پسیان محمدتقی خان

وی علوم قدیم و نوین ، فارسی، عربی و سایر زبان های بیگانه را در خانه، مکتب و مدرسه لقمانیه تبریز فرا گرفت.
در 15 سالگی وارد مدرسه نظام تهران شد و به سبب هوش، انضباط و روحیه میهن پرستانه اش، خیلی زود به عنوان یکی از شاگردان ممتاز شناخته شد. او زبان های فرانسه، آلمانی و ترکی را نیز فرا گرفت و بعدها در مقام یک افسر تحصیل کرده مطرح شد.
در سال های پایانی سلطنت مظفرالدین شاه، به عنوان افسر ژاندارمری استخدام شد نهادی که آن زمان با کمک مستشاران سوئدی سازماندهی می شد و هدفش حفظ نظم و قانون مستقل از نفوذ دولت های خارجی بود.
در جریان جنگ جهانی اول ( ۱۹۱۴–۱۹۱۸ ) ، ایران رسماً بی طرف بود، ولی نیروهای روس، عثمانی و بریتانیا بخش هایی از کشور را اشغال کرده بودند.
پسیان به عنوان یک افسر ژاندارمری در این دوره با شجاعت کم نظیر با تجاوز نیروهای خارجی مقابله کرد و چند بار درگیری های خونین با روس ها و عثمانی ها داشت.
محمدتقی پسیان به دلایلی از جمله معالجه ورم کبد به آلمان سفر کرد. در آن جا تحصیلات نظامی را ادامه داد. نخست در نیروی هوایی آلمان و سپس در پیاده نظام به تحصیل و تمرین پرداخت.
وی نخستین هوانورد ایرانی بود که در آلمان به هوانوردی پرداخت و می خواست این فن را در ایران به جوانان آموزش دهد. به علاوه، در آلمان به تکمیل تحصیلات خود در زمینه ریاضیات عالیه و موسیقی نیز ادامه داد. از سویی، به فعالیت های متنوع روشنفکری، فرهنگی و سیاسی روی آورد. در انجمن ادبی ـ سیاسی سیدحسن تقی زاده در برلین شرکت کرد و مقالاتی در مجله �کاوه� چاپ کرد. به علاوه دو کتاب �سرگذشت یک جوان وطن دوست� که سرگذشت خودش بود و �جنگ مقدس از بغداد تا ایران� درباره تجربیاتش در غرب ایران طی جنگ جهانی اول را به نگارش درآورد.
پس از پایان جنگ، وی به دلیل رازداری، شجاعت، و انضباطش شهرت بسیار یافت و به ردهٔ فرماندهی بالاتر ارتقا یافت.
زمانیکه دولت وقت به نخست وزیری وثوق الدوله قراردادی با بریتانیا بست ( قرارداد ۱۹۱۹ ) که عملاً اختیار مالی و نظامی ایران را به انگلیس می سپرد.
پسیان و بسیاری از افسران ملی گرا با این قرارداد مخالفت کردند و او یکی از بلندترین صداهای اعتراض در ارتش بود.
در سال ۱۳۰۰ قمری، کلنل پسیان به فرماندهی ژاندارمری شمال خراسان و سپس حاکم نظامی مشهد منصوب شد.
در این جایگاه، با انضباط و اصلاحات خود، امنیت را به منطقه بازگرداند و با رشوه خواری و فساد مبارزه کرد کاری که باعث دشمنی اشراف و سیاست مداران فاسد شد.
در همین زمان، بین او و قوام السلطنه ( والی خراسان ) اختلاف شدیدی پدید آمد. پسیان قوام را دستگیر کرد و به تهران فرستاد، ولی دولت مرکزی به زودی قوام را بخشید و او را دوباره به قدرت بازگرداند. این اقدام موجب شد دولت به سرکوب پسیان دستور دهد.
پسیان که خود را تنها دید، اما ایمان داشت که باید در برابر بی عدالتی بایستد، قیامی علیه حکومت مرکزی آغاز کرد.
او خواستار: پایان نفوذ بیگانگان در حکومت، اجرای عدالت، و استقلال واقعی نیروهای نظامی و مردم از حکومت فاسد قاجار بود.
در مدت کوتاهی بسیاری از مردم و نیروهای محلی به او پیوستند و مشهد را تحت اداره اش گرفتند. ولی دولت مرکزی ( با رضاشاه و قوام ) با حمایت لندن، نیروهای قابل توجهی به مقابله فرستاد.
در مهرماه سال ۱۳۰۰ خورشیدی ( ۱۹۲۱ میلادی ) ، در نزدیکی شهر قوچان، نیروهای کلنل در نبردی نابرابر شکست خوردند.
او نخواست اسیر شود و تا آخر جنگید، اما سرانجام زخمی شد و به دست سواران کردِ متحد دولت کشته شد.
پس از مرگش، سر او را از تن جدا کردند و برای عبرت به مشهد فرستادند جسد وی در کنار نادرشاه افشار در مجموعه باغ نادری مشهد به خاک سپرده شد. در تشییع جنازه کلنل عارف قزوینی این شعر را برای سنگ قبر وی سرود:
این سر که نشان سرپرستی ست امـروز رهـا ز قـیـد هـستی ست
بــا دیـده عـبـرتـش ببینـید کایـن عـاقبت وطن پرستی ست
کلنل پسیان به تدریج به نماد مقاومت ملی، شجاعت، و وطن دوستی پاک نهادانه بدل شد.
حتی مخالفانش نیز شجاعت و صداقت او را ستایش کردند.
در سال های بعد، نام و تصویر او در شعر، موسیقی و ادبیات سیاسی ایران زنده ماند.
نویسندگانی چون صادق هدایت و احمد کسروی از او با احترام یاد کردند.
در مشهد، خیابانی به نامش نام گذاری شد و تندیس او برای بزرگداشتش ساخته شد.