سکه های ساسانی اشاره به سکه هایی دارد که در قلمروی شاهنشاهی ساسانی ( ۶۵۱–۲۲۴ میلادی ) ضرب می شد. امپراتوری روم همراه با امپراتوری ساسانی مهم ترین دولت های صادرکننده پول در اواخر دوران باستان بودند. آغاز تاریخ ضرب اولین سکهٔ ساسانی که نام فرمانروایان ساسانی جایگزین نام شاهان دودمان پیشین شد، حدود سال ۲۰۹ میلادی دانسته می شود. این سکه ها سند و مدرک های گران بهایی از تاریخ و فرهنگ و هنر و دین ایران به شمار می روند. از نظر تاریخ نگاری استفاده از این منابع به مانند بررسی سنگ نوشته ها و نقش برجسته های ساسانی بسیاری از مسائل تاریخی را به نظر می آورد. سکه های ساسانی از جنس طلا، نقره، برنز و آلیاژی از قلع و سرب ضرب شده اند. سکه های طلا را دینار و نقره را درهم می گفتند. شاهنشاهی اشکانی در مدت چهار قرن فرمانروایی تنها به ضرب سکه های نقره اکتفا نمود اما اردشیر بابکان برای رقابت با رومیان و نمایش قدرت سیاسی و اقتصادی، سکه های طلای «دینار» ضرب کرد. وزن این سکه های طلا هم وزن طلای رومی بود. بر روی سکه های ساسانی تصویر شاه دیده می شود که تقریباً همیشه صورت او به سوی راست است. هر شاه دارای تاج مخصوص به خود بود اما بعضی از شاهان چند تاج مختلف داشتند. گاه در سکه های ساسانی نقش شاهنشاه و جانشین او یا تصویر سه گانه شاهنشاه، بانوی بانوان و جانشین شاهنشاه نقش می شد که این ترکیب تنها ویژهٔ سکه های بهرام دوم است. در اوایل دوره، در پشت سکه، آتشدانی تصویر شده است که شعلهٔ آتش در آن نمایان است. در دو سوی آتشدان تصویر شاه و ملکه یا شاه و ولیعهد یا شاه و یکی از ایزدان زرتشتی مهر ( ایزد ایرانی ) و آناهیتا دیده می شود اما در اواسط دورهٔ ساسانی به بعد، دو موبد در دو سوی آتشدان دیده می شوند. تقریباً تمامی سکه های ضرب شده بعد از خسرو پرویز، از نظر صورت و لباس و تاج و عناصر پشت سکه به طور کامل به سکه های خسرو پرویز شباهت دارند. موارد استثنایی معدود، شامل سکه های شیرویه، اردشیر سوم، پوران و قسمتی از سکه های یزدگرد سوم است. اعراب مسلمان پس از فتح ایران، سکه هایی به سبک سکه های ساسانی با حاشیه ای به خط کوفی، ضرب کردند که به سکه های عرب - ساسانی معروف است.
... [مشاهده متن کامل]
تاریخ آغاز ضرب اولین سکهٔ ساسانی که نام فرمانروایان ساسانی جایگزین نام شاهان دودمان پیشین شد، حدود سال ۲۰۹ میلادی دانسته می شود. پیش از آن بر سکه های شاهان پارس افسر و نشانه های شاهی، تصویر پرستشگاه، آتشدان با آتش شعله ور و نمادهایی از ماه و ستاره و نقش اهورامزدا ضرب می شد که نشان می دهد در این استان ایران، برخلاف دیگر نواحی، آتش مقدس را ستایش و اهورامزدا را پرستش می کردند و آئین کهن همچنان بر جای بوده است. به گفتهٔ طبری، خاندان بازرنگی تا سدهٔ سوم میلادی بر پارس فرمانروایی داشتند. بنا بر نوشته های تاریخی باستان، از آغاز سدهٔ سوم میلادی در دودمان پارس دگرگونی به وجود آمد و پاپک فرزند ساسان که در نزدیک استخر می زیست، حکومت این سرزمین را به دست آورد و پس از چندی پسر بزرگتر خود شاپور را بر تخت شاهی نشاند. پیش از به پادشاهی رسیدن اردشیر بابکان، بر روی سکه های شاهان پارس تصویر شاه و بر پشت برخی از سکه ها تصویر پدر پادشاه دیده می شود. بر روی سکه نام و عنوان شاه به صورت «بغ ( فرمانروا ) ، شاه» و بر پشت سکه نام و عنوان پدر شاه به صورت «فرزند بغ ( فرمانروا ) شاه» نوشته شده است. تاکنون سکه ای از پاپک پدر اردشیر بابکان بدین شکل به دست نیامده است. تنها پنج درهم نقره به نام پسر بزرگ پاپک و برادر بزرگ اردشیر بابکان، به نام شاپور یافت شده است. بر روی این سکه تصویر «شاپور» بر تخت شاهی پارس و بر پشت سکه تصویر پدرش پاپک با کلاه مرواریددوزی شده ضرب شده است.
