رکن الدین مختاری

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] رکن الدین مختار فرزند کریم خان (مختار السلطنه) از صاحب منصبان نظمیه شهربانی بود.
رکن الدین مختار فرزند کریم خان (مختار السلطنه) از صاحب منصبان نظمیه شهربانی بود و در سال (۱۲۶۶ش) متولد گردید. مختاری دوران جوانی خود را در کرمانشاه و رشت گذراند. او از ابتدا در نظمیه سابق که نام آن در سال ۱۳۱۴ش تبدیل به شهربانی شد به خدمت مشغول بود. رکن الدین مختاری که بیشتر به نام "مختاری" شهرت یافته و از هنگام خروج "آیرم" از ایران با درجه سرهنگی کفالت شهربانی را عهده دار بود. در فرودین ماه سال ۱۳۱۵با ارتقاء درجه سرپاسی شهربانی (سرتیپی) به ریاست شهربانی کل کشور منصوب شد. سرپاس مختاری در زمان سوئدی ها به استخدام شهربانی درآمد و هنگام تصدی مقام ریاست کل شهربانی، قریب ۲۰ سال خدمات پلیسی داشت. در زمان نهضت جنگل ریئس نظمیه رشت بود و هنگام هجوم جنگلی ها به رشت اسیر شد. از جمله اسرای دیگر جنگلی ها در آن زمان "صدرالاشرف" ریس عدلیه گیلان بود که در خاطرات خود از آن دوران به مختاری هم اشاره کرده و می نویسد: «۱۲ روز ما در توقیف بودیم تا حکم خلاصی ماها از کمیته صادر شد به شرط آنکه در شهر با کسی مراوده نکنیم. موقعی که من و سایرین خواستیم از توقیف گاه خارج شویم "رکن الدین مختاری" که ریئس شهربانی رشت بود و "محسن خان" پسر "اتابک" را که معاون اداره دارایی بود نگاه داشتند و به آن ها اجازۀ خروج ندادند، این دو نفر خود را باختند و من و اشتری (حاکم رشت) به حالت آن ها رقت (تاسف) کرده به "میرزاکوچک خان" پیغام دادیم یا آن دو نفر را هم خلاص کنید یا ما هم در توقیف گاه می مانیم. بلاخره آن دو نفر را هم خلاص کردند.»
ریاست شهربانی
در جریان کودتای ۱۲۹۹ رکن الدین مختاری معاون نظمیه تهران بود که بعدا به ریاست نظمیه تهران و چند استان منصوب شد و سرانجام در سال ۱۳۱۰ به معاونت کل شهربانی رسید، البته زمانی که آیرم ریاست کل شهربانی را به عهده داشت، مختاری و دیگران اختیاری نداشتند و فقط مجری اوامر وی بودند تا این که بعد از رفتن آیرم، مختاری چند ماهی که کفالت شهربانی را به عهده داشت لیاقت خود را در کار نشان داد و رضاشاه وقتی از مراجعت آیرم و به دام انداختن او مایوس شد مختاری را با ارتقا به درجه سرپاسی که معادل سرتیپی بود به ریاست کل شهربانی انتخاب کرد.
عملکرد مختاری در شهربانی
مختاری بعضی از معایب آیرم را که دزدی و سوء استفاده بود نداشت و در کار اداری مردی اصولی و حسابگر بود؛ ولی در سخت گیری و بی رحمی دست کمی از سلف خود نداشت. "صدرالاشرف" که در زندان رشت با او آشنا شده و نجاتش داده بود، هنگام انتصاب مختاری به ریاست کل شهربانی، وزیر دادگستری بود و نظر مثبت صدرالاشرف درباره مختاری هم در انتصاب وی به این مقام بی تأثیر نبود. ولی صدرالاشرف از دوران ریاست شهربانی مختاری خاطرات خوشی ندارد و از جمله می نویسد: «در زمان مختاری در رویه شهربانی تغییری حاصل نشد، بلکه مختاری بدنفسی را از آیرم هم گذراند، یعنی از طرفی شاه را از مردم می ترسانید و به واسطه راپرت های دروغ خاطر او را مشوش می داشت و از طرفی از ایذاء و صدمه به کسانی که طرف توهم شاه بودند، کوتاهی نمی کرد و کشتن اشخاصی؛ مانند "سرداراسعد بختیاری" و "نصرت الدوله فیروزمیرزا" و "مدرس" و غیر آن ها در زمان ریاست مختاری و به دستور او انجام شد. از مختاری اخاذی و پول گرفتن از مردم بر خلاف سلف او آیرم شایع نبود؛ ولی بدنفسی و سوءنیت و شفاعت اعمال او برای خوش آمد، شاه به درجات بدتر از آیرم بود و اصرار مختاری به این که عدلیه تحت نفوذ او باشد و آلت اجراء اغراض او واقع شود بیشتر بود.» که به چند نمونه از کارهای مختاری اشاره می شود:
← مزد قتل شیخ خزعل
...

