خسیل
لغت نامه دهخدا
فرهنگ فارسی
گویش مازنی
پیشنهاد کاربران
خسیل/خصیل xesil[اسم] در گویش گوغر
در گویش گوغر به کشت پاییزهٔ جو، گندم، کرو و مانند آن گفته می شود که پیش از رسیدن و سخت شدن دانه، به صورت سبز برداشت و به عنوان علوفهٔ دام استفاده می شود نمونه را گویند :�هنو مهرجُن نشده مال ول کن شده ریختن خصیلای مردم رو چِرونٓن�یعنی هنوز مهرجان ( پاییز ) از راه نرسیده گویی زمان رهاکردن حیوانات اهلی در صحرا به طور آزادا نه فرارسیده که مزارع خصیل ها را می چرانند.
... [مشاهده متن کامل]
شاهد از اشعار سهراب خان گوغری شاعر دوره قاجار:
سر بریدی چون خسیلم، نارسیده وصل، جرمم را بگو
از چه رو با من جفا کردی؟ بگو ای یارِ مه رو، از چه رو؟
من که چون کشتِ خصیلی، سبز و نارس در دمِ داسِ توام
سربریدن رسمِ یاری نیست، ای ظالم! کمی انصاف جو
آتشی انداختی در خرمنِ جانم به یک نازِ نگاه
سوختم در حسرتت، آخر چه می خواهی ز خاکستر؟ بگو!
کوچه باغِ گوغر از بویِ خوشِ زلفِ تو مست است و خراب
ای نسیمِ نوبهاران! شمه ای از عطرِ او با ما بگو
باز سهراب ار زند دستی به تنبور و برآرد ناله ای
دست افشان پای کوبان مجمعِ مستان برقصند کوبه کو!
ریشه:
خَصیل صورت گویشی و تغییر یافتهٔ واژهٔ عربی �قَصیل� است. �قصیل� از ریشهٔ �ق - ص - ل� به معنای �بریدن و قطع کردن� و بر وزن �فَعیل� ( صفت مفعولی ) ساخته شده است؛ بنابراین در اصل به معنای �بریده شده� است. در زبان های ایرانی، تبدیل �ق� عربی به �خ� در برخی وام واژه ها روندی شناخته شده است و صورت �خَصیل� بازتاب همین تحول آوایی در گویش گوغری است.
تحول آوایی در گوغر:
تطابق صامت ها ( ص \ س ) : تبدیل حرف �ص� به �س� بر اساس نظام آوایی گویش های ایرانی و روانی گفتار.
تغییر صامت آغازی ( ق \ خ ) : تبدیل �ق� به �خ� در برخی واژگان دخیل قدیمی.
در گویش گوغر به کشت پاییزهٔ جو، گندم، کرو و مانند آن گفته می شود که پیش از رسیدن و سخت شدن دانه، به صورت سبز برداشت و به عنوان علوفهٔ دام استفاده می شود نمونه را گویند :�هنو مهرجُن نشده مال ول کن شده ریختن خصیلای مردم رو چِرونٓن�یعنی هنوز مهرجان ( پاییز ) از راه نرسیده گویی زمان رهاکردن حیوانات اهلی در صحرا به طور آزادا نه فرارسیده که مزارع خصیل ها را می چرانند.
... [مشاهده متن کامل]
شاهد از اشعار سهراب خان گوغری شاعر دوره قاجار:
سر بریدی چون خسیلم، نارسیده وصل، جرمم را بگو
از چه رو با من جفا کردی؟ بگو ای یارِ مه رو، از چه رو؟
من که چون کشتِ خصیلی، سبز و نارس در دمِ داسِ توام
سربریدن رسمِ یاری نیست، ای ظالم! کمی انصاف جو
آتشی انداختی در خرمنِ جانم به یک نازِ نگاه
سوختم در حسرتت، آخر چه می خواهی ز خاکستر؟ بگو!
کوچه باغِ گوغر از بویِ خوشِ زلفِ تو مست است و خراب
ای نسیمِ نوبهاران! شمه ای از عطرِ او با ما بگو
باز سهراب ار زند دستی به تنبور و برآرد ناله ای
دست افشان پای کوبان مجمعِ مستان برقصند کوبه کو!
