عنایت الله رضا

پس از شهریور ۱۳۲۰ به حزب توده پیوست. در سال ۱۳۲۴ بازداشت و به کرمان تبعید شد و پس از آزادی، در سال ۱۳۲۵ به آذربایجان رفت و در ساختار نظامی حکومت فرقه دموکرات آذربایجان فعالیت کرد. پس از فروپاشی آن حکومت، به شوروی رفت و حدود دو دهه در آنجا ماند.
او آثار پژوهشگران روس درباره ایران باستان، اشکانیان، ساسانیان و مرزهای ایران و روم را ترجمه کرد ، همچون :
تمدن ایران ساسانی، اثر و. گ. لوکونین
اسرار مرگ استالین، نوشته آوتور خانوف
شهرهای ایران در دوران پارتیان و ساسانیان نوشته پیگولوسکایا
اعراب حدود مرزهای روم شرقی و ایران در سده های ۴–۶ میلادی، نوشته پیگولوسکایا
تاریخ سری جنایت های استالین، نوشته الکساندر آرلوف
اسرار مرگ استالین، نوشته آوتور خانوف
نوشته هایش :
اران از دوران باستان تا آغاز عهد مغول
ایران و ترکان در روزگار ساسانیان
کمونیسم و دموکراسی
مارکسیسم و مسئله بیگانگی انسان
آذربایجان و اران
اورارتو
عنایت الله رضا در ۲۰ تیر ۱۳۸۹ در تهران و در ۹۰ سالگی درگذشت.
������������
نگاهش به زبان مردم آذربایجان :
رضا معتقد بود که ترکی زبان بومی پیشاترک آذربایجان نبوده و زبان های ایرانی منطقه پیش از گسترش ترکی رواج داشته اند.
در ساختار کتاب، او ابتدا درباره �تیره و زبان مردم آذربایجان� می گوید و سپس جداگانه روند کوچ ترکان و نفوذ زبان ترکی به آذربایجان را بررسی می کند.
وی زبان �آذری� را در معنای تاریخی آن، یکی از زبان ها یا گویش های ایرانی آذربایجان پیش از ترکی شدن منطقه می داند.
وی درباره کشور جعلی اذربایجان می گوید :منابع یونانی و رومی آن سرزمین را آلبانیای قفقاز، ارمنیان آن را آغوان یاآغوانک و ایرانیان اران می نامیدند ، حزب مساوات در قفقاز در سال ۱۹۱۸ نام �آذربایجان� را برای دولت جدید انتخاب کرد و این انتخاب با اندیشه های ترکی گرایانه و وحدت سیاسی ترک زبانان ارتباط داشت.
به روایت رضا، هدف نهایی برخی از رهبران این جریان، ایجاد پیوند یا اتحاد میان آذربایجان ایران و سرزمین قفقاز بود.
پس از سقوط دولت مساوات در ۲۸ آوریل ۱۹۲۰، حکومت شوروی نیز نام �آذربایجان� را حفظ کرد و بدین ترتیب نام جدید تثبیت شد.