فرهنگستان لری

پایار بو لرسو گپ و ستین

غ زِوِرد ( این نام از ابداعات بنده است. در لری بختیاری زِوِرد یعنی محکم، سفت ) که به آن قاف انفجاری هم میگویند. به عقیده بنده آن را میبایست به صورت غّ نوشت. مثلا در لری بختیاری غَّند:قند
غَّوز:شاد، شادی
بِلِغِّشت:برق، درخشش
غِّوات:قباد
پایار بو لرسو گپ و ستین

مشابه آن در بلوچ ها زهی می باشد. در فارسی نیز پور و زاده رایج است.
پایار بو لرسو گپ و ستین

پایار بو لرسو گپ و ستین

دشکه:نخ
سیزه:سوزن
وارو:بالا
واسر:بالا ( فقط در بالاگریوه )
دن دنی : والا خودم هم نمیدونم چطور معنی فارسیش رو بگم به لری میگم و یی نفر که جَر داره گون دن دنی برای مسخره کردن یک طایفه هم می گویند که کار خوبی نیست
هاس کو:گدا
هاس:گدایی
ها:میخواهی
مثلا ما در بالاگریوه نمیگوییم خونه هستی میگیم
هِی د مال یعنی هی ( هستی ) رو میاریم اول کلمه و میگیم بجای آنکه در آخر کلمه بگیم
وقه:پرنده ای افسانه ای و زشت و به کسی که زشت است می گویند منی وقه ای سی در ایل بالاگریوه و خرم آبادی ها و چهارلنگ هایی که نزدیک ما هستن ( نکته ای که هست این هست که به دلیل نزدیکی در گفتار دزفولی ها هم راه پیدا کرده بود که دیگر بجز بزرگتر ها کسی در دزفول این کلمه رو نمیدونه تقریبا تمام دزفولی ها جوان با فارسی معیار حرف میزنن و وقتی از رفقای دزفولی میپرسم که دزفولی بلد هستید اکثرا نه به جز تاک و توکی کلمه بر خلاف جوانان لر در شهر ما )
تِم:زمان ( فقط در منطقه بالاگریوه )
کوشکله:کوچک
هیردله :خورده
هیرد:خورد . ادامه دارد
باتشکر

گنل:زرد ( بسیار قدیمی )
دله:سطل ( دله اِشغالی:سطل آشغال )
سنه:خوردن، تمام کردن غذا یا هرچیزی
نار:انار ( در منطقه بالاگریوه بطوری که در بخش پاپی روستایی به نام دِرَنارو:دره انار ها داریم )
اناردونگ:رب انار ( در گذشته در منطقه ایل پاپی بالاگریوه وجود داشته و من در یک کتاب به نام ایل پاپی عشایر غرب آن را پیدا کردم ) ادامه دارد.
باتشکر

واو غنه
واو غنه حرفی کهن است که در لری بختیاری بسیار کاربرد داشته و دارد و در واقع خود نیز به دو بخش تکلم و تلفظ میشود. ۱. و وِرگ ( این نامی است که بنده خود بران نهادم ازیرا که وِرگ در لری بختیاری یعنی گرگ و این واو چون صدای گرگ است نامی متناسب میباشد ) :این واو به صورت ow یا ۆ میباشد. این اوا که روزگاری نه چندان دور پهنه ای گسترده داشت فراموش شده و جای خود را به اون یا اُن داده است.
در لری بختیاری مثلا:
نُۆnow:نان، نون
خَشُۆkhashow:آرایش، زینت
تَشنَمبُرُۆtashnamborow:صاعقه ای که همراه با زدنش، باران قطع میشود
خُمُۆkhomow:خودمان
این آوا امروزه در حال انقراض است. این آوای کهن پارسی که تنها در میان لر ها باقی مانده و در واقع تنها لران میراث داران آن هستند امروزه در حالتی وخیم قرار دارد و نسل جوان اصلا توان تلفظ این واکه را ندارند. در میان بختیاری ها خصوصا میان دینارونی، بختیاروند، دورکی، باوادی، کیانرسی و چند طایفه ی دیگر، این آوا بیشتر شنیده میشود.
۲. و گُلُۆ ( این نیز از ابداعات بنده است. گُلُو یا پِشَو در لری بختیاری یعنی گربه و این واو نیز با صدای گربه هماهنگی و تشابه دارد ) این آوا به صورت aw، اَۆ، میباشد. در لری بختیاری مثلا
اَۆaw:اب
خَۆkhaw:خواب
شَۆshaw:شب
شَۆتَۆshawtaw: مهتاب
کَتَۆketaw:سگ
لَۆlaw:لب
این آوا وضع بهتری تا واو غنه ی ورگ دارد. به هر حال این واو عمه حرفی از حروف ویژه ی الفبای زبان لری بختیاری می باشد که اگر بدان اعتنا نشود از بین میرود
پایار بو لرسو گپ و ستین

