سنگ

[ویکی فقه] سنگ جسمی است طبیعی و سخت که در مواردی به عنوان وزنه برای ترازو به کار می رود.
از سنگ به معنای نخست در بابهای طهارت، صلات، اطعمه و اشربه، احیاء موات و حدود سخن گفته اند.
← سنگ در باب طهارت
از سنگ به معنای دوم در باب تجارت و ضمان سخن گفته اند.
← سنگ در باب تجارت
...

سَنگ یا صَخرِه به مواد جامدی از پوسته زمین گفته می شود. که از یک یا چند کانی که با یکدیگر پیوند یافته اند، تشکیل شده است. در زمین شناسی سنگ تجمعی طبیعی و جامد از مواد معدنی یا شبه معدنی است. لایه خارجی جامد زمین ( سنگ کره ) از سنگ تشکیل شده است. سنگ ها سه گونه هستند: آذرین، رسوبی و دگرگونی. دانش شناختن سنگ ها را سنگ شناسی می نامند. عنصر اصلی تشکیل دهنده تمامی سنگ ها سیلیسیم است.
سنگ ها و کانی ها در ساختمان سازی، صنایع، پزشکی و غیره به کار می روند. به قطعه های بزرگی از سنگ که در بیرون از خاک دیده شود، تخته سنگ یا صَخرِه می گویند.
قسمت عمده قشر زمین از سنگ سخت تشکیل شده است. هر جای پای ما سنگ سخت است. سنگ ممکن است از یک طبقه خاک پوشیده شده باشد. ممکن است از طبقه ای از آن به کلفتی چند متر یا حتی چند کیلومتر پوشیده باشد. ولی هر جای زمین را به اندازه کافی بشکافیم، به سنگ سخت خواهیم رسید. [ ۱]
مهم ترین تفاوت خاک و سنگ اختلاف در میزان فشردگی و چسبندگی آنها به یکدیگر است. از دیدگاه زمین شناسی سنگ به موادی از پوسته زمین گفته می شود که از یک یا چند کانی که با یکدیگر پیوند یافته اند درست شده است. در مقابل خاک توده ای از ذرات با دانه های جدا یا دارای پیوند سست است. که بر اثر هوازدگی سنگ ها و به طور برجا تشکیل شده است. اما در مهندسی و کارهای ساختمانی قابلیت حفاری مصالح زمین شناسی به عنوان شاخصی در طبقه بندی آنها به دو گروه سنگ و خاک مورد استفاده قرار می گیرد. [ ۲]
چرخه سنگ به مجموعه فرآیندهایی گفته می شود که منجر به ایجاد انواع سنگ روی پوسته زمین و همچنین تبدیل آن ها به یکدیگر می شود. به عبارت دیگر، به مجموعه تغییرات سنگ ها در اندازه و ترکیبشان در اثر فرایندهای مختلف مثل هوازدگی و انجماد مواد مذاب و دگرگونی چرخه سنگ گفته می شود.
در طول زمان های دراز سنگ ها براثر فرسایش خرد می شوند و پس از حمل رسوبات سرانجام سنگ رسوبی را می سازند. سنگ رسوبی ممکن است در اعماق زمین براثر گرما و فشار به سنگ دگرگونی تبدیل شود یا آن که پس از ذوب به سنگ آذرین تبدیل گردد. سنگ های آذرین هم تحت تأثیر فشار و حرارت دگرگون می شوند. به مجموعه این تغییرات و تبدیل حالت ها چرخه سنگ گفته می شود. [ ۳]
هوازدگی، در آغاز به سنگ سخت و جامد حمله ور می شود. این نوع سنگ، یا از سرد شدن گدازه بر روی سطح زمین تشکیل شده است یا سنگی آذرین بوده که در زیر سطح زمین تشکیل یافته و بعدها به علت فرسایش سطح پوشاننده آن پدیدار شده است. محصولات نهایی عمل هوازدگی موادی هستند که نهایتاً در تشکیل سنگ های جدید ( رسوبی، دگرگونی و حتی آذرین ) بکار می روند.

سنگ (فیلم ۱۹۹۵). سنگ ( لهستانی: Pestka ) یک فیلم درام دلهره آور روان شناختی لهستانی به کارگردانی یاتسک برومسکی است که در سال ۱۹۹۵ ساخته و در سال ۱۹۹۶ منتشر شد.
• کریستیانا یاندا
• دانیل اولبریخسکی
• آنا دیمنا
• آگنیشکا کروکوونا
• یان فریچ
• یان انگلرت

سنگ (فیلم ۲۰۱۲). «سنگ» ( روسی: Камень ) یک فیلم است که در سال ۲۰۱۲ منتشر شد.

سنگ (فیلم ۲۰۱۳). «سنگ» ( انگلیسی: The Stone ( 2013 film ) ) فیلمی در ژانر درام و اکشن است که در سال ۲۰۱۳ منتشر شد.