![سکه های ساسانی](//img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/081846.webp)
![سکه های ساسانی](//img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/094292.webp)
![سکه های ساسانی](//img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/071716.webp)
![سکه های ساسانی](//img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/075458.webp)
![سکه های ساسانی](//img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/065877.webp)
![سکه های ساسانی](//img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/065223.webp)
... [مشاهده متن کامل]
تاریخ آغاز ضرب اولین سکهٔ ساسانی که نام فرمانروایان ساسانی جایگزین نام شاهان دودمان پیشین شد، حدود سال ۲۰۹ میلادی دانسته می شود. پیش از آن بر سکه های شاهان پارس افسر و نشانه های شاهی، تصویر پرستشگاه، آتشدان با آتش شعله ور و نمادهایی از ماه و ستاره و نقش اهورامزدا ضرب می شد که نشان می دهد در این استان ایران، برخلاف دیگر نواحی، آتش مقدس را ستایش و اهورامزدا را پرستش می کردند و آئین کهن همچنان بر جای بوده است. به گفتهٔ طبری، خاندان بازرنگی تا سدهٔ سوم میلادی بر پارس فرمانروایی داشتند. بنا بر نوشته های تاریخی باستان، از آغاز سدهٔ سوم میلادی در دودمان پارس دگرگونی به وجود آمد و پاپک فرزند ساسان که در نزدیک استخر می زیست، حکومت این سرزمین را به دست آورد و پس از چندی پسر بزرگتر خود شاپور را بر تخت شاهی نشاند. پیش از به پادشاهی رسیدن اردشیر بابکان، بر روی سکه های شاهان پارس تصویر شاه و بر پشت برخی از سکه ها تصویر پدر پادشاه دیده می شود. بر روی سکه نام و عنوان شاه به صورت «بغ ( فرمانروا ) ، شاه» و بر پشت سکه نام و عنوان پدر شاه به صورت «فرزند بغ ( فرمانروا ) شاه» نوشته شده است. تاکنون سکه ای از پاپک پدر اردشیر بابکان بدین شکل به دست نیامده است. تنها پنج درهم نقره به نام پسر بزرگ پاپک و برادر بزرگ اردشیر بابکان، به نام شاپور یافت شده است. بر روی این سکه تصویر «شاپور» بر تخت شاهی پارس و بر پشت سکه تصویر پدرش پاپک با کلاه مرواریددوزی شده ضرب شده است.
![سکه های ساسانی](http://img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/081846.webp)
![سکه های ساسانی](http://img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/094292.webp)
![سکه های ساسانی](http://img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/071716.webp)
![سکه های ساسانی](http://img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/075458.webp)
![سکه های ساسانی](http://img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/065877.webp)
![سکه های ساسانی](http://img.abadis.ir/comments/words/سکه های ساسانی/065223.webp)
پشیز
سکه های ساسانی اسناد و مدارک گران بهایی از تاریخ و فرهنگ و هنر و مذهب ایران به شمار می روند. از نظر تاریخ نگاری استفاده از این منابع به مانند بررسی کتیبه ها و نقش برجسته های ساسانی بسیاری از مسائل تاریخی را به نظر می آورد. سکه های ساسانی از جنس طلا، نقره، برنز، و آلیاژی از قلع و سرب ضرب شده اند. سکه های طلا را دینار و نقره را درهم می گفتند. اشکانیان در مدت چهار قرن فرمانروایی تنها به ضرب سکه های نقره اکتفا نمودند اما اردشیر یکم برای رقابت با رومیان و نمایش قدرت سیاسی و اقتصادی اقدام به ضرب سکه های طلا دینار نمود. وزن این سکه های طلا هم وزن طلای رومی بود.