پاسخ۲. حقیقتا پاسخی ندارم. حقایق را می بایستی گفت و من نیز میگویم که دانا به همه ی امور نیستم. تا جایی که بنده میدانم ایشا بیشتر در میان چهرازی ها متداول است به عقیده بنده احتمالا همان ایسا شاید شکل کهن تر باشد.
پاسخ۳. در این خصوص باید بگویم که در حال آماده نمودن بخشی تحت عنوان حروف ویژه در الفبای زبان لری بختیاری هستم و در این باره توضیح کامل خواهیم داد.
پایار بو لرسو گپ و ستین.

اَفتَو زِی وه مالوم ( خورشید با اومدنت به خانه ام میتابد )
این معادلات زیبا و پر مفهوم و پر معنی متاسفانه فراموش شده هستند اما اصالت و قدمت تاریخی در این جملات آشکار است.
هی برویی لرسو گپ و ستین

اما زبان، بیش از یک وسیله ی ارتباطی است؛ شناسنامه ی یک قوم، حافظه ی مشترک و آیینه ی روح مردمان آن است. همان گونه که نلسون ماندلا می گوید: �اگر با کسی به زبانی سخن بگویی که می فهمد، آن سخن به ذهن اوت می نشیند؛ اما اگر به زبان مادری اش با او سخن بگویی، آن سخن در دل او جای می گیرد�. یونسکو نیز بارها تأکید کرده است که�با مرگ هر زبان، شیوه ای یگانه از دیدن و درک جهان برای همیشه از میان می رود� و به تعبیر فیلسوف اتریشی لودویگ ویتگنشتاین در اثر فلسفی اش به نام �رساله ی منطقی فلسفی�: �مرزهای زبان من، مرزهای جهان من است�. یعنی زبان تنها مجموعه ای از واژه ها نیست؛ زبان، پنجره ای به جهان بینی، حافظه و هویت جمعی هر قوم است.
در چنین شرایط خطیری، هنر و موسیقی نقش بی بدیلی در پاس داشت فرهنگ و بازآفرینی زبان و هویت دارند و پلی می شوند برای حفظ فرهنگ و احیای هویت. �بیتیا قدیمی� اثری با شعر پرمغز و نابِ شهرام فرهمند، موسیقی و تنظیم قدرتمند فرشاد سیفی، صدای گیرا و گرم بردیا مهرآرا و نغمه ی دل نشین سرنای احسان عبدی پور، جلوه ای درخشان از این تلاش است. این ترانه در آلبوم �فصل شکوفه� منتشر شده و ترکیبی بی نظیر از شعر عمیق، موسیقی اصیل و صدای گرم خلق کرده است که شنونده را در دریایی از احساس و نوستالژی غرق می کند و هم چون گوهری درخشان در دل فرهنگ لُر می درخشد.
این اثر فراتر از یک ترانه است؛ روایتگر یاد و خاطره ی نغمه های کهن فراموش شده ای هم چون �قدم خیر�، �بینا بینا�، �لرزم لرزانه�، �کرمی�، �کوش طلا�، � دخترچش اِشکار�، �بزران�، �نازک صِه مهدی�، �مریم نیرممه�، �کشکله یا کُچکله شیرازی�، �هالو گنم خر�، و �هی سوزه سوزه� است که شعر آن ها را با ظرافتی مثال زدنی در هم می آمیزد و پیوندی جادویی میان گذشته و حال برقرار می کند. شنونده در این اثر، تنها موسیقی نمی شنود؛ بلکه پژواک زبان، آیین ها و تاریخ لُری را در جان خود حس می کند. همان گونه که در بیت آغازین شعر آمده است:
بِیتیا قدیمی کُل غریو بینَه
دَ نمی گَردَن سینَه و سینه
این بیت، هشداری عمیق است؛ این فریاد نهفته در واژه ها، تلنگری است به وجدان ما؛ پژواکی از درد فراموشی فرهنگی که اگر به آن بی اعتنایی کنیم، فردا باید شاهد محو بخشی از هویت خود باشیم. شاهکار شاعر ( شهرام فرهمند ) در این است که در سراسر شعرش فریاد فراموشی این نغمه ها و خاطرات لُری را بیان می کند. نمونه هایی از این قدرت شعری عبارتند از:
زنئیا �بِزِران� بی صدا بیَه
�نازِک صِه مهدی� بی وفا بیه
هِه داد �دِتِ خاص� زِلف تاو نِمِئَیه
سِلامِش میکی جِواو نِمئَیه
�کُچکِلَه شیراز�، میمِزام� بِینا�
پُر دِلشو غَمَ، مَنِنَ تَنیا
�مریم نیر مَمِه�گُلوَنی نازار
هر چی میگردَ دِ مینِ بازار
