارهای عمیق جهان محسوب می شود ( فدراسیون غارنوردی ایران، ۱۳۸۶ ) . ویژگی های اصلی غار عبارت اند از:
- عمق: حدود ۷۵۱ متر
- طول نقشه برداری شده: حدود ۱۴۵۴ متر
- تعداد چاه های عمودی: ۲۶ حلقه ( عمیق ترین چاه، شماره ۱۶ با ۴۲ متر عمق )
- دمای داخلی: حدود ۱ تا ۳ درجه سانتی گراد
- رطوبت: نزدیک به اشباع
به دلیل شرایط دشوار فنی، سرما، رطوبت شدید و چاه های متعدد، غار پرآو در میان غارنوردان جهان به عنوان یکی از دشوارترین غارهای عمودی شناخته می شود. این غار در سال ۱۳۸۸ به عنوان دومین اثر طبیعی ملی استان کرمانشاه به ثبت رسیده است ( سازمان میراث فرهنگی، ۱۳۸۸ ) .
### ۶. ۲. غار جوجار
غار جوجار در سال های اخیر توجه جامعه غارنوردی ایران را به خود جلب کرده است. این سامانه عظیم کارستی با عمق بیش از ۱۳۰۰ متر، **عمیق ترین غار شناخته شده ایران** محسوب می شود ( گزارش اکتشاف تیم غارنوردی صبا، ۱۳۹۷ ) و مطالعات اکتشافی در آن همچنان ادامه دارد.
### ۶. ۳. غار قیژهلان
غار قیژهلان با عمقی حدود ۷۶۵ متر یکی دیگر از شاهکارهای زمین شناسی منطقه است و نقش مهمی در شناخت سیستم هیدرولوژیکی پرآو ایفا می کند.
### ۶. ۴. غار قلا ( غار کلا )
غار قلا با عمقی حدود ۵۶۲ متر از مشهورترین چاه غارهای ایران است. چاه نخست این غار یکی از عمیق ترین چاه های منفرد عمودی در میان غارهای کشور محسوب می شود.
## ۷. تاریخچه اکتشاف غار پرآو ( بخش ویژه )
نخستین توجه های جدی به غار پرآو در دهه ۱۳۴۰ خورشیدی آغاز شد. در سال ۱۹۷۱ میلادی، تیمی از غارنوردان بریتانیایی به رهبری �دیوید جادسون� موفق شدند بخش عمده ای از غار را اکتشاف و نقشه برداری کنند ( Judson, 1973 ) . این برنامه نام پرآو را در محافل بین المللی غارنوردی به عنوان یکی از عمیق ترین غارهای عمودی جهان مطرح ساخت.
در دهه های بعد، گروه های ایرانی و خارجی متعددی به مطالعه این غار پرداختند و اطلاعات دقیق تری از ساختار درونی آن به دست آوردند. از جمله تلاش های داخلی می توان به اکتشافات تیم های غارنوردی کرمانشاه و تهران در دهه ۱۳۷۰ اشاره کرد. متأسفانه چند حادثه غارنوردی ( از جمله فوت یکی از غارنوردان در دهه ۱۳۸۰ ) نیز در این غار رخ داده که باعث شد غار پرآو برای مدتی بسته شود ( خبرگزاری ایسنا، ۱۳۸۴ ) . در سال های اخیر، با رعایت کامل تجهیزات و ایمنی، اکتشافات مجدداً از سر گرفته شده است.
پرآو در تاریخ غارنوردی ایران جایگاه ویژه ای دارد و بسیاری آن را نقطه آغاز غارنوردی فنی نوین در کشور می دانند.
## ۸. تنوع زیستی ( فلور و فون )
بخش بزرگی از کوهستان پرآو در محدوده **منطقه حفاظت شده پرآو و بیستون** قرار دارد. اختلاف ارتفاع زیاد، تنوع اقلیمی و وجود زیستگاه های صخره ای شرایط مناسبی برای استقرار گونه های متنوع گیاهی و جانوری فراهم کرده است.
### ۸. ۱. پوشش گیاهی ( فلور )
بیش از ۳۷۵ گونه گیاهی در این منطقه شناسایی شده اند که مهم ترین آن ها عبارت اند از:
- بلوط ایرانی ( *Quercus brantii* )
- بنه ( پسته وحشی )
- زالزالک
- آلبالوی وحشی
- گون ( گونۀ گزی )
- انواع گیاهان دارویی و مرتعی
تعدادی از گونه های منطقه ( بیش از ۲۰ گونه ) نیز بومی و انحصاری ( Endemic ) زاگرس هستند ( مقاله طبیعت ایران، ۱۳۹۹ ) .
