وزارتخانه

وِزارتخانه
از نهادهای حکومتی جدید ایران. تأسیس وزارتخانه در ایران همانند بسیاری از پدیده های جدید، اقتباسی از نظام اداری اروپایی بود. تا پیش از آن صدراعظم، امور مربوط به کشور را شخصاً اداره می کرد، اما در نیمۀ اول سلطنت ناصر الدین شاه قاجار، پس از ناکامی میرزا آقا خان نوری در ادارۀ کشور، شاه او را در محرم ۱۲۷۵ق عزل کرد و به جای انتخاب صدر اعظم جدید، «شورای دولت» را تشکیل داد. این شورا مرکب از شش وزیر بود که اندکی بعد به هشت وزیر ارتقا یافت. هر وزیر در حوزۀ وظایف خود، اختیار تام داشت و در امور مهم کشور، حکم اکثریت آرای وزرا به نظر شاه می رسید و پس از تأیید و امضای او، صورت انجام می یافت. گر چه عمر شورا، بیش از سه سال به طول نینجامید، آن را باید نخستین هیئت دولت و وزارتخانۀ مستقل در کشور به شمار آورد. پس از آن «دار الشورای کبری» شبیه به هیئت دولت تشکیل شد. از آن پس هر وزیر در رأس هر وزارتخانه بود و همه آن ها زیر نظر «صدر اعظم» فعالیت می کردند. پس از مشروطه، هشت وزارتخانه (عدلیه، مالیه، خارجه، داخله، علوم، تجارت، لشکر، معادن و طرق و شوارع) تشکیل شد که هیئت وزرا زیر نظر «رئیس الوزراء» قرار داشتند. از ۱۳۲۰ش، به بعد رفته رفته بر تعداد وزارتخانه ها افزوده شد و تا نیمه دوم ۱۳۵۷ش، تعداد هفده وزارتخانه وجود داشت که هیئت وزرا را «نخست وزیر» اداره می کرد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی برخی از وزارتخانه ها تغییر نام دادند و وزارتخانه های جدیدی تشکیل شدند. در سال های بعد از آن برخی وزارتخانه ها تقسیم شدند و برخی در یکدیگر ادغام گردیدند. هم اکنون تعداد بیست وزارتخانه در کشور وجود دارد که پس از مقام نخست وزیری در ۱۳۶۸ش، زیر نظر «رئیس جمهور» فعالیت می کنند.