هرچی سِیل میکَه وِ دور و وَرِش
گُلوَنی دَ نی بَکَ دِ سرش
�حالو گَنِم خَر� دَ نی دیارِش
دُختر جوم وِ دَس ها سر مزارش
ها شیوِ میکه �دختر چش اِشکار�
آینَه اِشگِسَه ، زلفش ناتیمار
روایتِ پیدا نکردن گلونیِ � مریم نیرمَمِه�، خاموشیِ�زنئیا بزران�، بی وفا شدن�نازِک صِه مهدی�، پاسخِ سلام ندادن �دِتِ خاص�، دل پُر از غمِ �کُچکِلَه شیراز� و میمِزام� بِینا�، بی خبری از �حالو گَنِم خَر� و شیون و زاری دُختر جوم وِ دَس و �دختر چش اِشکار� بر سر مزارش و شکسته شدن آینه �دختر چش اِشکار� در حالی که ناتیمار است، تصاویری زنده و رئالیستی از دوری نسل امروز از ریشه های خویش است؛ تصاویری که با موسیقی و شعر به بهترین شکل به دل ها می نشینند و حسرتی عمیق بر جای می گذارند. هم آوردیِ تک خوانی و خوانش گروهی، بار احساسی این ابیات را دوچندان می کند.
هم چنین، شاعر با هنرمندی، نغمه های پراکنده را در هم می تند و تصویری پر معنا خلق می کند؛ از گریه ی �دختر چش اِشکار� گرفته تا فریادهای �کُوش طلا� برای �کرمی�. این پیوندهای لطیف، احساس از دست رفتن میراث را به گونه ای بی نظیر به تصویر می کشد و دل هر شنونده ای را به تپش درمی آورد:ها شیوِ میکه �دختر چش اِشکار�
آینَه اِشگِسَه، زلفش ناتیمار
ها میگِریوَ د پا کوه کَوَر
تا دِ کِرَمی بِئیرَ خَوَر
کُوش طلا نازار یغَه دِریَّه
دِ وختی داغِ کِرَمین دیَه
و در پایان، با نغمه ای پرامید، شاعر به ما می گوید:
�هِه سوزَه سوزَه�، زنئم زِرِسَه
�لَرزِم لَرزانمَه� دِلِم اِشگِسَه
اَرِ �قِدَم خیر� مَر تو های کجا؟
اِ �کوش مخملی�، چتِر چی حنا
وِری تا دِ سر کولا بَوَنیم
وا یک بوئیم وُ وا یَک بَخَنیم
در ابیات پایانی، شاعر ضمن برشمردن نغمه های فراموش شده، بارقه ای از امید ایجاد می کند و همگان را به پاس داشت و حفظ این نغمه ها به عنوان مولفه های مهم فرهنگ لُری و دعوتی فرهنگی برای حفظ زبان، آیین ها، رسوم، فرهنگ و هویت لری ترغیب می کند. این بخش، نشان دهنده پیوند گذشته و حال و قدرت موسیقی در یادآوری و بازآفرینی هویت فرهنگی است.
به نظر من، فقط شعر و موسیقی �بیتیا قدیمی� به تنهایی کافی است تا شهرام فرهمند و بردیا مهرآرا دین خود را به موسیقی، فرهنگ و زبان لُری ادا کرده باشند. ما لُرها در مسیر گم کردن پیوندمان با گذشته ایم؛ اما این اثر، تلنگری است برای بیداری وجدان فرهنگی مان. یادآوری این که اگر امروز به خویش بازنگردیم، ریشه های مان در غبار فراموشی محو خواهد شد. �بیتیا قدیمی� هم چون پلی استوار است میان گذشته و آینده؛ روزنه ای روشن به سوی احیای اصالت ها، دمیدن جان تازه در فرهنگ و موسیقی لُر و زنده نگه داشتن هویتی که شایسته بهترین هاست.
جمع بندی
�بیتیا قدیمی� بیش از یک ترانه، پلی است میان گذشته و حال فرهنگ لُر؛ اثری که با شعر و موسیقی ناب، یاد نغمه های کهن و فراموش شده را زنده می کند و هشدار می دهد اگر به زبان و فرهنگ مادری مان بی توجه باشیم، بخش مهمی از هویت خود را از دست خواهیم داد. در جامعه ی فرهنگی لُر، کمتر شاعری با چنین بینش عمیق فرهنگی می سراید و خوانندگان نیز عمدتاً بیشتر جذب اشعار عاشقانه و عاطفی می شوند. در این فضای فرهنگی، �بیتیا قدیمی� اثری فاخر و منحصر به فرد است که سزاوار تقدیر و توجه ویژه است. این اثر دعوتی است به حفظ و پاس داشت زبان، آیین ها و فرهنگ لُری و یادآوری این که هویت هر قوم در زبان و هنر آن ریشه دارد. حفظ این میراث، وظیفه ای همگانی و ضروری است.
پایار بوین

