خواندمیر غیاث الدین

دانشنامه آزاد فارسی

خوانْدْمیر، غیاثُ الّدین (هرات ۸۸۰ـ دهلی ۹۴۲ق)
مورخ ایرانی. فرزند همام الدین محمد وزیر سلطان محمود میرزا، پادشاه ماوراءالنهر، بود. مادرش دختر میرخواند، نویسندۀ روضةالصفا، بود. به خدمت سلطان حسین بایقرا (۸۷۳ـ۹۰۶ق) درآمد. چندی مشاور حبیب الله ساوجی، وزیر دورمیش خان، حاکم صفوی هرات، بود و کتاب حبیب السیر را به نام او نوشت. در ۹۳۵ق در آگره به خدمت بابرشاه تیموری و پس از او به خدمت پسرش همایون شاه رسید و همایون نامه را به نام او نوشت. از آثار وی می توان به مآثرالملوک، دربارۀ سخنان خردمندانه پادشاه ایران در زینت آیین جهانداری؛ خلاصةالاخبار، چکیده ای از تاریخ عمومی ایران، دستور الوزراء، در زندگی و کارهای وزیران ایران؛ حبیب السیر فی اخبار افراد البشر، تاریخ عمومی ایران و جهان اشاره کرد. غیاث الدین پس از مرگ در دهلی در کنار آرامگاه نظام الدین اولیا به خاک سپرده شد.

پیشنهاد کاربران

غیاث الدین محمد بن همام الدین محمد حسینی شیرازی، مشهور به خواندمیر در سال ۸۵۴ خورشیدی در شهر هرات زاده شد .
خواندمیر در خانواده ای بسیار مهم از نظر علمی و دیوانی به دنیا آمد.
او فرزند همام الدین محمد از رجال دیوانی بود و در دستگاه سلطان محمود میرزا، پسر ابوسعید تیموری و حاکم سمرقند، مقام وزارت داشت.
...
[مشاهده متن کامل]

و از طرف مادر نوه یکی از بزرگ ترین تاریخ نگاران دوره تیموری ( میرخواند نویسنده مشهور کتاب روضه الصفا ) بود .
خواندمیر در هرات، یکی از بزرگ ترین مراکز فرهنگی جهان ایرانی در اواخر قرن پانزدهم میلادی، رشد کرد.
وی زیر نظر پدربزرگش میرخواند تربیت شد و از کتابخانه بسیار غنی او استفاده کرد به همین دلیل از جوانی با منابع تاریخی فراوان آشنا شد.
در همین محیط بود که خواندمیر با شخصیت های بزرگی مانند: امیر علی شیر نوایی، عبدالرحمن جامی ، کمال الدین بهزاد و دیگر دانشمندان و هنرمندان هرات آشنا شد .
در سال 886 خورشیدی هرات به دست ازبکان افتاد ، این اتفاق برای خواندمیر بسیار مهم بود چند سال بعد، در سال 889 خورشیدی صفویان هرات را از ازبکان گرفتند.
اما او دیگر مانند دوره سلطان حسین بایقرا موقعیت سابق را نداشت.
به همین دلیل بخش مهمی از زندگی بعدی او با جابه جایی و فعالیت ادبی گذشت .
در سال 908 شمسی خواندمیر به آگرای هندوستان رفت و به دربار ظهیرالدین محمد بابر پیوست.
این اتفاق بسیار مهم بود؛ زیرا او از اینجا وارد محیطی شد که بعدها به امپراتوری مغول هند تبدیل شد.
خواندمیر همراه بابر در برخی لشکرکشی ها شرکت کرد از جمله در لشکرکشی بابر به بنگال
پس از مرگ بابر در سال 910 خورشیدی ، خواندمیر به خدمت پسر او همایون درآمد.
برای همایون نیز کتابی نوشت که به نام �قانون همایونی� یا �همایون نامه�شناخته می شود.
این اثر درباره حکومت و زندگی همایون و آیین های سلطنتی او اطلاعات مهمی دارد.
نوشته های خواندمیر:
مآثر الملوک ( مجموعه ای از سخنان و حکمت های منسوب به پادشاهان باستانی ایران و حکیمان ایرانی و اسلامی به زبان فارسی است )
خلاصةالاخبار فی بیان احوال الاخیار ( تاریخ نگاری از فرازهای فاخر فرهنگ و تمدن اسلامی و ایرانی و به زبان فارسی است )
دستورالوزراء ( کتاب درباره وزیران مشهور ایران و جهان اسلام و به زبان فارسی است )
حبیب السیر فی اخبار افراد البشر ( معروف ترین تاریخ فارسی پس از دوره مغول )
مکارم الاخلاق ( زندگی و فضایل امیر علی شیر نوایی به زبان فارسی )
قانون همایونی ( زندگی و سلطنت همایون )
************************************************************************
در صفحه ۱۳۶ جلد اول کتاب حبیب السیر، خاند میر در روایت مربوط به پادشاهان باستان و سرگذشت یهودیان، از کورش یاد می کند و او را همان پادشاهی می داند که پس از دوران اسارت بابلی، به یهودیان اجازه بازگشت و آبادانی بیت المقدس را داد.
پس در یک منبع فارسی اوایل دوره صفوی، ریخت نوشتاری کورش برای این پادشاه وجود داشته است. فهرست منابع کتاب شناختی نیز �حبیب السیر، ج ۱، ص ۱۳۶ و ۱۹۹: کورش� را آورده است .