سرخ بت و خنگ بت

( ( عنصری شاعر بزرگ قرن پنجم ایران که گویا در ۴۳۱ در گذشته است ( زیرا که چند تاریخ دیگر هم درباره مرگ او هست ) چون از مردم بلخ بوده از این دو بت خبر داشته است و وی اشعار فراوانی داشته که شاید بیست برابر آن چه اکنون از او باقیست بوده باشد و از جمله چهار مثنوی داشته است بنام �عین الحیوة� و �وامق و عذرا� و �شادبهر� و �سرخ بت و خنک بت� که از آنها اشعار پراکنده ای در فرهنگ ها باقی مانده است. از اینجا می توان حدس زد که در میان بوداییان بامیان داستانی درباره این دو بت رواج داشته و شاید چنان که عادت بوداییان است معاشقه ای در میان این دو بت قایل بوده اند و ناچار یکی را مرد و نرینه و عاشق و دیگری را زن و مادینه و معشوقه می دانسته اند و شاید بهمین جهت بوده که یکی سفید و دیگری سرخ بوده است، چنانکه اکنون هم آثار رنگ در برخی از چین های جامه های این دو بت باقیست و همین داستان عشق دو بت را می بایست عنصری نظم کرده باشد. ) )
( نفیسی ، سعید ( 1343 ) سرچشمه تصوف در ایران انشارات فروغی ص 29 )