پیشنهاد کاربران

رکن الدین مختاری ( زادهٔ ۲ تیر ۱۲۶۶ – درگذشتهٔ ۲۹ تیر ۱۳۵۰ ) معروف به سرپاس مختاری فرمانده نظامی اهل ایران بود، که به عنوان رئیس شهربانی دورهٔ رضا شاه فعالیت می کرد. وی همچنین نوازندهٔ ویلن، آهنگساز و موسیقی دان بود.
...
[مشاهده متن کامل]

رکن الدین مختاری در سال ۱۲۶۶ ه‍. ش در اصفهان متولد شد. پدرش کریم خان مختار السلطنه که اصل و نسب عثمانی داشت، چند سالی رئیس نظمیه بود و ید طویلی در مبارزه با گران فروشان داشت. او همان کسی ست که با گرد آوردن گروهی به نام «ژاندارم»، نخستین سنگ بنای ژاندارمری ایران را پدیدآورد.
رکن الدین نیز از همان جوانی به راه پدر رفت و به خدمت شهربانی درآمد. او در شهرستان های مختلف ایران ریاست شهربانی را به عهده داشت. او در دورهٔ ریاست سوئدی ها بر شهربانی به سمت ریاست ناحیهٔ کلانتری دولت در تهران منصوب شد. پس از کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ به ریاست شهربانی رشت و سپس دو سال بعد به ریاست شهربانی کرمانشاه منصوب شد. با فرار سرلشکر محمدحسین آیرم به اروپا، مختار که درجه سرهنگی داشت به درجه سرپاسی ( سرتیپ ) نایل شد و به ریاست شهربانی رضاشاه رسید.
او پس از وقایع شهریور ۱۳۲۰ بازداشت و به همراه عده ای دیگر محاکمه و به هشت سال زندان محکوم شد؛ ولی پنج سال بعد مورد عفو قرار گرفت. احمد کسروی وکیل تسخیری پزشک احمدی و سرپاس مختاری بود و در دادگاه از او دفاع کرد. کسروی با استناد به مدارک و ارائهٔ آن ها به دادگاه، خواستار تبرئهٔ احمدی شد. متن دفاعیات احمد کسروی از سرپاس مختاری و پزشک احمدی نخست در نشریهٔ پرچم ( ۱۳۲۱–۱۳۲۲ ) و در دورهٔ معاصر، در کتابی مستقل منتشر شد.
در دورهٔ رکن الدین مختار، فشار شهربانی و اداره سیاسی آن بر مخالفان سیاسی گسترش یافت و نظم قبرستانی کم نظیری در کشور ایجاد شد. در همین دوره بود که برخی از مهم ترین رجال مغضوب کشور به دستور مستقیم شاه و مختار و توسط مأموران اداره سیاسی و آگاهی شهربانی به قتل رسیدند و مخالفان رضاشاه تحت تعقیب قرار گرفته و بیش از پیش منزوی شدند.
در دورهٔ مختار اداره نگارشات شهربانی که مسئول سانسور نشریات؛ کتاب و روزنامه ها بود بر شدت عمل خود افزود و مطبوعات و قلم را به کلی از اعتبار انداخت. در این دوره سانسور و ممیزی به نهایت رسید، تا جایی که حتی تمام مکاتبات و نامه های شخصی مردم با همکاری کارمندان اداره پست خوانده می شد. مأموران آگاهی و اداره تأمینات شهربانی مراقبت شدیدی بر باجه های پستی و فرستندگان و گیرندگان مراسلات و نامه ها داشتند تا هرگاه مطلبی حاکی از مخالفت با حکومت در آنها یافت شود، عامل آن را تحت تعقیب قرار داده، مجازات کنند.

رکن الدین مختاریرکن الدین مختاری
منابع• https://fa.wikipedia.org/wiki/رکن‌الدین_مختاری

بپرس