اکنون واژه ی زیبای زی و نیا که فراموش گردیده یکی از زیباترین و کامل ترین کلمات و بهترین جایگزین برای واژه ی تاریخ می باشد از کسی که این واژه را دریافت نمودم این شعر را برایم خواند
زی و نیا لری زی و نیا گَپه
هم وُر مِنِس سازراست، هم مِنِس ساز چَپه
یعنی: تاریخ لر، تاربخی بزرگ است و در آن هم شادی و غم فراوان است.
برویی لرسو گپ

زمستان و سرمای شدید است� وتگرگ و برف همە جارافراگرفته
دستم را در دستت بگیر و برفهایم را ذوب کن
دستهای من سردسیر و دستهای تو گرمسیر است.

برجسته سازی نقش شیخ خزعل به عنوان نماد تجزیه طلبی
کمرنگ سازی یا حذف نقش لرها به عنوان اصلی ترین قربانیان عملیات
نادیده گرفتن پیوند سرکوب با مسئله نفت
فراموشی ادبیات توهین آمیز آن دوره علیه لرها
در نتیجه، آنچه در حافظه رسمی باقی ماند �نجات خوزستان از تجزیه شیخ خزعل � بود، نه �سرکوب گسترده ایلات لر در مسیر تمرکز قدرت و کنترل منابع نفت و گاز و آب �. تحقیر به مثابه سیاست
تحقیر هویت لرها در سینما، مطبوعات و فرهنگ عامه، صرفاً یک کلیشه فرهنگی نبود؛ بخشی از سیاست دولت - ملت سازی بود. وقتی ساختار یک هویت قومی باید فروبپاشد، ابتدا باید مشروعیت تاریخی و فرهنگی آن تضعیف شود. بازنمایی �لر� به عنوان نماد عقب ماندگی، در واقع مکمل همان توپخانه و قشون و بمباران ها عملیات “فتح لرستان ” بود.
پیامد این روند، تضعیف اعتماد به نفس هویتی در میان نسل های بعدی لرها بود. بخشی از جامعه برای گریز از برچسب تحقیر، به بازتعریف هویت خود روی آورد؛ برخی جذب روایت پارسیِ رسمی شدند، برخی به روایت های دیگر منطقه ای یعنی روایت کردی گرایش یافتند. این پدیده را نمی توان جدا از سیاست های فرهنگی پس از سرکوب نظامی فهمید .
سرکوب لرها در آغاز عصر پهلوی، صرفاً یک عملیات امنیتی علیه �بی نظمی ایلی� نبود؛ بخشی از فرآیند تمرکز دولت، تثبیت اقتدار و کنترل منابع راهبردی، به ویژه نفت، بود. لرها در این میان بیشترین آسیب را دیدند.
اما در روایت ملی گرایانه بعدی، این قربانی بودن تعمداً به حاشیه رفت. نقش تجزیه طلبی شیخ خزعل برجسته شد، زیرا با الگوی �دولت منجی و وطن پرست� سازگار بود؛ در حالی که پذیرش این واقعیت که یکی از نخستین اقدامات دولت نوین، سرکوب گسترده بخشی از جمعیت به اصطلاح آریایی اصیل خود یعنی لرها یعنی بوده، با اسطوره سازی از آن دولت ملی همخوانی نداشت.