سنگ (یکا). سنگ ( مخفف: st ) از یکاهای قدیمی است برابر با ۱۴ پوند آوواردوپوآ ( حدود ۶٫۳۵  kg ) که در گذشته در بریتانیا و ایرلند برای اندازه گیری وزن بدن انسان به کار می رفت و در بسیاری از کشورهای اروپای شمالی برای اندازه گیری وزن کالاهای تجاری استفاده می شد.

سنگ (rock)
تکه ای جامد از زمین یا هر تودۀ معدنی دیگر در منظومۀ شمسی. سنگ ها از کانی ها یا موادی با منشأ آلی تشکیل شده اند. سه نوع اصلی سنگ ها عبارت اند از سنگ های آذرین، رسوبی، و دگرگونی. سنگ ها از ترکیب یا انبوهۀ کانی ها تشکیل شده اند. خواص سنگ به اجزای تشکیل دهندۀ آن بستگی دارد. هر نهشته از کانی های ارزشمند اقتصادی به کانسار موسوم است. سنگ ها درنتیجۀ هوازدگی به اجزای بسیار کوچک تجزیه می شوند و براثر ترکیب آن ها با مواد حاصل از گیاهان و جانوران خاک به وجود می آید. در زمین شناسی، گاهی به مواد تحکیم نیافته، مانند ماسه، گل، رس، و زغال سنگ نارس (تورپ)، نیز سنگ می گویند. سنگ های آذرین براثر سردشدن و تحکیم ماگما ایجاد می شوند. مواد سنگی مذاب از درون بخش تحتانی پوستۀ زمین یا گوشته سرچشمه می گیرند. در آن جا، دمای مواد به ۱۰۰۰ درجۀ سانتی گراد می رسد. این سنگ ها ممکن است روی سطح زمین یا در زیر آن ایجاد شوند و معمولاً بافت بلورین دارند. بلورهای درشت در سنگ هایی مانند گرانیت فراوان ترند که براثر سرد شدن تدریجی مواد مذاب درون پوستۀ زمین حاصل می شوند. بلورهای ریزدانه در سنگ هایی مانند بازالت شکل می گیرند که حاصل سرد شدن سریع تر مواد مذاب روی سطح زمین اند. سنگ های آذرین، مانند گرانیت، به علت ترکیب اسیدی شان به خصوص دربرابر باران های اسیدی آسیب پذیرند. سنگ های رسوبی براثر فشردگی ذرات نهشته شده با آب، باد یا یخ تشکیل می شوند. این سنگ ها ممکن است حاصل فرسایش سنگ های قدیمی تر، نهشته شدن مواد آلی یا ته نشست های شیمیایی باشند. مثلاً، ماسه سنگ از ذرات ماسه، و سنگ آهک از بقایای آهکی موجودات دریایی تشکیل شده اند و گچ ته نشستِ حاصل از تبخیر آب دریاست. سنگ های رسوبی عموماً در لایه ها یا چینه هایی مجزا نهشته می شوند و حاوی فسیل های بسیارند. سنگ های دگرگونی براثر اِعمال فشار یا دمای زیاد بر سنگ های رسوبی یا آذرین قبلی پدید می آیند. این دما و فشار موجب تغییر ترکیب شیمیایی، ساختار، و بافت سنگ ها می شود. مثلاً، سنگ مرمر براثر اعمال حرارت و فشار از سنگ آهک حاصل می شود، در حالی که گرانیت براثر دگرگونی به سنگی دانه درشت و برگ وار (ورقه ای)، با نام گنیس، تبدیل می شود.
مطالعۀ سنگ ها. مطالعۀ پوستۀ زمین و ترکیب آن در حوزۀ علومِ به هم پیوسته ای قرار دارد که در مجموع به زمین شناسی معروف اند و هر حوزه تخصص های ویژه ای دارد. از این میان، زمین شناسان به تعیین و بررسی سازندهای سنگی و تعیین زمان و چگونگی تشکیل آن ها می پردازند. سنگ شناسان سنگ های گوناگون را شناسایی و طبقه بندی می کنند. کانی شناسان به مطالعۀ کانی های سازندۀ سنگ ها می پردازند، و دیرین شناسان به مطالعۀ بقایای سنگوارۀ گیاهان و جانورانی می پردازند که در سنگ ها یافت می شوند.
کاربردهای مطالعۀ سنگ ها. یافته های حاصل از این مطالعات و بررسی ها دانشمندان را قادر می سازد که تاریخچۀ زمین را دریابند و دربارۀ گونه های حیات در کرۀ زمین، طی میلیون ها سال قبل، اطلاعاتی به دست آورند. از این یافته ها همچنین برای اکتشاف و نقشه برداری از ذخایر سوخت های فسیلی، مانند زغال سنگ، نفت، و گاز طبیعی، و همچنین مواد معدنی باارزش، همچون کانسارهای فلزاتی مثلِ آلومینیوم، آهن، سرب، قلع، و عناصر پرتوزایی مانند اورانیوم و رادیوم استفاده می کنند. این کانسارها ممکن است نزدیک سطح زمین یا در اعماق زیرِزمین و بیشتر در زیر اقیانوس ها قرار داشته باشند. در برخی مناطق همۀ کوهستان ممکن است متشکل از نهشته های کانسار آهن یا مس باشد، در حالی که در مناطق دیگر سنگ ها ممکن است حاوی کانی های غیرفلزی ارزشمند مانند گرافیت و بوراکس یا جواهرات قیمتی مانند الماس و یاقوت باشند.
