دانشگاه

دانشگاه یا در پشتو افغانستان: پوهنتون ( یا در گذشته تر اونیوِرسیته ) [ ۱] [ ۲] ( به انگلیسی: University ) در سطوح علمی کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا و در رشته های مختلف، مدرک دانشگاهی ارائه می کند.
گفته می شود که کهن ترین نهادی که به دانشگاه های امروزی شباهت بیش تری داشت، حدود شش و نیم سده پس از برپایی آکادمی افلاطون فعالیت می کرد. نظام دانشگاهی مدرن ریشه در دانشگاه در اروپای سده های میانه دارد که برای نخستین بار در ایتالیا ایجاد شد. [ ۳]
دانشگاه بولونیا قدیمی ترین دانشگاه اروپا دانشگاه کمبریج بنا شده در سده سیزدهم میلادی
دانشگاه سالامانکا قدیمی ترین دانشگاه فعال اسپانیا
با نگاه به تعریفی که از دانشگاه ارائه می شود، در این باره که کهن ترین دانشگاه دنیا کدام بوده بحث و جدل های بسیاری وجود دارد؛ اما به قطع و یقین، چنین مرکز آموزشی در تمدن های باستانی شرق شکل گرفته است. اگر دانشگاه را یک مؤسسه دانشجویی فرض کنیم، آکادمی افلاطون قدیمی ترین دانشگاه در غرب بوده است و سند تاریخی هم برای این ادعا وجود دارد. واژه لاتین "universitas" نخست در یونان باستان و روم باستان احیا شد و به کمک آن تلاش می کردند، ویژگی های آکادمی افلاطون را شرح دهند. [ نیازمند منبع]
اگر دانشگاه را تنها یک مؤسسه آموزش عالی فرض کنیم، آن گاه می توانیم دانشگاه شانگیانگ در چین را که پیش از سده ۲۱ قبل از میلاد گشایش یافته بود، قدیمی ترین دانشگاه بنامیم؛ مشروط بر این که افسانه نباشد. دانشگاه قسطنطنیه ( در عهد امپراتوری بیزانس ) در سال ۸۴۹ میلادی به دستور قیصر بارداس ( نایب السلطنه امپراتور میخائیل سوم ) احیا گردید. این دانشگاه با داشتن فعالیت های پژوهشی و آموزشی، حفظ خودگردانی و استقلال آکادمیک عموماً به عنوان نخستین مؤسسه آموزش عالی با ویژگی های دانشگاهی امروزی شناخته می شود.
آموزش در دانشگاه نالاندا در ایالت بیهار در هند در سده ۵ پیش از میلاد برپا بوده و به دانش آموختگان آن مدرک دانشگاهی اعطا می شده است. سومین دانشگاهی که به تازگی ویرانه های آن را یافته اند، دانشگاه راتناجیری در اوریسا است. دانشگاه الازهر در قرن دهم در قاهره در کشور مصر گشایش یافت. شهرهای باستانی تکشاشیلا نالاندا، ویگراماسیلا و کانچیپورا در هند باستان مراکز بسیار مشهور آموزشی در خاور بوده اند که از سراسر آسیا دانشجو داشته اند. به ویژه نالاندا که مرکز معروف دانشگاهی بوداگرایی بوده و به همین دلیل هزاران اندیشمند و دانشجوی بودایی را از چین، شرق آسیا، آسیای مرکزی و آسیای جنوب شرقی جذب کرده و در کنار آن دانشجویان بسیاری از ایران و خاورمیانه را در خود جای داده بود. در آن زمان اعطای مدرک دانشگاهی چندان مرسوم نبود ولی موسسات آموزش عالی باستانی در چین آکادمیهای ( شویان ) ، یونان، ( آکادمی ) و ایران نیز وجود داشتند.

دانشگاه (university)
مؤسسۀ آموزش عالی و پژوهشی برای آموزش فارغ التحصیلان دورۀ متوسطه. در ایران، معمولاً دانشگاه متشکل از دست کم سه یا دو دانشکده و یک آموزشکده است. وجه تمایز دانشگاه از سایر مراکز آموزش عالی، این است که دانشگاه دوره های کارشناسی ارشد و دکتری دارد. دانشگاه های ایران، با توجه به زمینۀ فعالیت خود، به سه گروه تقسیم می شوند: ۱. دانشگاه جامع، مجموعه ای متشکل ازدانشکده های عمومی؛ ۲. دانشگاه تخصصی، مجموعه ای متشکل از دانشکده های تخصصی در هر یک از گروه های برنامه ریزی؛ ۳. دانشگاه حرفه ای کاربردی (علمی ـ کاربردی)، مجموعه ای متشکل از حداقل پنج دانشکدۀ عمومی یا تخصصی یا ترکیبی از آن ها، به منظور دستیابی به اهداف کاربردی و تربیت نیروی انسانی. دانشگاه های ایران، در حال حاضر، به دو گروه دانشگاه های دولتی، مانند دانشگاه تهران، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشگاه فردوسی مشهد؛ و دانشگاه های غیر انتفاعی، مانند دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه علمی کاربردی تقسیم می شوند. دانشگاه های دولتی ایران زیر نظر دو وزارتخانۀ علوم، تحقیقات و فناوری؛ و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار دارند و بودجۀ آن ها را دولت تأمین می کند. دانشگاه های غیرانتفاعی ازلحاظ درس ها و مقررات آموزشی تابع دو وزارتخانۀ فوق اند؛ ولی با سرمایۀ خصوصی اداره می شوند. نخستین دانشگاه اروپایی دانشگاه سالرنو در ایتالیا بود، که در قرن ۹م تأسیس شد، و درپی آن دانشگاه های بولونیا، پاریس، آکسفورد، کیمبریج، و مونپلیه در قرن ۱۲م و دانشگاه های سالامانکا و تولوز در قرن ۱۳م به وجود آمدند. دانشگاه های پراگ، وین، هایدلبرگ، و کلن، و همچنین بسیاری از دانشگاه های فرانسوی، ازجمله دانشگاه های آوینیون، اورلئان، کائور، گرِنوبل، آنژه، و اورانژ، در قرن ۱۴م بنیاد نهاده شدند. دانشگاه های اِکس، دُل، پواتیه، کان، نانت، بزانسون، بورژ، و بوردو در قرن ۱۵م تأسیس شدند. دانشگاه سنت اندروز، نخستین دانشگاه اسکاتلند، در ۱۴۱۱، و ترینیتی کالج، در دوبلین، در ۱۵۹۱ دایر شدند. امریکا، هم دانشگاه های ایالتی دارد (که هزینه هایشان را ایالت ها تأمین می کنند) و هم دارای دانشگاه های خصوصی است. قدیمی ترین دانشگاه های موجود در ایالات متحد امریکا خصوصی اند: هاروارد (۱۶۳۶)، ویلیام و مری (۱۶۹۳)، ییل (۱۷۰۱)، پنسیلوانیا (۱۷۴۱)، و پرینستون (۱۷۴۶). نوآوری های اخیر شامل دانشگاه هایی است که در عرصه های بین المللی خدمت می کنند؛ مثل دانشگاه فنی خاورمیانه (۱۹۶۱) در آنکارای ترکیه، که تحت حمایت سازمان ملل متحد اداره می شود، دانشگاه ملل متحد در توکیو (۱۹۷۴) و دانشگاه آزاد بریتانیا (۱۹۶۹). از دانشگاه آزاد انگلستان به نحو گسترده ای گرته برداری شده است، مثل کنسرسیوم دانشگاه ملی که در ایالات متحد امریکا بنیاد نهاده شد.