دختر لُر، در این میان، تنها یک فیلم نبود؛ نخستین سند تصویریِ انتقال یک سرکوب از میدان جنگ به حافظه جمعی بود — جایی که گلوله جای خود را به روایت می دهد، و روایت، سرنوشت یک هویت را رقم می زند

پیشگویی، منجی و ظهور قزاق
در روایت دختر، فالگیری پیش از یورش لرها به شهرشان، سرنوشت او را پیش بینی کرده بود: دوری از خانواده، زندگی در کوهستان ( لرستان ) و تبدیل شدن به وسیله عیش و طرب لرها. پدر دختر، نگران از �بلای لرها�، از فالگیر می پرسد: سرانجام کار این لرها چه خواهد شد؟ آیا مردم ایران از این بلا رهایی می یابند؟
فالگیر پاسخ می دهد: �در تاریکی ستاره ای خواهد درخشید و نوری این مملکت را روشن خواهد کرد. � در سکانسی نمادین، ستاره ای در آسمان ظاهر می شود و چهره نورانی رضاخان میرپنج آشکار می گردد؛ منجی ای که می آید تا ایران را از �شرّ لرها� نجات دهد.
فیلم با سکانس هایی از تعقیب و گریز، سرکوب �دزد معروف لُر� ( قلی خان ) و رهایی دختر فارس توسط مأمور دولت پایان می یابد. در پایان، تیترهایی تبلیغاتی روی پرده نقش می بندد:
سال ها گذشت
کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹
دمیدن خورشید سعادت ایران
۴ اردیبهشت ۱۳۰۵
تاجگذاری علیحضرت همایونی
تأمین اقتصاد مملکتی
توسعه امور تجارتی
ایجاد کارخانجات
ترویج امتعه وطنی
اتحاد شکل در لباس
حفظ حقوق نسوان
جمیع این ترقیات تحت توجه شاهنشاه عظیم ایران در قلیل مدت چند سال به ظهور رسید
و فیلم با شعری در ستایش �دور پهلوی� خاتمه می یابد.
زمینه سیاسی ساخت فیلم
دختر لُر در سال ۱۳۱۲ خورشیدی به کارگردانی اردشیر ایرانی در بمبئی ساخته شد. [۱] این فیلم در بستر عملیات نظامی موسوم به �فتح لرستان� و سرکوب ایلات لر تولید شد؛ دورانی که دولت مرکزی برای تثبیت اقتدار خود، کمیته های ایلی از جمله اتحادیه کمیته اتحاد سعادت میان برخی سران لرستان، بختیاری و شیخ خزعل را در هم شکست. [۲]
در این چارچوب، فیلم را می توان بخشی از دستگاه مشروعیت سازی فرهنگی برای اقدامات نظامی دولت دانست. بازنمایی لر به عنوان �اشرار�، �دزد� و �عامل بی نظمی� و تصویر مأمور دولت به عنوان �منجی�، با گفتمان دولت مدرن ساز پهلوی اول همسو بود؛ گفتمانی که قومیت های مزاحم بخصوص ایلات را مانع پیشرفت و تمرکز قدرت می دانست