سنگ به مثابۀ مادۀ ساختمانی و تزیینی. علاوه بر معدن کاری سنگ ها برای استخراج سوخت های فسیلی، فلزات، کانی ها، و سنگ های قیمتی، سنگ ها به منزلۀ مواد و مصالح ساختمانی نیز به کار می روند. سنگ از معدن به صورت قطعات یا ورقه های سنگ ساختمانی استخراج می شود یا آن که آن را خرد و به منزلۀ سنگ لاشه در کارهای ساختمانی مصرف می کنند. سنگ هایی مثل سنگ آهک در تهیۀ سیمان نیز کاربرد دارند که علاوه بر آن که به منزلۀ مادۀ پیوندی می تواند با سنگ های خردشده، ماسه و آب مخلوط شود و برای تهیۀ بتون پایدار و مقاوم به کار رود، کاربردهای بسیار در ساخت جاده ها، شاهراه ها، سدها، و ساختمان ها دارد. مهم ترین سنگ هایی که برای ساختمان سازی به کار می روند عبارت اند از گرانیت، سنگ آهک، ماسه سنگ، سنگ مرمر، و اسلیت. گرانیت از مقاوم ترین سنگ های ساختمانی است. این سنگ دربرابر هوازدگی بسیار مقاوم است، اما به علت سختی زیاد برش دادن و فرآوری آن مشکل است. سنگ آهک نیز سخت و بادوام است و به آسانی بریده می شود و شکل می گیرد. بنابراین، در عموم ساختمان ها مصرف می شود. رنگ و بافت سنگ ها در محل های گوناگون ممکن است متفاوت باشد. مثلاً، سنگ پرتلند که از سنگ های ژوراسیکِ ناحیۀ دورسِت است سفید و دارای بافتی یکنواخت و مقاوم است، در حالی که سنگ باث سنگ آهکی ائولیتی، عسلی رنگ، و متخلخل است. ماسه سنگ ها نیز از نظر رنگ و بافت مانند سنگ های آهکی متفاوت اند. برش دادن، استخراج، و فرآوری آن ها نسبتاً آسان است و در ساختمان سازی کاربرد دارند. سنگ مرمر سنگ کلاسیک معماران و مجسمه سازان است که از گذشته های دور از آن استفاده می کردند. مرمر خالص سفیدرنگ، اما بسیاری اوقات به علت وجود رگه های سیاه ، خاکستری، سبز، صورتی، قرمز، و زرد مخطط است. اسلیت ها سنگ های ریزدانه ای اند که به سادگی به صورت ورقه های نازک درمی آیند. بنابراین، از آن ها برای پوشش پشت بام ها و کف منازل استفاده می کنند. رنگ اسلیت ها متغیر است و سیاه، سبز یا قرمزند.
شناسایی سنگ. اغلبِ سنگ ها را می توان براساس موقعیت و ظاهرشان شناسایی کرد. مثلاً سنگ های رسوبی دارای سازند لایه لایه اند یا در چینه ها قرار دارند و ممکن است دارای فسیل باشند. بسیاری از آن ها دارای نشانه های خاصی مانند ترک های گِلی قدیمی و ناصافی های ناشی از آثار امواج اند. همۀ سنگ های آذرین، جز شیشه های آتشفشانی، سخت و بلورین اند. برخی از آن ها چگال و دارای بلورهای بسیار ریزند، اما انواع دیگر دارای بلورهای درشت و قابل مشاهده اند. سنگ های آذرین در مناطق آتشفشانی و نیز در مناطقی با سازندهای رخنمون یافت می شوند و زمین شناسان آن ها را باتولیت، لاکولیت، سیل، دایک، و خرد ژرف سنگ می نامند. اغلب سنگ های دگرگونی نوارهای مشخصی دارند و به راحتی به شکل ورقه یا صفحه می شکنند. سازندهای سنگی یا چینه ها اغلب در پرتگاه های کنار خط ساحلی یا جایی که رودخانه آبراهه اش را به شکل ژرف دره یا تنگ دره عمیق کرده است رخنمون دارند. همچنین، رخنمون های سنگی در جایی که جاده دامنۀ تپه را بریده، و نیز در مکان های حفاریِ استخراج سنگ و معدن کاری دیده می شوند. از قرن ۱۹، جمع آوری سنگ ها و فسیل ها در اروپا تفریحی علمی بوده است.