حصب

ترجمه دقیق متن از �مقایس اللغة� به فارسی:
***
حاء و صاد و باء، ریشه ای واحد است و آن جنسی از اجزای زمین است؛ سپس از آن مشتق می شود و آن �حصباء� است، و آن جنسی از �حَصَى� ( شن و ماسه ریز ) است. می گویند: �حَصَبْتُ الرَّجَلَ بِالحَصْبَاءِ� ( مرد را با حصباء زدم ) . و �ریحٌ حاصِبٌ�، اگر با غبار بیاید. اما �حَصْبَةُ� بثری است که از جسم خارج می شود و آن را به حصباء تشبیه کرده اند. اما �مُحَصَّبٌ بِمِنًى� جای جِمار ( نوعی سنگ یا توده ) است. ذوالرمة گفت:
�أَرَى نَاقَتِی عِنْدَ الْمُحَصَّبِ شَاقَهَا
رَوَاحُ الْیَمَانِیِّ وَالْهَدِیلُ الْمُرَجَّعُ
یُرِیدُ نَفَرَ الْیَمَانِیِّنَا حِینَ یَنْصَرِفُونَ�
و �هَدِیلٌ� در اینجا: صداهای کبوترها است. منظور این است که شتر او به یاد پرندگان در میان قبیله اش افتاد و به سوی آن ها اشتیاق یافت.
و از این باب: �الإِحْصَابُ�، آن است که انسان در دویدنش، حصى ( شن ) برانگیزد. و می گویند: �أَرْضٌ مَحْصَبَةٌ�، دارای حصباء. اما گفتارشان �حَصَّبَ الْقَوْمُ عَنْ صَاحِبِهِمْ * یُحَصِّبُونَ�، آن است که از او روی گردان شدند و با شتاب به سویش رفتند مانند �حَاصِبٍ�، و آن باد شدید است. پس این بر آن باب حمل می شود.
و می گویند که �حَصِیبٌ� از شیرهایی است که کف ( زُبْدَه ) تولید نمی کند؛ این هم از آن باب است؛ زیرا گویی از سردی اش شدت می گیرد تا مانند حصباء شود و کفی خارج نکند.
**مقایس اللغة**
هر حرکتی که از هر شیء اگر چنان باشد که محتویات درونی اش شتاب بیرونی گرفته باشند آن حصب است چیزی مانند گریز از مرکز، آثار بیرونی که از شتاب درونی نشأت گرفته است
اگر حصب در دامن سیالی چون باد باشد چنان از درون می غرد و به خارج می تازد که پنجه هایش خاک و سنگ از زمین می کنند و به جلوی مسیر پرتاب می کنند
[21:98] إِنَّکُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنتُمْ لَهَا وَارِدُونَ
کسانی که سرازیر جهنم ( حصب ) شده اند گویی به سوی آن بر سر و کله همدیگر کوبیده می شوند
[17:68] أَفَأَمِنتُمْ أَن یَخْسِفَ بِکُمْ جَانِبَ الْبَرِّ أَوْ یُرْسِلَ عَلَیْکُمْ حَاصِبًا ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَکُمْ وَکِیلًا
آیا ایمن از آن هستند که به گوشه ای گیر کرده باشند یا نه قوه محرکی به آنها برسد که از آنجا هم کنده شوند
آنوقت برای این صحنه ها هیچ وکیلی یافت نمی شود
حصب نماد حرکتی انفجاری از درون به بیرون است، چه در باد غرنده، چه در جهنم سرازیر، یا خسف زمین که شیء را نه تنها از جای خود می کند بلکه به انفجار های درونی خودش رهسپار می گرداند .
این مفهوم به طور طبیعی به باد شدید حامل غبار و سنگ ریزه ( ریحٌ حاصب ) تعمیم می یابد. بادی که نه تنها می وزد، بلکه با خود ذرات زمین را کنده و به پیش می راند. این همان �انفجار از درون به بیرون� است: انرژی درونی باد، خاک و سنگ ( محتویات زمین ) را به حرکت درمی آورد و به بیرون پرتاب می کند.
� حتی گریختن سریع قوم از کسی ( حَصَّبَ القومُ ) به این باد تشبیه شده است. گویی نیرویی درونی آنان را چنان به بیرون می راند که گویی در تندبادی گرفتارند.
حتی شتری که خاطرات درونی اش او را سراسیمه به سرای قدیمی سوق می دهد
در این مورد، حصب سطح مادّی خود را از سطح روانی - حرکتی بدست آورده است
پایه این تفسیر نیز بر آن قرار دارد که هر کلمه چهار بار تکرار در قرآن مثل یک خانه یا بیت از استقلال نسبی خود بهرمند است
و این جا تصویری پویا و مهیب از کیفیت مداخله قهری خداوند در درون جهان پدیده ها ارائه می دهد.
�حاصب� بادی است که زمین را هم وارد بازی خود می کند و از آن سنگریزه بر می چیند
اندفاع قهریِ محتویاتِ شیء از جایگاه خود به بیرون