### ۸. ۲. حیات وحش ( فون )
گونه های شاخص جانوری شامل موارد زیر است:
- کل و بز وحشی ( پازن )
- قوچ و میش
- پلنگ ایرانی ( *Panthera pardus saxicolor* )
- خرس قهوه ای
- گرگ
- کفتار راه راه
- روباه
- عقاب طلایی
- هما ( پرنده )
شکار غیرقانونی و چرای بی رویه دام، دو عامل اصلی فشار بر این حیات وحش هستند ( اداره حفاظت محیط زیست کرمانشاه، ۱۴۰۰ ) .
## ۹. توپوگرافی خط الرأس و قله های شاخص اقماری
کوهستان پرآو تنها به قله شیخ علی خان محدود نمی شود؛ این دینامیک صخره ای شامل یک خط الرأس طولانی، دندانه دار و کارستیک است که ده ها قله بالای ۳۰۰۰ متر را در خود جای داده است. پیمایش کامل این خط الرأس به دلیل ساختار دیواره ای، صخره های سوزنی و نبود منابع آب در ارتفاع، یکی از سنگین ترین برنامه های کوهنوردی فنی در ایران محسوب می شود.
در ادامه، مشهورترین قله های این رشته کوه معرفی می شوند:
1. **قله شاودالان ( شاوه دالان ) :** ارتفاع تقریبی ۳۱۸۰ متر. به معنای �آشیانه عقاب ها� یا �محل شب گذرانی دال ها ( عقاب های سرسپید ) �. دارای فرم مخروطی زیبا، معمولاً از جبهه جنوبی و منطقه چالابه صعود می شود.
2. **قله چرمی ( کوه سفید ) :** ارتفاع حدود ۳۳۵۰ متر، دومین قله بلند رشته کوه. نام آن از واژه کردی �چرمی� ( سفید ) گرفته شده و به دلیل جنس سنگ آهک بسیار روشن و درخشان این قله است که حتی بدون برف نیز سفید دیده می شود.
3. **قله خرامان:** ارتفاع حدود ۳۱۸۰ متر. یکی از فنی ترین و صخره ای ترین قله های منطقه. صعود به آن در برخی مقاطع نیازمند دست به سنگ و مهارت های اولیه سنگ نوردی است.
4. **قله نمازگاه:** ارتفاع حدود ۳۱۵۰ متر. علت نام گذاری وجود یک فلات نسبتاً مسطح در نزدیکی قله است که در گذشته محل استراحت و عبادات کوهنوردان یا شکارچیان محلی بوده است.
5. **قله سه کل ( سه کَل ) :** شامل سه قله صخره ای و دیواره ای مجزا و پشت سرهم که چشم اندازی شبیه به دندانه های یک اره بزرگ را به خط الرأس پرآو می بخشند. صعود به آن ها کاملاً فنی است. �کَل� در زبان محلی به معنای بریدگی، صخره یا شکاف است.
6. **قله بازرگان:** ارتفاع حدود ۳۱۰۰ متر. در امتداد خط الرأس و در همسایگی دندانه های سه کل قرار دارد و یکی از نقاط شاخص در پیمایش های طولانی مدت خط الرأس پرآو است.
7. **قله و دیواره بیستون:** ارتفاع قله حدود ۲۸۵۰ متر. اگرچه بلندترین قله نیست، اما مشهورترین قله جهانی آن است. دیواره بیستون با ارتفاع عمودی ۱۲۰۰ متر، یکی از بلندترین دیواره های صخرای جهان و بزرگ ترین دیواره سنگ نوردی ایران است.
8. **قله زنهان ( زینان ) :** ارتفاع نزدیک به ۳۰۵۰ متر. در بخش های غربی و شمال غربی کوهستان، با اشراف کامل به دشت های شمالی و غربی منطقه.
9. **قله ملیکان ( مدیکان / ملکان روسی ) :** قله ای کمتر شناخته شده اما بکر در پهنه شمالی - شمال شرقی. دارای شیب های تند و پوشش گیاهی اندمیک.