چرا؟
زیرا روایت بعدی ملی گرایی ایرانی نیازمند یک دولت �منجی وطن� بود، نه دولتی که برای تمرکز منابع، بخشی از جمعیت خود را به شدت سرکوب کرده باشد.
گذشته از آنکه پذیرندگان و باورمندان این روایت دروغین حکومتی , غالبا غافل اند و این پرسش را نمی پرسند که اگر مرکز ثقل فتنه و غائله و همه مساله شیخ خزعل و تجزیه طلبی اعراب بوده است پس چگونه است که همگی قربانیان آن بمباران ها و قتل عام ها و کشتار ها فقط لرها بودند و اکثریت سران و سرکردگان و بزرگان لراعدام شدند اما شیخ خزعل تا سالها بعد عمر بزیست و فرزندان شیخ هم بعدها مرجع امور دولتی در دستگاه پهلوی شدند ؟؟
تناقضی که باید پنهان می شد
نکته قابل توجه آن است که در سال های آغازین پهلوی، مفاهیم �ملت ایران� و �ایرانیت� هنوز در حال تکوین بودند و گفتمان رسمی ملی گرایی ایرانی به شکل منسجم و تثبیت شده بعدی درنیامده بود. [۹] از همین رو، در دختر لُر بیش از آنکه از مضامین �لرِ آریاییِ اصیل� یا �مرزدار ایران� خبری باشد، تصویر � ضد ایران , دشمن , بیگانه , غیر ایرانی � و �دیگریِ مزاحم� برجسته است؛ تصویری که بعدها، با تغییر راهبردهای ادغام فرهنگی، به شکل نرم تری بازتعریف شد.
یعنی در دهه های بعد، پس از سرکوب و قتل عام لرها و بدست آوردن نفت از چنگ لرها , هنگامی که ایدئولوژی �ملت ایران�، �ایرانیت� و �آریایی گرایی� در نظام آموزشی و رسانه ای تثبیت شد، و باید همه اقوام در چارچوب �وطن پرستی تاریخی� بازتعریف می شدند , در این چارچوب، لرها نیز باید �مرزداران غیور� و �ایرانیان اصیل� معرفی می شدند , پس برای دلجویی و فریب لرها, به توسط تئوریسن های ملی گرای عصر پهلوی , تاریخ هخامنشی به لرهای ساده انگار بخصوص بختیاری ها فروخته شد و تئوری لر “ایرانی اصیل”, لر “پارسی پاک نژاد” ولر” آریایی اصیل” جعل و معرفی شد .

