چلنگر

Etymology
From Middle Persian [script needed] ( cyl’ngl /⁠čēlāngar⁠/ ) . Equivalent to چیلان ( čil�n, “iron chain, lock, ring” ) ‎ ـگر ( gar, “ - er” ) .
From Middle Persian [script needed] ( cyl’n' /⁠čēlān⁠/, “dagger” ) .
A dagger is a
fighting knife
with a very sharp point and usually one or two sharp edges, typically designed or capable of being used as a cutting or thrusting weapon.
a cutting or thrusting weapon.
واژه شناسی �چیلانگر� و نسبت آن با �خنجر�
ریشه شناسی ( Etymology )
واژه ی �چیلانگر� ( Čēlāngar ) از دو بخشِ میانیِ فارسیِ میانه ( Middle Persian ) شکل گرفته است:
چیلان ( Čēlān ) : به معنای �زنجیرِ آهنین، قفل یا حلقه�
ـگر ( Gar ) : پسوندِ فاعلی به معنای �کسی که کاری انجام می دهد� ( معادل � - er� در انگلیسی )
بنابراین، �چیلانگر� به معنای �کسی که با چیلان ( زنجیر یا حلقه ) کار می کند� یا �سازنده ی ابزارهای زنجیروار� بوده است.
در متون کهن، واژه ی چیلان خود به �خنجر� ( Dagger ) نیز اطلاق می شده است. این نشان می دهد که خنجر در دورانِ باستان، نه فقط یک سلاحِ جنگی، که یک ابزارِ چندمنظوره با کاربردهای آیینی، دفاع شخصی و حتی نمادین بوده است.
نسبتِ چیلانگر با خنجر ( Dagger )
خنجر در زبانِ انگلیسی به �کاردِ جنگی با نوکِ تیز و لبه ی برنده� اطلاق می شود که هم برای برش و هم برای ضربه ی نیزه وار طراحی شده است. اما آنچه در ریشه شناسیِ �چیلانگر� جالب است، پیوندِ این سلاح با �زنجیر و حلقه� است.
از نگاهِ تاریخی و فرهنگی:
کاربردِ ترکیبی: در برخی از آیین هایِ کهنِ ایرانی، خنجر نه به تنهایی، که همراه با زنجیر یا حلقه به کار می رفته است ( مانند سلاح هایِ زنجیردار یا خنجرهایِ متصل به کمربند ) .
نقشِ نمادین: حلقه و زنجیر، هر دو نمادِ �پیوند� و �اتصال� هستند. در این بافت، خنجرِ چیلانگر می تواند نمادِ �ابزاری برای بریدنِ پیوندها� یا �سلاحی برای گسستنِ بندهایِ اسارت� بوده باشد.
خنجر در فرهنگِ ایرانی
در متونِ پهلوی و فارسیِ میانه، خنجر ( با نام هایی چون �کارد�، �نیمچه�، �قمه� و �چاقو� ) بیشتر به عنوانِ سلاحِ نزدیک برد و نمادِ شجاعت و جوانمردی شناخته می شده است. اما آنچه وجهِ تمایزِ �چیلانگر� با دیگر خنجرهاست، پیوندِ آن با مفهومِ �حلقه و زنجیر� است؛ گویی این خنجر، هم �ابزارِ گسستن� بوده و هم �نمادِ اتصال�.

• منابع ها. تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. اول و دوم، انتشارات ققنوس، ۱۳۷۴
• تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. سوم، انتشارات بدیهه، ۱۳۷۴
• حسن بیگ روملو، �احسن التواریخ� ( ۲ جلد ) ، به تصحیح�عبدالحسین نوایی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۹. ( مصحح در پایان جلد اول شرح مفصل و سودمندی از فهرست لغات�ترکی�و�مغولی�رایج در متون فارسی از سده هفتم به بعد را نوشته است )
• فرهنگ فارسی، محمد معین، انتشارات امیر کبیر، تهران، ۱۳۷۵
• غلط ننویسیم، ابوالحسن نجفی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، ۱۳۸۶
• فرهنگ کوچک زبان پهلوی، دیوید نیل مکنزی، ترجمه مهشید فخرایی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۹

• منابع ها. تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. اول و دوم، انتشارات ققنوس، ۱۳۷۴
• تاریخ ادبیات ایران، ذبیح الله صفا، خلاصه ج. سوم، انتشارات بدیهه، ۱۳۷۴
• حسن بیگ روملو، �احسن التواریخ� ( ۲ جلد ) ، به تصحیح�عبدالحسین نوایی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۹. ( مصحح در پایان جلد اول شرح مفصل و سودمندی از فهرست لغات�ترکی�و�مغولی�رایج در متون فارسی از سده هفتم به بعد را نوشته است )
• فرهنگ فارسی، محمد معین، انتشارات امیر کبیر، تهران، ۱۳۷۵
• غلط ننویسیم، ابوالحسن نجفی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران، ۱۳۸۶
• فرهنگ کوچک زبان پهلوی، دیوید نیل مکنزی، ترجمه مهشید فخرایی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۷۹

چلنگر به زبان فارسی منتشر می شد، اما از همان شمارهٔ اول صفحه ای را به ادبیات محلی اختصاص داد. در این صفحه اشعاری به گیلکی، آذربایجانی، کردی، ترکمنی، لری، مازندرانی و… چاپ می شد. به خاطر خود افراشته که در شعر گیلکی سرآمد بود سهم اشعار گیلکی بیشتر بود. پس از مدتی این صفحه از چلنگر منتشر نشد و افراشته اعلام کرد که شهربانی از انتشار ادبیات محلی جلوگیری کرده است.
دفتر آن در خیابان نواب بود که روز ۱۴ آذر ۱۳۳۰ مورد حمله اوباش و مخالفان قرار گرفت و همه چیز آن ویران شد.
انتشار چلنگر با کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ متوقف شد.

" یر" واژه " چلینگیر " مشتق شده که به معنی آهنگر یا کسی که با ساخت فلز آلات و ابزار فلزی سر و کار دارد ، می باشد شکل امروزی دیگر آن " چلیکچی" و " دمیرچی" می شود . البته " چلینگیر " یا " چیلینگیر " امروزه بیشتر برای قفل ساز ، کلید ساز و… در ترکی مورد استفاده قرار می گیرد .