... [مشاهده متن کامل]
محتویات [نمایش]
تاریخچه [ویرایش]
بر سکه های شاهان پارس افسر و نشانه های شاهی، تصویر پرستشگاه، آتشدان با آتش شعله ور و مظاهری از ماه و ستاره و نقش اهورامزدا ضرب شده که نشان می دهد که در این استان ایران برخلاف دیگر نواحی آتش مقدس را ستایش و اهورامزدا را پرستش می کردند و آئین کهن همچنان بر جای بوده است. به گفتهٔ طبری تا سدهٔ سوم میلادی خاندان بازرنگی بر پارس فرمانروایی داشتند بنا بر نوشته های تاریخی باستان از آغاز سدهٔ سوم میلادی در دودمان پارس دگرگونی بوجود آمد و پاپک فرزند ساسانکه در نزدیک استخر می زیست، حکومت این سرزمین را به دست آورد و پس از چندی پسر بزرگتر خود شاپور را بر تخت شاهی نشاند. [۱]
بر روی سکه های شاهان پارس پیش از به پادشاهی رسیدن اردشیر بابکان تصویر شاه آن سرزمین و بر پشت سکه تصویر پدرش دیده می شود. بر روی سکه نام و عنوان شاه به صورت «بغ ( فرمانروا ) ، شاه» و بر پشت سکه نام و عنوان پدر شاه به صورت «فرزند بغ ( فرمانروا ) شاه» نوشته شده است. تاکنون سکه ای از پاپک پدر اردشیر بابکان بدین شکل به دست نیامده است. تنها پنج درهم نقره به نام پسر بزرگ پاپک و برادر بزرگ اردشیر بابکان، به شاپور یافت شده است. بر روی این سکه تصویر شاپور بر تخت شاهی پارس و بر پشت سکه تصویر پاپک با کلاه مرواریددوزی شده ضرب شده است. [۲]
آغاز تاریخ ضرب اولین سکهٔ ساسانی که نام فرمانروایان ساسانی جایگزین نام شاهان دودمان پیشین شد، حدود سال ۲۰۹ میلادی دانسته می شود. [۳]
تقریباً تمامی سکه های ضرب خورده بعد از خسرو دوم از نظر صورت و لباس و تاج و عناصر پشت سکه بطور کامل به سکه های خسرو دوم شباهت دارند. موارد استثنایی معدود، شامل سکه های قباد دوم، اردشیر سوم، پوران و قسمتی از سکه های یزدگرد سوم است. [۴]
جنس، وزن و تقسیمات [ویرایش]
سکه های ساسانی از جنس طلا، نقره، برنز و آلیاژی از قلع و سرب ضرب شده اند. اشکانیان در مدت چهار قرن فرمانروایی تنها به ضرب سکه های نقره اکتفا نمودند اما اردشیر یکم برای رقابت با رومیان و نمایش قدرت سیاسی و اقتصادی اقدام به ضرب سکه های طلا دینار نمود. وزن این سکه های طلا هم وزن طلای رومی بود. [۵]
سکه های طلا را دینار می گفتند. وزن سکه های طلای ساسانی در سده های سوم و چهارم میلادی به اندازهٔ وزن سکه های آئورئوس بود. بعدها وزن سکه های نامبرده کاهش بسیار یافت. [۶] مسکوکات زرین زمان ساسانیان خیلی کمتر است و علت عمدهء آن است که هر پادشاهی پس از اینکه به تخت مینشست مسکوکات زرین زمان پادشاه گذشته را گردآوری کرده و آن را میگداخت و از نو به نام خود سکه ضرب میکرد. [۷] آنان با ضرب سکههای زرین که اشکانیان آنها را به کار نمیبردند ، نهتنها سنت هخامنشی را دوباره زنده کردند، بلکه آن را رقیب و جایگزین سکههای رومی در بازارهای شرق ساختند. دلیل دیگری را برای ضرب سکهٔ طلا عنوان میکنند و آن این است که با روی کار آمدن نخسین شاهنشاه ساسانی، اردشیر بابکان، بلافاصله سیاست خاوری جان گرفت و در نتیجه لشکرکشیهایی را بر ضد کوشان و به شمال هندوستان یعنی مناطقی که ضرب طلا از پیشتر در آنها معمول بود، به دنبال آورد؛ زیرا که تحریکات نظامی در این مناطق عمدتاً فقط با طلا میتوانست به راه انداخته شود. وزن سکهٔ زر معمولی که از زمان اردشیر اول تا شاپور سوم ضرب میشد، بین ۷ تا ۷٫۴ گرم بود. این سکه در مقادیر معتنابه وارد نظام پولی ایران شده بود و با آئورئوس مرغوب رومی تقریبا مطابقت داشت. دینارهای طلا در دادوستد بین المللی نقش کمتری داشتند. [۸]
