زبان ترکی

در آن سرزمین، جمعیت بومی، ایرانی تبار بودند ( مانند سغدی ها، خوارزمی ها، تخارها و سکاها ) .
ترک های کوچ نشین کم کم بر این بومها چیره شدند، اما به دلیل برتری جمعیتیِ بومیان و ازدواج های گسترده میان این دو گروه، یک نژاد ایرانی - ترکی ( مانند ازبکهای امروزی ) ولی ترکزبان پدید آمد. برآیندش این شد که تا زمان رفتن به سوی باختر، این ترک ها از نظر ژنتیکی، بیش از ۵۰٪ ( و در برخی تیره ها حتی تا ۷۰٪ ) ایرانیِ آسیای میانه بودند و تنها زبانشان به ترکی دگرش یافته بود.
ژن آسیای خاوری از همان آغاز کم بود؛
چون ترکانِ نخستین با بومیان ایرانی تبار ازدواج می کردند، بهره ی ژنتیکیِ آسیای شرقی ( مغول چهره ) در جمعیت آن ها، پیش از درون شدن به آناتولی، بسیار کاهش یافته بود. به سخن دیگر، آنها گروهی از مردمانی با چهره ی ایرانی/ترکی بودند که به زبان ترکی سخن می گفتند.
رهسپار شدن به آذربایگان و آناتولی: بازانجام همان فرآیند:
هنگامی که این گروه ها به آذربایگان و اران ( قفقاز ) و آناتولی رسیدند، دوباره با مردمان بومی ( آذری ها، ارمنی ها، کردها، یونانی ها، تات های قفقاز ) آمیخته شدند. این آمیختگیِ دوم، آن درصد بجامانده از ژن آسیای خاوری را باز هم کمرنگتر کرد تا به اندازه ی اندک امروزی برسد.
پس زبان ترکی چگونه زنده ماند؟
پاسخ آن در گیرایی و خواست اجتماعی و نظامی است؛ ترک ها و سپس ترکزبان ها در هر دو پیشروی، در جایگاه سپاهیان و حکمرانان وارد می شدند. در آن روزگار، سخن گفتن به زبان ترکی برای بومیانِ محلی برابر بود با:
امنیت و آرامش، بخشودگی برخی مالیات ها، رشد اقتصادی، توان پیوستن به ارتش و بالا رفتن تراز اجتماعی.
همچنین، ساختار ایلی و تیره ایِ این ترکزبانها مایه ی رواج زبان ترکی در میان دامداران و کوچروهای بومهای کوهستانی و دشت ها به سان زبانِ میان جمعیتی می گردید.
- - -
به سخن رساتر:
فرآیند ترکسازیِ آناتولی و آذربایگان، بیشتر از اینکه جابجایی یک "نژاد" باشد، گسترش یک "زبان و فرهنگ" از سوی گروه هایی بود که خودشان پیشتر از نظر ژنتیکی، به مردم مقصد همسان تر بودند تا به زردپوستان خاوری.
به این چم که تبار ایرانیِ آسیای میانه، در طول دو گام تاریخی درون این بومها شده اند و زبان ترکی سوار بر این موجِ ژنتیکیِ ایرانی تبار بوده است. از همین روست که مردم ترکیه و آذربایگان امروز، از نظر ژنتیکی به مردم ایران، قفقاز و یونان و جنوب اروپا بسیار نزدیک ترند تا به قرقیزها یا قزاق ها، هرچند زبانشان با آنها هم خانواده است.

پس می توان گفت ورود زبان ترکی به ایران به صورت جدی و گسترده از قرن یازدهم میلادی ( دوره سلجوقیان ) آغاز شد و در قرون بعدی رفته رفته گسترش یافت. شمار واژه های به کار رفته در شاهنامه به انگشتان دست هم نمی رسد. بیش تر نام مکانها در مناطق ترک زبان، ترکی نیست. مانند خوی، تبریز، سهند، سبلان، زنجان، ماکو، مرند، مراغه، قزوین و. . . از این رو زبان ترکی زبان ایرانی به شمار نمی آید و مردم مناطق ترک زبان هم نژاد ترکی ندارند که بیشتر آنها از مادها هستند که زبان شان ترکی شده است.