10. **قله کمرکوه:** �کمر� به معنای صخره یکپارچه و دیواره سنگی بزرگ است. این قله با ساختار تمام صخره ای نمایانگر ژئومورفولوژی خشن کارستی پرآو است.
**جدول خلاصه توپوگرافی قله های شاخص کوهستان پرآو**
نام قله ارتفاع تقریبی ( متر ) ویژگی شاخص ژئومورفولوژیکی / وجه تسمیه
شیخ علی خان ( پرآو ) ۳۴۰۵ - ۳۴۱۵ بلندترین قله ( بام کرمانشاه ) - جزء ۱۵۱۵ قله بسیار برجسته جهان
چرمی ۳۳۵۰ دومین قله بلند منطقه - پوشش آهکی کاملاً سفید و درخشان
شاودالان ۳۱۸۰ به معنای آشیانه عقاب ها - فرم مخروطی زیبا مشرف به چالابه
خرامان ۳۱۸۰ قله ای دیواره ای، سرسخت و نیازمند دست به سنگ فنی
نمازگاه ۳۱۵۰ دارای یک فلات مسطح کوهستانی روی خط الرأس
سه کل ۳۱۰۰ - ۳۲۰۰ سه دندانه صخره ای متوالی و اره مو شکل
زنهان ۳۰۵۰ قله جبهه غربی با چشم انداز وسیع به دشت های مجاور
بیستون ۲۸۵۰ میزبان بزرگ ترین دیواره صخرانی ایران و کتیبه های هخامنشی
## ۱۰. راهنمای تخصصی و گام به گام صعود ( جبهه جنوبی - مسیر چالابه )
جبهه جنوبی که به �مسیر چالابه� یا �تنگه چروبر� معروف است، رایج ترین، استانداردترین و در عین حال فنی ترین مسیر عمومی برای دستیابی به بام کرمانشاه است. صعود از این جبهه را می توان به یک ساختار دو پله ای تشبیه کرد که کوهنورد را از ارتفاع ۱۵۰۰ متری دشت به ارتفاع ۳۴۰۵ متری قله می رساند.
### ۱۰. ۱. مشخصات کلی مسیر
- **نقطه آغاز پیمایش:** حوالی روستای چالابه ( ارتفاع حدود ۱۵۰۰ متر )
- **دسترسی:** خروجی کیلومتر ۱۲ جاده کرمانشاه - بیستون ( بعد از کارخانه سیمان غرب ) ، جاده فرعی شمالی به سمت روستای چالابه.
- **طول کل مسیر ( رفت ) :** حدود ۸ کیلومتر
- **اختلاف ارتفاع ملموس:** حدود ۱۹۰۵ متر عمودی
- **میانگین زمان صعود گروهی:** ۶. ۵ تا ۷. ۵ ساعت ( بسته به توان تیم و فصل صعود )
### ۱۰. ۲. تشریح گام به گام مراحل صعود
**گام اول: دشت چالابه و ورود به تنگه چروبر**
پیمایش از ارتفاع حدود ۱۴۰۰ - ۱۵۰۰ متری آغاز می شود. سه کیلومتر ابتدایی مسیر، پیاده روی در راهی نسبتاً هموار و کم شیب در دل دشت است که از میان پوشش گیاهی و درختچه های بلوط می گذرد. این بخش به **تنگه چروبر** ختم می شود.
*وجه تسمیه محلی:* �چَرو� در زبان کردی به معنای جوانه ها و بوته های تازه روییده درختان ( به ویژه درخت بلوط ) است.
**گام دوم: صعود به یال خاتون بان و نزول به پله اول ( دشت دوزری ) **
با عبور از تنگه چروبر، شیب اصلی و تند کوهستان آغاز می شود. مسیر روی دامنه **کوه خاتون بان** امتداد می یابد. پس از صعود به خط الرأس آن، یک فرود کوتاه به سمت شمال شرقی، کوهنورد را به **دشت دوزری و مانگ هلات** ( پله اول صعود ) می رساند.
- **دشت دوزری و مانگ هلات:** �مانگ هلات� به معنای �ماه درآمد� یا محل طلوع ماه است. **چشمه دوزری** در این نقطه واقع شده و در تمام فصول سال جاری است.
- *ریشه تاریخی نام دوزری:* به دلیل ساختار مخفی و پناهگاه های صخره ای اطراف، این نقطه در گذشته محل اختفا یا مسیر فرار اشرار و دزدان بوده است.