سکه های نقره را دراخم می گفتند. دراخم های ساسانی در عربی نیز درهم خوانده میشدند. درهم واحد پول و وزن به شمار می آمد. نقره در دورهٔ اشکانیان نیز رایجترین سکه بود، و در این دوره نیز جنس اصلی سکههای دولت ساسانی گردید. [۹] وزن یک درهم تقریباً ۴ گرم بود. سکه های نقره علاوه بر درهم ، شامل ۴ درهمی و نیم درهمی و یک ششم درهمی که دانگ نامیده میشد، بودهاند. [۸]
سکه های برنز ساسانی وزن پایداری نداشت. [۱۰]
وزن سکه های مسی بزرگ حدود ۱۶ گرم است. یکی از سکه های بسیار رایج روزگار ساسانی سکه های چهار درهمی مسین بود که به سکه های یک دوم و یک ششم نیز تقسیم شده بود. [۱۱] سکههای مسین بهندرت سالم ماندهاند. کمیابی نسبی مضروبات مسین ساسانی با این واقعیت به خوبی همخوانی دارد که سکههای مسین کوچک به مثابه سکهای ممتاز همچنان به صورت پول خرد در گردش پولی شهرهای بزرگ باقی ماند و وضع نامرغوب سکههای مسین اشکانی موجود نیز تا اندازهای مبین این ادعاست. [۸]ef"
به غیر از این ساسانیان سکه های ساخته شده از آلیاژی از قلع و سرب نیز سکه ضرب میکردند. [۸]
خصوصیات تصویری روی سکه ها [ویرایش]
بر روی سکه های ساسانی تصویر شاه دیده می شود که تقریباً همیشه صورت او به سوی راست است. هر شاه دارای تاج مخصوص به خود بوده اما بعضی از شاهان دارای چند تاج مختلف بوده اند. گاه در سکه های ساسانی نقش شاهنشاه و جانشین او و یا تصویر سه گانه، شاهنشاه، بانوی بانوان و جانشین شاهنشاه نقش می شد که این ترکیب تنها ویژهٔ سکه های بهرام دوم است. [۱۲]
خصوصیات تصویری پشت سکه ها [ویرایش]
سکه متعلق به هرمز دوم، تصویر ایزدان ( احتمالاً اهورامزدا ) . . .
... [مشاهده متن کامل]
محتویات [نمایش]
تاریخچه [ویرایش]
بر سکه های شاهان پارس افسر و نشانه های شاهی، تصویر پرستشگاه، آتشدان با آتش شعله ور و مظاهری از ماه و ستاره و نقش اهورامزدا ضرب شده که نشان می دهد که در این استان ایران برخلاف دیگر نواحی آتش مقدس را ستایش و اهورامزدا را پرستش می کردند و آئین کهن همچنان بر جای بوده است. به گفتهٔ طبری تا سدهٔ سوم میلادی خاندان بازرنگی بر پارس فرمانروایی داشتند بنا بر نوشته های تاریخی باستان از آغاز سدهٔ سوم میلادی در دودمان پارس دگرگونی بوجود آمد و پاپک فرزند ساسانکه در نزدیک استخر می زیست، حکومت این سرزمین را به دست آورد و پس از چندی پسر بزرگتر خود شاپور را بر تخت شاهی نشاند. [۱]
بر روی سکه های شاهان پارس پیش از به پادشاهی رسیدن اردشیر بابکان تصویر شاه آن سرزمین و بر پشت سکه تصویر پدرش دیده می شود. بر روی سکه نام و عنوان شاه به صورت «بغ ( فرمانروا ) ، شاه» و بر پشت سکه نام و عنوان پدر شاه به صورت «فرزند بغ ( فرمانروا ) شاه» نوشته شده است. تاکنون سکه ای از پاپک پدر اردشیر بابکان بدین شکل به دست نیامده است. تنها پنج درهم نقره به نام پسر بزرگ پاپک و برادر بزرگ اردشیر بابکان، به شاپور یافت شده است. بر روی این سکه تصویر شاپور بر تخت شاهی پارس و بر پشت سکه تصویر پاپک با کلاه مرواریددوزی شده ضرب شده است. [۲]
آغاز تاریخ ضرب اولین سکهٔ ساسانی که نام فرمانروایان ساسانی جایگزین نام شاهان دودمان پیشین شد، حدود سال ۲۰۹ میلادی دانسته می شود. [۳]
تقریباً تمامی سکه های ضرب خورده بعد از خسرو دوم از نظر صورت و لباس و تاج و عناصر پشت سکه بطور کامل به سکه های خسرو دوم شباهت دارند. موارد استثنایی معدود، شامل سکه های قباد دوم، اردشیر سوم، پوران و قسمتی از سکه های یزدگرد سوم است. [۴]