پیامدهای هویتی
فشارهای نظامی و فرهنگی دهه های آغازین پهلوی، در کنار سیاست یکسان سازی زبانی و اداری، نه تنها موجب تضعیف ساختارهای ایلی بلکه موجب تضعیف هویت قومی درلرها شد. بخصوص در لرهای شهری , یا لرهای ایلیاتی اما تحصیلکرده نظام آموزشی پهلوی ها که همزمان دارا بودن هویت قومی لری و هویت ملی ایرانی , را در تضاد و در تقابل یکدیگر می دیدند و ناچار به کتمان یا انکار هویت ایلی , محلی و قومی خود می شدند . در چنین بستری، بخشی از نخبگان یا گروه های اجتماعی برای گریز از برچسب های تحقیرآمیز، گرایش به بازتعریف هویتی یافتند؛ پدیده ای که در مطالعات هویت قومی به عنوان �همگون سازی تدافعی� شناخته می شود. [۶]چنانکه بسیاری ایلات و طوایف لر , در پی آن سرکوب ها و سرکوب های فرهنگی پس از آن در پشتکوه لرستان یعنی ایلام و کرمانشاه , به ناچار مصلحت درآن دیدند که هویت لری خویش را کتمان و انکار وخود را به هویت کردی منسوب کنند که هم از سوی سیاست های وقت حکومت پهلوی اول و دوم , به عنوان متحد استراتژیک منطقه ای هم تایید و هم تبلیغ و ترویج می شد. این گرایش و باز تعریف هویت , بخصوص در جوانان به نسبت کهنسالان در آن خطه مشهود تر است .
مسئله نفت؛ حلقه حذف شده روایت
“…حقیقتاً هم ، نقشه را ماهرانه کشیده اند زیرا به خیال خود راه ورود مرا به خوزستان از هر طرف مسدود کرده اند و غیرممکن به نظر میآید که قوای نظامی قادر باشد با وجود رؤسای متمرد عشایر لربختیاری و پشتکوهی با آنهمه طغیان و گردنکشی و ضمناً با وجود تمایل صریح شاه ( احمد شاه ) خود را به مرکز ایالت خوزستان برساند. مقصود از این نقشه چیست ؟خیلی مختصر و مفید: استقلال معادن نفت جنوب وکوتاه کردن دست ایرانی از منافع آتیه آن”
( رییس الوزرا و فرمانده کل قوا - رضا )
* سفرنامه خوزستان رضاشاه, به دیکته رضاخان و نگارش فرج اله بهرامی
اما پرسش اساسی این است: چرا این حجم از تخریب هویتی ضروری بود؟
اگر مسئله صرفاً مقابله با بی نظمی ایلی بود، سرکوب نظامی کفایت می کرد. اما واقعیت آن است که جغرافیای سرکوب، همان جغرافیای نفت بود. حوزه های نفتی جنوب و غرب ایران در قلمروهایی قرار داشت که دولت مرکزی می خواست کنترل مستقیم و بی واسطه بر آن ها داشته باشد. لرستان، بختیاری، و مناطق پیرامونی، از نظر راهبردی برای تثبیت دولت نوپای پهلوی اهمیت حیاتی داشتند.

فراموش نباید کرد که نخبگان ملی گرای ایرانی چون بهار وحسین کاظم زاده ایرانشهر، میرزا حسن خان مشیرالدوله ( پیرنیا ) ، عبدالرحمن سیف آزاد، ذبیح الله صفا، محمد قزوینی، عباس اقبال آشتیانی، مشفق کاظمی، صادق رضازاده شفق، مجتبی مینوی، رشید یاسمی وعلی اکبر سیاسی, ابراهیم پورداوود صادق هدایت و فروغی، داور، تیمورتاش، تقی زاده , سید احمدآقا تبریزی، ، میرزاحسین خان مهیمن، دکتر مشرف نفیسی ( مشرف الدوله ) ، احمد کسروی، رشید یاسمی، الله یار صالح. که همگی ناسیونالیست های تندرویی بودند , در شکلگیری ایده ولوژی نظام مطلقه رضاشاهی , وملت سازی آمرانه که بر سه محور ناسیونالیسـم آریایی /پارسی با محوریت قوم فارس و زبان فارسی , تجـددگرایی نقش کلیدی و راهبردی داشتند!