**گام سوم: عبور از خرسنگ و تابلوی خسته نباشید**
از کنار چشمه دوزری و صخره بزرگ مجاور آن ( خرسنگ کناری ) ، پاکوب مشخصی به سمت شمال کشیده شده است. در ارتفاع تقریبی ۲۸۰۰ متری، در کنار سنگی عظیم، کوهنوردان به **�تابلوی خسته نباشید اول�** می رسند ( نقطه استراحت روانی و فیزیکی ) .
### ۱۰. ۳. تفکیک مسیر صعود بر اساس فصل ( دو راهی استراتژیک )
پس از تابلوی خسته نباشید اول، مسیر بر اساس شرایط جوی به دو شاخه مجزا تقسیم می شود:
1. **مسیر تابستانه ( یال مستقیم ) :** در شرایط عادی ( بهار تا اوایل پاییز ) ، مسیر به سمت چپ متمایل شده و به �تابلوی خسته نباشید دوم� می رسد. سپس از روی یال ها و صخره های کم شیب تر مستقیماً به میدان پراو متصل می شود. **هشدار:** این مسیر در زمستان به دلیل یخ زدگی بلوری و بهمن خیزی شدید، کاملاً غیرمجاز است.
2. **مسیر زمستانه ( تنگه بیولوژی یا بیولوژی کُش ) :** در اواخر پاییز، زمستان و اوایل بهار، کوهنورد باید در تابلوی اول به سمت راست متمایل شده و وارد دهلیز صخره ای �تنگه بیولوژی� شود. این مسیر شیب بسیار تند و نفس گیری دارد و به �بیولوژی کُش� معروف است. مزیت حیاتی آن، ایمنی کامل در برابر ریزش بهمن و دور زدن دیواره یخ زده زیر پناهگاه است.
**گام چهارم: پله دوم؛ میدان و پناهگاه پرآو**
پس از طی مسیر تابستانه یا زمستانه، کوهنورد ناگهان وارد **میدان وسیع پرآو** ( ارتفاع ۳۱۰۰ تا ۳۱۵۰ متر ) می شود. این دشت کارستیک محل استقرار پناهگاه سنگی تاریخی پرآو و دهانه غار پرآو است.
**گام پنجم: حمله به قله شیخ علی خان**
مرحله نهایی، حرکت تراورسی و شیب دار از کف میدان پراو به سمت قله است. این بخش شامل یک شیب صخره ای با شیب متوسط ۳۵ درجه است که پس از حدود ۳۰۰ متر صعود عمودی، به قله پرآو ( ۳۴۰۵ متر ) ختم می شود.
## ۱۱. پناهگاه تاریخی پرآو
پناهگاه پرآو در ارتفاع حدود ۳۱۳۰ متری ( واقع در دشت یا میدان پراو ) قرار دارد. ساخت این پناهگاه سنگی در **سال ۱۳۵۸** توسط کوهنوردان و پیشکسوتان هیئت کوهنوردی کرمانشاه آغاز شد ( گزارش هیئت کوهنوردی کرمانشاه، ۱۳۶۰ ) . بزرگ ترین چالش ساخت این بنا، ترابری مصالح بود. به دلیل نبود جاده دسترسی و شیب های صخره ای شدید، تمامی مصالح نظیر سیمان و تیرآهن ها با اتکا به توان بدنی کوهنوردان ( حمل با کوله پشتی ) و با کمک قاطرها به ارتفاع ۳۱۳۰ متری منتقل شد. این بنا نماد عزم مربیان و پیشکسوتان کوهنوردی غرب کشور است.
## ۱۲. اقلیم و مخاطرات طبیعی
کوهستان پرآو دارای اقلیم کوهستانی سرد و برف گیر است. بهترین زمان برای صعودهای توریستی و ورزشی، **اواسط بهار ( اردیبهشت ) تا اواخر تابستان** است. در فصول سرد، این کوهستان به شدت بهمن خیز و مستعد یخ زدگی بلوری است.
مهم ترین مخاطرات طبیعی عبارت اند از:
- بهمن ( به ویژه در مسیر تابستانه در زمستان )
- یخ زدگی و گلسه
- مه غلیظ و طوفان های ناگهانی
- سقوط در فروچاله ها و دهانه های کارستی ( در میدان پرآو )
- سرمازدگی و کاهش دمای شدید
صعود زمستانی به این کوهستان نیازمند تجربه، تجهیزات کامل فنی ( کرامپون، یخ شکن، طناب ) و همراهی راهنمای محلی است.