ریشه:
خَصیل صورت گویشی و تغییر یافتهٔ واژهٔ عربی �قَصیل� است. �قصیل� از ریشهٔ �ق - ص - ل� به معنای �بریدن و قطع کردن� و بر وزن �فَعیل� ( صفت مفعولی ) ساخته شده است؛ بنابراین در اصل به معنای �بریده شده� است. در زبان های ایرانی، تبدیل �ق� عربی به �خ� در برخی وام واژه ها روندی شناخته شده است و صورت �خَصیل� بازتاب همین تحول آوایی در گویش گوغری است.
تحول آوایی در گوغر:
تطابق صامت ها ( ص \ س ) : تبدیل حرف �ص� به �س� بر اساس نظام آوایی گویش های ایرانی و روانی گفتار.
تغییر صامت آغازی ( ق \ خ ) : تبدیل �ق� به �خ� در برخی واژگان دخیل قدیمی.
خسیل : علف نرم وسبز
لری گویش جنوبی
لری گویش جنوبی
خسیل گشته خسید به چم تر است به گندم و جوی و هر کشت دیگر گفته میشود که دانه کشت انرا پر میریزند تا انرا سبز بچرانند این واژه در ریشه به چم تر و خیس است بنواژ ان وید است و یا واتر همریشه است وید/خوید/خویذ/خویس/خیس/خیسید/خسید/خسیل
. خسیل به ته مانده ساقه های خرد شده گره دار و سنگین گندم و جو که پس از خرمنکوب و باد دادن طوری که کاه و دانه از آن جدا شده باشد گفته می شود.
در زبان لری
خس هیل = خسیل
خس یعنی غلیظ یا چگال
... [مشاهده متن کامل]
هیل یعنی قهوه ای یا قهوه ای روشن
این بخش از ساقه غلات هم پس از خشک شدن هم چگالتر از کاه و به رنگ قهوه ای روشن است
در زبان لری به آن کوزر هم می گویند
خری را گر افسارش از زر کنی
لجامش ز یاقوت احمر کنی
به جای خسیلش دهی نیشکر
به جای جو اش مغز بادام تر
و گر جبرئیلش کند مهتری
بماند همان�در مقام�خری
مولانا
�����������������������
در زبان لری
خس هیل = خسیل
خس یعنی غلیظ یا چگال
... [مشاهده متن کامل]
هیل یعنی قهوه ای یا قهوه ای روشن
این بخش از ساقه غلات هم پس از خشک شدن هم چگالتر از کاه و به رنگ قهوه ای روشن است
در زبان لری به آن کوزر هم می گویند
خری را گر افسارش از زر کنی
لجامش ز یاقوت احمر کنی
به جای خسیلش دهی نیشکر
به جای جو اش مغز بادام تر
و گر جبرئیلش کند مهتری
بماند همان�در مقام�خری
مولانا
�����������������������
. خسیم به ته مانده ساقه های خرد شده گره دار و سنگین گندم و جو که پس از خرمنکوب و باد دادن طوری که کاه و دانه از آن جدا شده باشد گفته می شود.
در زبان لری به آن کوزر می گویند
خری را گر افسارش از زر کنی
... [مشاهده متن کامل]
لجامش ز یاقوت احمر کنی
به جای خسیلش دهی نیشکر
به جای جو اش مغز بادام تر
و گر جبرئیلش کند مهتری
بماند همان�در مقام�خری
مولانا
�����������������������
در زبان لری به آن کوزر می گویند
خری را گر افسارش از زر کنی
... [مشاهده متن کامل]
لجامش ز یاقوت احمر کنی
به جای خسیلش دهی نیشکر
به جای جو اش مغز بادام تر
و گر جبرئیلش کند مهتری
بماند همان�در مقام�خری
مولانا
�����������������������
در گویش تاتی خراسان شمالی روستای جربت از توابع شهر جاجرم ، خسیل به ته مانده گندم و جو بعد از درو که کاه از آن جدا شده باشد گفته می شود. همان خس و خاشاک که در اصطلاح امروزی استفاده می شود. البته به ته مانده
... [مشاهده متن کامل]
... [مشاهده متن کامل]
گندم و جو بعد از درو، که کاه آن جدا شده باشد سفال هم گفته می شود یعنی ساقه خشک شده یا اصطلاحاً سفالینه شده.