جنس، وزن و تقسیمات [ویرایش]
سکه های ساسانی از جنس طلا، نقره، برنز و آلیاژی از قلع و سرب ضرب شده اند. اشکانیان در مدت چهار قرن فرمانروایی تنها به ضرب سکه های نقره اکتفا نمودند اما اردشیر یکم برای رقابت با رومیان و نمایش قدرت سیاسی و اقتصادی اقدام به ضرب سکه های طلا دینار نمود. وزن این سکه های طلا هم وزن طلای رومی بود. [۵]
سکه های طلا را دینار می گفتند. وزن سکه های طلای ساسانی در سده های سوم و چهارم میلادی به اندازهٔ وزن سکه های آئورئوس بود. بعدها وزن سکه های نامبرده کاهش بسیار یافت. [۶] مسکوکات زرین زمان ساسانیان خیلی کمتر است و علت عمدهء آن است که هر پادشاهی پس از اینکه به تخت مینشست مسکوکات زرین زمان پادشاه گذشته را گردآوری کرده و آن را میگداخت و از نو به نام خود سکه ضرب میکرد. [۷] آنان با ضرب سکههای زرین که اشکانیان آنها را به کار نمیبردند ، نهتنها سنت هخامنشی را دوباره زنده کردند، بلکه آن را رقیب و جایگزین سکههای رومی در بازارهای شرق ساختند. دلیل دیگری را برای ضرب سکهٔ طلا عنوان میکنند و آن این است که با روی کار آمدن نخسین شاهنشاه ساسانی، اردشیر بابکان، بلافاصله سیاست خاوری جان گرفت و در نتیجه لشکرکشیهایی را بر ضد کوشان و به شمال هندوستان یعنی مناطقی که ضرب طلا از پیشتر در آنها معمول بود، به دنبال آورد؛ زیرا که تحریکات نظامی در این مناطق عمدتاً فقط با طلا میتوانست به راه انداخته شود. وزن سکهٔ زر معمولی که از زمان اردشیر اول تا شاپور سوم ضرب میشد، بین ۷ تا ۷٫۴ گرم بود. این سکه در مقادیر معتنابه وارد نظام پولی ایران شده بود و با آئورئوس مرغوب رومی تقریبا مطابقت داشت. دینارهای طلا در دادوستد بین المللی نقش کمتری داشتند. [۸]
سکه های نقره را دراخم می گفتند. دراخم های ساسانی در عربی نیز درهم خوانده میشدند. درهم واحد پول و وزن به شمار می آمد. نقره در دورهٔ اشکانیان نیز رایجترین سکه بود، و در این دوره نیز جنس اصلی سکههای دولت ساسانی گردید. [۹] وزن یک درهم تقریباً ۴ گرم بود. سکه های نقره علاوه بر درهم ، شامل ۴ درهمی و نیم درهمی و یک ششم درهمی که دانگ نامیده میشد، بودهاند. [۸]
سکه های برنز ساسانی وزن پایداری نداشت. [۱۰]
وزن سکه های مسی بزرگ حدود ۱۶ گرم است. یکی از سکه های بسیار رایج روزگار ساسانی سکه های چهار درهمی مسین بود که به سکه های یک دوم و یک ششم نیز تقسیم شده بود. [۱۱] سکههای مسین بهندرت سالم ماندهاند. کمیابی نسبی مضروبات مسین ساسانی با این واقعیت به خوبی همخوانی دارد که سکههای مسین کوچک به مثابه سکهای ممتاز همچنان به صورت پول خرد در گردش پولی شهرهای بزرگ باقی ماند و وضع نامرغوب سکههای مسین اشکانی موجود نیز تا اندازهای مبین این ادعاست. [۸]ef"
به غیر از این ساسانیان سکه های ساخته شده از آلیاژی از قلع و سرب نیز سکه ضرب میکردند. [۸]
خصوصیات تصویری روی سکه ها [ویرایش]
بر روی سکه های ساسانی تصویر شاه دیده می شود که تقریباً همیشه صورت او به سوی راست است. هر شاه دارای تاج مخصوص به خود بوده اما بعضی از شاهان دارای چند تاج مختلف بوده اند. گاه در سکه های ساسانی نقش شاهنشاه و جانشین او و یا تصویر سه گانه، شاهنشاه، بانوی بانوان و جانشین شاهنشاه نقش می شد که این ترکیب تنها ویژهٔ سکه های بهرام دوم است. [۱۲]
خصوصیات تصویری پشت سکه ها [ویرایش]
سکه متعلق به هرمز دوم، تصویر ایزدان ( احتمالاً اهورامزدا ) . . .