فیلم دختر لُر را نباید صرفاً نخستین فیلم ناطق فارسی دانست؛ این اثر در واقع نخستین بازنمایی سینماییِ یک پروژه سیاسی است: تثبیت دولت رضاشاه پس از سرکوب قومیت های مزاحم , به ویژه لرها.
در دهه نخست قدرت گیری رضاشاه، یکی از مهم ترین موانع تمرکز قدرت، ایلات لر درغرب و جنوب غرب ایران بودند؛ مناطقی که نه تنها ساختار ایلی قدرتمندی داشتند، بلکه بخش عمده ای از حوزه های نفتی نیز در همان جغرافیا قرار می گرفت و ایلات لر یا در آن مناطق ( بختیاری ها ) یا در سر رسیدن به آن مناطق ( لرهای فیلی ) واقع بودند . عملیات موسوم به �فتح لرستان� فقط یک اقدام امنیتی علیه �اشرار� نبود؛ بلکه بخشی از روند دولت - ملت سازی متمرکز و تثبیت حاکمیت بر قلمروهایی بود که اهمیت راهبردی و اقتصادی داشتند.
در این میان، لرها بیش از دیگران هدف مستقیم عملیات نظامی قرار گرفتند. ساختار ایلی آنان درهم شکسته شد، رهبران شان سرکوب شدند، و اقتدار تاریخی شان فرو ریخت. اما آنچه پس از میدان جنگ رخ داد، شاید اثرگذارتر از خود عملیات نظامی بود: بازسازی روایت.
از سرکوب نظامی تا مهندسی افکار عمومی
فیلم دختر لُر دقیقاً در همین نقطه وارد می شود. در این فیلم، �لُر� نه به عنوان یک جامعه تاریخی با ساختار ایلی و سنت های فرهنگی، بلکه به عنوان نماد آشوب، خشونت و بی نظمی معرفی می شود. دختر اسیرشده – که در نهایت معلوم می شود �لُر نیست� – تمثیلی از ایران است که به دست لرها گرفتار شده و تنها با ظهور دولت مرکزی نجات می یابد.
این تمثیل ساده اما عمیق است:
لر = مانع تمدن
دولت مرکزی = منجی ملت
ایران = قربانی لرها
این تمثیل , تمثیل من نیست بلکه دقیقا بازتاب افکار نخبگان ملیگرایی ایرانی ضد لر چون ملک الشعرا بهار ( خراسانی الاصل ) است که آن قومکشی و آن همه فجایع را، چنین در مدیحه ای به رضاشاه ، وقیحانه وارونه جلوه میدهد:
به عهد پهلوی شاه جوان بخت
که بادش دولت و اقبال همراه
بیامد لشکری تا قوم لُر را
به آداب تمدن سازد آگاه
هم از مرز لرستان شاهراهی
کشد تا خاک خوزستان به دلخواه
به ره در پافشاری کرد این کوه
گرفت از فرط نادانی سرراه
به امر خسروش در هم شکستند
و از آن پیدا شد این عالی گذر گاه
به تاریخش بهار از حق مدد خواست
بگفتندش زنام شه مدد خواه
چو شد ز امر رضاشه کنده این کوه
بجو تاریخش از لطف �رضاشاه�

اَنکَه چَند یَه بِنگِشتِ هَم نِهدیم؟زُو، اِوِن، رَهزِئِشت، هُنَر، آرُنگ، وازِستن و پی چیَل لری هُنِی یَکی نَمَند اِبو و ایما هم هیچی وُر هِشکِس!سَکو گَهِ وُرِستادِنه.
نگاه کن مرد، او که یک پرنده است چگونه سرزمین مادری اش را میخواهد. برای خاکش جان و خون میدهد و برایش هم عیب نیست که در راه دفاع از سرزمین مادریش اش بمیرد. اما ما چی؟مثلا اندازه یک گنجشک هم نیستیم؟
زبان، رسوم، فرهنگ، هنر، موسیقی، رقص و همه چیز لری دارد منقرض میشود و ما هم انگار که نه انگار!اکنون زمان برخاستن است

پایار بوین