## ۱۳. چالش های زیست محیطی و تهدیدات پایداری
مهم ترین تهدیدهای امروز پرآو عبارت اند از:
1. **تغییرات اقلیمی:** کاهش شدید حجم بارش های زمستانه به صورت برف و تبدیل آن به باران های سیل آسا، عملکرد هیدرولوژیکی کارست پرآو را مختل و چشمه ها را کم آب کرده است.
2. **توسعه صنعتی و انسانی:** فعالیت های استخراجی و غبار ناشی از **کارخانه سیمان غرب** در دامنه های جنوبی، چرای مفرط و زودهنگام دام ها ( منجر به فرسایش خاک کارستی ) .
3. **آتش سوزی مرتعی:** آتش سوزی های مکرر در فصول گرم که فلور اندمیک منطقه را نابود می کند.
4. **گردشگری غیرمسئولانه:** انباشت زباله در میدان پرآو و آلودگی های محیطی در مسیرهای صعود. به دلیل ارتفاع بالا، زباله ها تجزیه نمی شوند و ماندگاری طولانی دارند.
5. **شکار غیرقانونی:** فشار مستمر بر جمعیت پلنگ، بز وحشی و سایر گونه ها.
حفاظت از این اکوسیستم ارزشمند نیازمند مدیریت علمی، آموزش جوامع محلی، توسعه گردشگری مسئولانه و اجرای دقیق قوانین محیط زیست است.
## ۱۴. نتیجه گیری
کوهستان پرآو تنها یک قله مرتفع یا یک مقصد کوهنوردی نیست؛ بلکه سامانه ای کم نظیر از فرآیندهای زمین شناسی، کارستی، هیدرولوژیکی و زیستی است که اهمیت آن فراتر از مرزهای استان کرمانشاه و حتی ایران است. وجود عمیق ترین غارهای کشور ( پرآو و جوجار ) ، منابع عظیم آب زیرزمینی ( سراب های بیستون، طاق بستان، نوژیوران ) ، تنوع زیستی غنی ( ۳۷۵ گونه گیاهی، گونه های شاخص جانوری ) و جایگاه تاریخی آن در غارنوردی و کوهنوردی ( پناهگاه ۵۸، قله فوق برجسته ) ، پرآو را به یکی از ارزشمندترین میراث های طبیعی زاگرس تبدیل کرده است. حفاظت از این گنجینه طبیعی، ضرورتی ملی برای نسل های آینده محسوب می شود.
## منابع ( نمونه ارجاعات )
- سازمان نقشه برداری کشور. ( ۱۳۹۰ ) . **نقشه توپوگرافی ۱:۵۰۰۰۰ کرمانشاه**. تهران.
- پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری. ( ۱۳۸۸ ) . **مطالعات ژئومورفولوژی حوضه آبریز کرمانشاه**.
- نشریه �طبیعت ایران�. ( ۱۳۹۹ ) . **پرآو، بام کرمانشاه**. دوره ۵، شماره ۲، صص ۴۵ - ۶۲.
- فدراسیون غارنوردی و کوهنوردی جمهوری اسلامی ایران. ( ۱۳۸۶ ) . **گزارش اکتشاف غار پرآو**.
- Berberian, M. ( 1995 ) . *Master "blind" thrust faults hidden under the Zagros folds: active basement tectonics and surface morphotectonics*. Tectonophysics, 241 ( 3 - 4 ) , 193 - 224.
- Ford, D. C. , & Williams, P. W. ( 2007 ) . *Karst Hydrogeology and Geomorphology*. John Wiley & Sons.
- Judson, D. ( 1973 ) . *The Parau Cave Expedition, 1971*. Cave Science, 5 ( 2 ) , 45 - 53.
- اداره کل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه. ( ۱۴۰۰ ) . **فهرست گونه های شاخص منطقه حفاظت شده پرآو و بیستون** ( گزارش داخلی ) .
- وب سایت Peakbagger. ( 2024 ) . *Parau Mountain, Iran*. برگرفته از [www. peakbagger. com] ( http://www. peakbagger. com )
تهیه کننده: سیامک پُردلی